مسأله 853- كسى كه سرش مو ندارد حلق بر او واجب نيست، و بايد تقصير كند، ولى احتياط آن است كه بر روى سرش نيز تيغ بكشد، و كسى كه سال اوّل اوست اين احتياط را ترك ننمايد.
مسأله 854- براى شخص محرم جايز نيست قبل از حلق و يا تقصير خود، براى ديگرى حلق و يا تقصير نمايد.
واجبات حلق و تقصير
1- نيّت
حلق و يا تقصير مانند ساير عبادات و اعمال حج بايد با نيّت همراه باشد، مثلا اگر مىخواهد نيّت را به زبان بياورد بگويد:
«سر مىتراشم در حج تمتّع و يا ... قربة إلى اللّه»، و بايد تعيين كند كه حج او حجة الاسلام است، و يا حج نذرى است، و يا حج نيابتى است، و يا حج استحبابى است، و اگر حج نيابتى است منوب عنه را ذكر كند، و در صورتى كه تقصير مىكند به جاى اينكه بگويد:
سر مىتراشم، مىگويد: تقصير مىكنم، و بهتر آن است كه اگر ديگرى سر او را مىتراشد، او نيز نيّت كند.
2- ترتيب
حلق و تقصير بايد بعد از رمى جمره عقبه و قربانى و قبل از طواف زيارت و اعمال مترتّبه بر آن انجام شود، و اگر عمدا ترتيب را مراعات نكند گناه كرده، ولى كفّاره ندارد، و احتياط آن است كه در صورت امكان با اعاده، ترتيب را تدارك نمايد، و اگر حلق را مقدّم بر قربانى انجام داده، با تيغ كشيدن روى سر و يا تقصير، آن را دوباره به جا آورد.
و اگر طواف زيارت را بر حلق و تقصير مقدّم داشته است بايد طواف را پس از حلق و تقصير اعاده كرده تا ترتيب مراعات گردد، اگر چه اين عمل از روى فراموشى انجام شده باشد، و همچنين است اگر پس از طواف و سعى متذكّر شود، كه در اين صورت بايد طواف و سعى را اعاده كند.
3- انجام حلق و تقصير در منى
واجب است حلق و تقصير در منى انجام گيرد، و در غير منى صحيح نيست، و كفايت نمىكند، و اگر از منى بدون انجام حلق و تقصير بيرون رفته، چه از روى عمد، و چه به جهت فراموشى، و يا ندانستن مسئله، در صورت امكان بايد براى انجام حلق و تقصير به منى بازگردد، و اگر بازگشت به منى ممكن نيست، هر كجا يادش آمد حلق و يا تقصير كند، و مستحب است در صورت امكان موى خود را به منى بفرستد، كه در آنجا دفن شود.
مسأله 855- اگر حلق يا تقصير را فراموش كند و بعد از طواف يادش بيايد، بايد حلق يا تقصير كند، و دوباره طواف را به جا آورد، و اگر بعد از طواف و سعى يادش بيايد، بايد بعد از حلق يا تقصير دوباره طواف و سعى را انجام دهد.
مسأله 856- پس از حلق و تقصير، جميع تروك احرام جز صيد و استفاده از بوى خوش و تمتّع از زنان، بر شخص حلال مىشود، از اين رو مىتواند لباسهاى دوخته خود را مجددا بپوشد، اگر چه پوشاندن سر و پوشيدن لباس دوخته براى مردان قبل از انجام طواف زيارت و نماز آن، بنا بر مشهور كراهت دارد.
مسائل متفرقه حلق يا تقصير
857 س- اگر حاج صروره، علم داشته باشد كه حلاق، سر او را خونى مىكند على تقدير تعيّن الحلق عليه، وظيفهاش چيست؟
ج- فرض انحصار حلاق به كسى كه سر او را خونى مىكند بعيد است، بايد فحص نمايد و حلاق ماهر پيدا كند، اگر فرضا پيدا نشد، تقصير نمايد، و بعد در ماه ذيحجه هر وقت متمكّن از حلق شد حلق نمايد، هر چند به مكه آمده باشد، و مو را به منى بفرستد.
858 س- صبى مميّزى تمام اعمال حج را به نحو صحيح انجام داده است، آيا از صروره بودن، خارج مىشود يا نه؟
ج- بلى، خارج مىشود.
859 س- كسى كه وظيفه او حلق است و ليكن از حلق معذور است، وظيفه او چيست؟
ج- بعيد نيست لزوم و كفايت تقصير در اين مورد، ولى احوط آن است كه احتياط را به غير رجوع كنند.
860 س- اگر حاج در منى بعد از رمى جمره عقبه و قربانى، قبل از حلق و يا تقصير عالما يا جاهلا از احرام بيرون بيايد، و لباس عادى بپوشد، تكليفش چيست؟
ج- بايد حلق يا تقصير را به جا آورد، و اگر عالما عامدا اين كار را كرده، يك گوسفند براى پوشيدن لباس دوخته قبل از احلال قربانى كند، و اما نسيانا يا جهلا كفاره ندارد.
861 س- شخص محرم هنوز حلق يا تقصير نكرده، سر ديگرى را مىتراشد، بايد كفاره بدهد يا نه؟
ج- كفاره ندارد، هر چند اين عمل براى او جايز نيست.
862 س- كسى كه سفر اول حج او است در وقتى كه سلمانى براى او حلق مىكرده، مشغول گرفتن ناخنهاى خود بوده، و غافل بوده كه نبايد اين كار را بكند، آيا كفاره دارد يا خير؟
ج- چيزى بر او نيست.
863 س- اگر در موردى كه حاجى بايد حلق كند به جاى حلق تقصير كرده است، وظيفهاش چيست، آيا كفاره دارد يا نه؟
ج- اگر جاهل به مسأله بوده كفاره ندارد، و در فرض علم پرداخت كفّاره احوط است، و در فرض مسأله بنا بر احتياط بايد حلق را انجام دهد، و چنانچه اعمال مكه را به جا آورده اعاده كند.
864 س- شخصى دو موضع در سرش شكسته است، ممكن است كه حلق روز عيد باعث پاره شدن پوست گردد، اگر تقصير نمايد مجزى است، يا وظيفه ديگرى دارد؟
ج- اگر اميد خوب شدن در حدى كه بتواند حلق كامل نمايد تا آخر ايّام تشريق دارد تأخير بيندازد، و اگر اميد ندارد يا پس از تأخير خوب نشد، احتياط آن است كه هر مقدار سر را مىتواند بتراشد و تقصير هم بكند.
865 س- اگر كسى مقدارى از سر خود را با تيغ بتراشد، و بقيه را ماشين كند، آيا جايز است، و حلق صدق مىكند؟ ضمنا بعد از ماشين، بقيه سر را نيز مىتراشد.
ج- تا حلق تمام نشده، كوتاه كردن موى سر جايز نيست، و اگر تمام سر را تراشيده از حلق كافى است.
866 س- شخصى كه صروره نيست و مىتواند تقصير كند، آيا اگر ريش بتراشد، صرف نظر از حرمت، اين كار كفايت از تقصير مىكند يا نه؟
ج- كفايت نمىكند.
867 س- ماشين كردن موى سر قبل از حلق به جهت زيادى مو، چه حكمى دارد؟
ج- در صورت علم به حرمت، اگر عمدا انجام دهد كفّاره دارد.
868 س- حاجى در مذبح بعد از قربانى فورا تقصير كرده، كه دچار تطهير نجاست بدن و لباس احرام نگردد، و بعد از رسيدن به چادر حلق كند، از يك طرف صروره است، و از طرفى در حلق قصد احلال نكرده، و از طرف ديگر مذبح در خارج منى است تكليفش چيست؟
ج- تقصير در صورت جهل كفّاره ندارد، و حلق را كه در منى انجام داده اگر به قصد قربت و به حساب يكى از اعمال انجام داده كافى است. وگرنه باقى بر احرام است.
869 س- عصر عيد قربان بعد از هدى كه دوستان سر مىتراشيدند، و من هم به اين فكر كه بايد سر را تراشيد، رفتم سر خود را تراشيدم، و نگفتم كه سر مىتراشم براى حج تمتّع، فقط سرم را تراشيدم، در اين صورت وظيفه من چيست؟
ج- اگر سر را به عنوان اينكه وظيفه شما سر تراشى است، و از اعمال حج است تراشيدهايد صحيح است، هر چند نيّت را نگفته باشيد.
870 س- پس از وكالت دادن براى قربانى، آيا حلق جايز است يا خير؟
ج- اگر حاجى براى قربانى به كسى وكالت دهد، تا وكيل او قربانى نكرده، نمىتواند حلق كند، ولى اگر با اعتقاد به اينكه وكيل او براى او قربانى كرده حلق كرد، بعد معلوم شود كه وكيل او هنوز قربانى نكرده، حلق مزبور كافى است، و اگر بعد از حلق، اعمال مكه را هم انجام داده باشد كفايت مىكند، و لازم نيست آنها را اعاده كند.
871 س- چنانچه محرم در روز عيد قربان به علّت ازدحام يا كسالت نتواند رمى كند، و قصد دارد روز يازدهم قضا كند، و از طرفى چون قربانى در منى در روز عيد ممكن نيست، قربانى را هم تا روز سيزدهم تأخير بيندازد، آيا اجازه مىفرماييد كه در روز عيد حلق يا تقصير نموده، و از احرام خارج شود، و در روزهاى بعد رمى و قربانى را انجام دهد؟
ج- در صورت مفروضه مىتواند با حلق و يا تقصير از احرام خارج شود.
872 س- كسانى كه در شب دهم- شب عيد- جايز است از مشعر كوچ كنند، آيا مىتوانند رمى جمره عقبه را هم در شب دهم انجام دهند يا نه؟ و حكم قربانى و حلق و تقصير را هم در شب بيان فرماييد.