875 س- شخصى در اعمال روز عيد در منى در اثر گم كردن منزل و يا عذر ديگر حلق يا تقصير را تأخير انداخته، و شب حلق نموده، يا فرداى آن روز، مقارن طلوع آفتاب حلق كرده، صحيح است يا نه؟
ج- در صورتى كه معذور بوده مجزى است.
876 س- كسى كه حلق را فراموش كرده و به ايران بازگشته است، وظيفه او چيست؟
ج- بايد حلق و اعمال مترتبه بر حلق را انجام دهد، و اگر نمىتواند خودش به مكه برود، در محل خودش حلق كند، و موى خود را به منى بفرستد على الاحوط، و براى اعاده اعمال مكه نايب بگيرد.
877 س- كسى كه در غير منى حلق نموده، و اعمال مترتبه را انجام داده، و پس از اين عمره مفرده انجام داده، آيا محل شده است يا خير، و عمره مفرده او صحيح است يا خير؟
ج- اگر جهلا يا نسيانا در غير منى تقصير كرده، صحت آن بعيد نيست، اگر چه احوط و اولى حلق در منى و اعاده اعمال مترتبه است.
878 س- شخصى سال گذشته قربانى و حلق را در خارج از منى انجام داده، و پس از خاتمه اعمال، به ايران برگشته است، و امسال نيز به مدينه مشرف شده و قصد حج دارد، بفرماييد وظيفه او چيست؟ و آيا مىتواند براى خود يا ديگرى حج بجا آورد يا نه؟
ج- صحت حج سال گذشته بعيد نيست، و اگر با عدم تمكن از ذبح در منى قربانى را در مذابح معمول انجام داده، اعاده لازم نيست
879 س- كسى كه غير از وقوفين اضطرارى را نمىتواند درك كند، و براى بقيه اعمال خود نايب مىگيرد، آيا مىتواند حلق را در غير از منى انجام دهد؟
ج- بايد در منى حلق كند، و حلق در غير منى كافى نيست، مگر آنكه نتواند به منى برود.
880 س- كسانى كه اعمال حج را بر وقوفين مقدم مىدارند، اگر بعد از سعى تقصير نمودند، آيا موجب محل شدن و يا كفاره مىگردد؟
ج- محل نمىشوند، و اگر جاهل يا ساهى بودهاند، كفاره ندارد.
881 س- كسى را روز عيد قبل از حلق دستگير كردهاند، و او را به ايران فرستادهاند، آيا رفقاى او مىتوانند از او نيابت كنند، و بقيه اعمال را انجام دهند يا خير، و چگونه از احرام خارج مىشود؟
ج- بدون اينكه خودش نايب بگيرد نيابت صحيح نيست، و براى خارج شدن از احرام بايد به منى بيايد، و حلق يا تقصير كند، و اعمال مترتبه را انجام دهد، و اگر نمىتواند، در محل خودش حلق يا تقصير نمايد، و بنا بر احتياط مستحب موهاى خود را به منى بفرستد، و براى اعمال مترتبه نايب بگيرد.
882 س- شخصى در روز عيد قربان در حال رمى جمره عقبه پول خود را گم كرد، و چون پول براى هدى نداشت آن را مبدل به روزه كرد، و تصميم دارد بعد از ايام تشريق شروع به سه روز روزه نمايد، آيا چنين شخصى تقصير يا حلق را پس از سه روز روزه انجام دهد، يا همان روز عيد حلق يا تقصير نمايد؟
ج- مىتواند روز عيد حلق يا تقصير نمايد، ولى اگر اشيايى داشته باشد كه با فروش آنها بتواند قربانى تهيّه كند، متمكّن از هدى محسوب مىشود، و بايد قربانى كند، و روزه براى او مجزى نيست.
اعمال مكه
هفتم- طواف زيارت
پس از انجام اعمال منى در روز دهم، لازم است نسبت به انجام اعمال مكه كه اوّلين آنها طواف زيارت است مبادرت كند.
طواف زيارت كه طواف حج نيز ناميده مىشود از نظر احكام كاملا مانند طواف عمره تمتّع است، فقط در نيّت متفاوت است، و در اين طواف به جاى آنكه بگويد: در عمره تمتّع طواف مىكنم ...
مىگويد: در حج تمتّع طواف مىنمايم.
هشتم- نماز طواف زيارت
پس از طواف زيارت، دو ركعت نماز طواف زيارت نيز پشت مقام مىخواند، نماز طواف زيارت نيز در احكام و شرايط مانند نماز طواف در عمره تمتّع است.
نهم- سعى بين صفا و مروه
پس از نماز طواف زيارت، واجب است كه سعى بين صفا و مروه را بجا آورد، و آن نيز در احكام مانند سعى بين صفا و مروه، در عمره تمتّع است، با اين تفاوت كه اولا در نيّت مىگويد: سعى مىكنم در حج تمتّع، و ثانيا پس از سعى در حج تمتّع تقصير نيست.
با انجام سعى در حج تمتّع استفاده از بوى خوش نيز بر حاج حلال مىشود.
دهم- طواف نساء
پس از انجام سعى حاج به مسجد الحرام بازمىگردد، و دوباره خانه خدا را به نيّت طواف نساء طواف مىكند.
طواف نساء بر همه افرادى كه حج بجا مىآورند لازم است، و تفاوتى بين زن و مرد بالغ و غير بالغ نيست، حتّى براى طفل غير مميّز يا مجنونى كه وليّش او را محرم كرده است لازم است.
يازدهم- نماز طواف نساء
پس از طواف نساء واجب است حاج دو ركعت نماز طواف با همان كيفيتى كه در نماز طواف عمره گفته شد بجا آورد.
پس از انجام طواف نساء و نماز آن اگر به نحو صحيح انجام گيرد، زن بر مرد و مرد بر زن حلال مىشود، و اين آخرين چيز از تروك احرام است كه در مناسك حج بر حاج حلال مىشود.
مسأله 883- احتياط مستحب آن است كه پس از عمره تمتّع نيز طواف نساء و نمازش را بجا آورند.
مسأله 884- صبّى مميّز خودش طواف نساء و نمازش را به جا مىآورد، و غير مميّز را ولى او طواف داده، و نمازش را به نيابت او بجا مىآورد.
مسأله 885- اگر صبّى مميّز طواف نساء را به جا نياورد، و يا ولىّ، صبىّ غير مميزّ را طواف نساء ندهد، اگر دختر است بر او تمتّع از شوهر جايز نيست، و اگر پسر است بر او تمتّع از زن جايز نمىباشد، مگر آنكه يا خود او طواف كند، و يا ولى او قبل از بلوغ براى او نايب بگيرد، و يا خودش پس از بلوغ براى انجام طواف نايب بگيرد.
مسأله 886- بهتر آن است كه حاج پس از اعمال روز دهم در صورت امكان براى انجام اعمال مكه به مكه بيايد، و در صورتى كه امكان نداشت، روز يازدهم به مكه بيايد، بلكه احتياط آن است كه تا قبل از ظهر روز سيزدهم اعمال مكّه را انجام دهد، اگر چه تأخير انداختن آن تا آخر ذيحجه جايز است.
مسأله 887- كسانى كه حج إفراد و يا حج قران بجا مىآورند جايز است طواف زيارت و سعى را بر وقوف در عرفات و مشعر مقدّم بدارند، اگر چه ضرورتى در كار نباشد، ولى به خاطر كراهتى كه دارد بهتر است آن را مقدّم ندارند.
مسأله 888- كسانى كه حج تمتّع به جا مىآورند جايز نيست اختيارا طواف و سعى را بر وقوف به عرفات و مشعر مقدّم بدارند، و در صورت تقديم، طواف و سعى باطل و اعاده آن لازم است.
مسأله 889- از حكمى كه در مسئله قبل ذكر شد چند طايفه مستثنى هستند:
أ- زنى كه خوف حيض يا نفاس پس از اعمال منى را داشته باشد، و براى او امكان ماندن در مكه تا زمان پاك شدن به خاطر رفتن كاروان وجود نداشته باشد.
ب- بيماران و پيرانى كه به خاطر كثرت ازدحام، توانايى طواف پس از اعمال منى را نداشته باشند.
ج- كسانى كه يقين دارند بعد از برگشتن از منى در تمام ماه براى آنها طواف و سعى ممكن نمىشود.
واجب است اين سه گروه پيش از رفتن به عرفات و مشعر و منى طواف و سعى را بجا آورند.
مسأله 890- افرادى كه مجاز به تقديم طواف و سعى بر وقوف به عرفات و منى هستند در صورتى كه پس از مراجعت از منى تا آخر ذيحجه قادر به انجام طواف بودند، احوط و اولى آن است كه طواف و سعى را اعاده نمايند، و بهتر آن است از بوى خوش تا پايان زمان طواف و سعى مجدّد بپرهيزند، و نيز احتياط آن است كه طواف نساء و نماز آن را رجاء بر وقوفين مقدّم دارند، و سپس در صورت امكان پس از اعمال منى آنها را اعاده كنند، و در صورت عدم امكان نايب گرفته تا آنرا انجام دهند.
مسأله 891- لازم است نايب طواف نساء را از جانب منوب عنه بجا آورد.
مسأله 892- زنى كه از منى براى انجام مناسك مكه بازگشته است، اگر حائض شود، و امكان ماندن در مكه براى او تا زمان پاك شدن نباشد، بايد براى طواف زيارت و نمازش نايب بگيرد، و پس از آنكه نايب نماز طواف را به جاى آورد، خودش به سعى برود، و سپس براى انجام طواف نساء و نمازش مجددا نايب بگيرد، و در اين صورت از احرام كاملا بيرون آمده، و همه تروك احرام بر او حلال مىشود.
مسائل متفرقه اعمال بعد از منى و طواف نساء
893 س- هرگاه شخصى از روى جهل به حكم، قبل از وقوف به عرفات، طواف و نماز آن، سعى و تقصير را به جا آورد، و بعد از اتمام مناسك حج، متوجه اشتباه خود شد، آيا خللى به حج او وارد مىشود يا نه؟ و آيا كفاره بر او واجب است يا نه؟
ج- اگر تقديم بدون عذر بوده، واجب است طواف و سعى و تقصير را اعاده نمايد، و اگر با عذر بوده احتياطا اعاده كند، و كفاره در صورت جهل واجب نيست.
894 س- اگر كسى در حج تمتّع از جهت نسيان حكم، اوّل طواف نساء را بجا آورد، و بعد طواف زيارت را، سپس متذكّر شود، يا اينكه قبل از انجام طواف زيارت ملتفت گردد، و يا از جهت نسيان موضوع يعنى به خيال اينكه طواف زيارت را انجام داده فقط طواف نساء را بجا آورد، چه تكليفى دارد، و نيز اگر جهلا طواف نساء را قبل از طواف زيارت بجا آورد، حكمش چيست؟
ج- لازم است طواف نساء بعد از طواف زيارت واقع شود، بنابراين در تمام صور مذكوره بايد طواف نساء را دو مرتبه بجا آورد.