کتاب آداب و احکام حج

احرام بعد از نماز ظهر منعقد گردد، و اگر نماز ظهر بر عهده او نيست، بعد از نماز واجب ديگرى محرم شود، اگرچه نماز قضا باشد، و اگر نماز قضا نيز ندارد بعد از شش ركعت نماز مستحبّى محرم شود، و كمترين حدّ استحباب آن است كه دو ركعت نماز مستحبّى به جاى آورد، كه در ركعت اوّل آن پس از حمد سوره توحيد، و در ركعت دوّم پس از حمد سوره كافرون را قرائت نمايد، و سپس محرم شود.

7- پس از نماز مذكور و بعد از حمد و ثناى خداوند متعال، قبل از احرام اين دعا را بخواند:

اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ أَنْ تَجْعَلَنِي مِمَّنِ اسْتَجَابَ لَكَ وَ آمَنَ بِوَعْدِكَ وَ اتَّبَعَ أَمْرَكَ، فَإِنِّي عَبْدُكَ وَ فِي قَبْضَتِكَ لَا أُوقَى إِلَّا مَا وَقَيْتَ وَ لَا آخُذُ إِلَّا مَا أَعْطَيْتَ، وَ قَدْ ذَكَرْتَ الْحَجَّ فَأَسْأَلُكَ أَنْ تَعْزِمَ لِي عَلَيْهِ عَلَى كِتَابِكَ وَ سُنَّةِ نَبِيِّكَ صلّى اللّه عليه و آله و سلّم، وَ تُقَوِّيَنِي عَلَى مَا ضَعُفْتُ عَنْهُ، وَ تَسَلَّمَ مِنِّي مَنَاسِكِي فِي يُسْرٍ مِنْكَ وَ عَافِيَةٍ، وَ اجْعَلْنِي مِنْ وَفْدِكَ الَّذِينَ رَضِيتَ وَ ارْتَضَيْتَ، وَ سَمَّيْتَ وَ كَتَبْت.

اللَّهُمَّ إِنِّي خَرَجْتُ مِنْ شُقَّةٍ بَعِيدَةٍ، وَ أَنْفَقْتُ مَالِيَ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِكَ. اللَّهُمَّ فَتَمِّمْ لِي حَجِّتي و عمرتي.

اللَّهُمَّ إِنِّي أُرِيدُ التَّمَتُّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ عَلَى كِتَابِكَ وَ سُنَّةِ نَبِيِّكَ (صلّى اللّه عليه و اله و سلّم) فَإِنْ عَرَضَ لِي عَارِضٌ يَحْبِسُنِي، فَحُلَّنِي حَيْثُ حَبَسْتَنِي، لِقَدَرِكَ الَّذِي قَدَّرْتَ عَلَيَّ.

اللَّهُمَّ إِنْ لَمْ تَكُنْ حَجَّةً فَعُمْرَةً أَحْرَمَ لَكَ شَعْرِي وَ بَشَرِي وَ لَحْمِي وَ دَمِي وَ عِظَامِي وَ مُخِّي وَ عَصَبِي مِنَ النِّسَاءِ وَ الثِّيَابِ وَ الطِّيبِ، أَبْتَغِي بِذَلِكَ وَجْهَكَ وَ الدَّارَ الْآخِرَة».

و پس از اين دعا پارچه‌هاى احرام را بپوشد.

«الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي رَزَقَنِي مَا أُوَارِي بِهِ عَوْرَتِي، وَ أُؤَدِّي منه فَرْيضِتي، وَ أَعْبُدُ فِيهِ رَبِّي، وَ أَنْتَهِي فِيهِ إِلَى مَا أَمَرَنِي.

الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي قَصَدْتُهُ فَبَلَّغَنِي، وَ أَرَدْتُهُ فَأَعَانَنِي وَ قَبِلَنِي، وَ لَمْ يَقْطَعْ بِي، وَ وَجْهَهُ أَرَدْتُ فَسَلَّمَنِي، فَهُوَ حِصْنِي وَ كَهْفِي وَ حِرْزِي وَ ظَهْرِي وَ مَلَاذِي وَ مَلْجَئِي وَ مَنْجَايَ وَ ذُخْرِي وَ عُدَّتِي فِي شِدَّتِي وَ رَخَاءِي».

9- در نيت احرام با خداوند متعال شرط كند كه اگر از تمام مناسك حج محصور شد (به اين معنا كه اگر مانعى مثل مرض او را از اتمام حج و عمره منع نمايد) خداوند او را از احرام به مجرّد به وجود آمدن آن مانع، محل نمايد، به اين صورت كه بگويد:

«اللَّهُمَّ وَ إِنْ عَرَضَ لِي عَارِضٌ يَحْبِسُنِي فَحُلَّنِي حَيْثُ حَبَسْتَنِي».

خداوندا؛ اگر مانعى بر من عارض شد كه موجب جلوگيرى من از انجام حج شود، مرا در همان موقع كه مانع عارض شده است محلّ نماى.

البته اگر دعايى را كه در شماره- 7- گذشت با همين قصد بخواند كفايت مى‌كند.

و اگر اين شرط را با خداوند نداشته باشد و محصور شود، وقتى محلّ مى‌گردد كه قربانى او به محلّ ذبح برسد.

10- نيّت احرام و نيّت پوشيدن جامه احرام، بلكه نيّت كندن لباس دوخته را نيز به زبان آورد.

مكروهات احرام‌

مكروهات احرام يازده چيز است:

1- سياه و رنگين بودن پارچه احرام، لكن در بعض روايات معتبره رنگ سبز استثناء شده است.

2- محرم شدن در لباس كثيف، و هم‌چنين لباس احرام كثيف بعد از احرام تا زمان محلّ شدن، مگر آنكه نجس شده باشد.

3- احرام در پارچه رنگارنگ براى مردان.

4- خوابيدن بر رختخواب و بالش و پارچه سياه و زرد.

5- رفتن به حمّام در حال احرام.

6- ساييدن بدن و صورت با دست، يا كيسه، و زياد مسواك زدن.

7- لبّيك گفتن در پاسخ كسى كه او را صدا مى‌زند.

8- نشستن در حالى كه زانوهايش را با دستها به بغل بگيرد، بنابر مشهور.

9- شعر خواندن، اگرچه شعر به حقّ باشد. بنابر مشهور.

10- كشتى گرفتن و هر كارى كه در آن بيم مجروح شدن و يا ريختن مو از بدن باشد، بنابر مشهور.

11- شستن بدن با آب سرد.

لبّيك‌هاى مستحبّ‌

مستحبّ است پس از گفتن:

«إِنَّ الْحَمْدَ وَ النِّعْمَةَ لَكَ وَ الْمُلْكَ، لَا شَرِيكَ لَكَ».

بگويد: «لَبَّيْكَ».

و بهتر آن است كه پس از آن بگويد:

«ذَا الْمَعَارِجِ لَبَّيْكَ، لَبَّيْكَ دَاعِياً إِلَى دَارِ السَّلَامِ لَبَّيْكَ، لَبَّيْكَ غَفَّارَ الذُّنُوبِ لَبَّيْكَ، لَبَّيْكَ أَهْلَ التَّلْبِيَةِ لَبَّيْكَ،

لَبَّيْكَ ذَا الْجَلَالِ وَ الْإِكْرَامِ لَبَّيْكَ، لبّيك نبدء و المعاد اليك لَبَّيْكَ، لبّيك تستغنى و يفتقر اليك لبّيك، لبّيك مَرْهُوباً وَ مَرْغُوباً إِلَيْكَ لَبَّيْكَ، لَبَّيْكَ اله الحقّ لبّيك، لبّيك ذا النّعماء و الفضل الحسن الجميل لبّيك، لَبَّيْكَ كَشَّافَ الْكُرَبِ الْعِظَامِ لَبَّيْكَ، لَبَّيْكَ عَبْدُكَ وَ ابْنُ عَبْدَيْكَ لَبَّيْكَ، لَبَّيْكَ يَا كَرِيمُ لَبَّيْك».

و مستحبّ است اين جملات را نيز بيافزايد:

«لَبَّيْكَ أَتَقَرَّبُ إِلَيْكَ بِمُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ لَبَّيْكَ، لَبَّيْكَ بِحَجَّةٍ وَ عُمْرَةٍ مَعاً لَبَّيْكَ، لَبَّيْكَ هَذِهِ عُمْرَةُ مُتْعَةٍ إِلَى الْحَجِّ لَبَّيْكَ، لَبَّيْكَ أَهْلَ التَّلْبِيَةِ لَبَّيْكَ، لَبَّيْكَ تَلْبِيَةً تَمَامُهَا وَ بَلَاغُهَا عَلَيْك».

سزاوار است كه حاجى به هنگام گفتن لبّيك با حضور قلب، كاملا متوجّه به خداوند متعال بوده و دعوت حقّ را پاسخ گويد.

تكرار لبّيك‌ها به هنگام بيدار شدن، سوار شدن، و ملاقات با سواره و وقت بالا رفتن از هر بلندى، و پايين آمدن از آن، و پس از هر نماز فريضه، و زياد گفتن آن در سحرگاهان حتّى براى جنب و حائض مستحب است، و متسحبّ است كه در عمره تمتّع، گفتن لبّيك‌ها را تا مشاهده خانه‌هاى مكّه قطع ننمايد، و در حج تمتّع تا ظهر روز عرفه گفتن لبّيك‌ها را قطع نكند.

مستحبّات ورود به حرم‌

1- غسل كردن قبل از ورود به حرم، و نيّت آن اين است:

«غسل مى‌كنم براى ورود به حرم قرب الى اللّه».

2- پياده و پاى برهنه در حالى كه نعلين خود را به دست گرفته است در حال تواضع و خشوع كامل نسبت به ذات اقدس حقّ وارد حرم شود، و در صورت امكان به اين حالت ادامه داده تا وارد به مكّه و مسجد الحرام شود، و در روايت است كه اگر چنين كند خداوند عالم جل ذكره، صد هزار گناه او را ببخشد، و براى او صد هزار حسنه بنويسد، و صد هزار حاجت او را برآورد.

3- اين دعاى مأثور را به هنگام ورود به حرم بخواند:

«اللَّهُمَّ إِنَّكَ قُلْتَ فِي كِتَابِكَ الْمُنْزَلِ وَ قَوْلُكَ الْحَقُ‌وَ أَذِّنْ فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجالًا وَ عَلى كُلِّ ضامِرٍ يَأْتِينَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ‌.

«اللَّهُمَّ وَ إِنِّي أَرْجُو أَنْ أَكُونَ مِمَّنْ أَجَابَ دَعْوَتَكَ، وَ قَدْ جِئْتُ مِنْ شُقَّةٍ بَعِيدَةٍ وَ مِنْ فَجٍّ عَمِيقٍ، سَامِعاً لِنِدَائِكَ، وَ مُسْتَجِيباً لَكَ، مُطِيعاً لِأَمْرِكَ، وَ كُلُّ ذَلِكَ بِفَضْلِكَ عَلَيَّ وَ إِحْسَانِكَ إِلَيَّ، فَلَكَ الْحَمْدُ عَلَى مَا وَفَّقْتَنِي لَهُ، أَبْتَغِي بِذَلِكَ الزُّلْفَةَ عِنْدَكَ وَ الْقُرْبَةَ

إِلَيْكَ، وَ الْمَنْزِلَةَ لَدَيْكَ، وَ الْمَغْفِرَةَ لِذُنُوبِي، وَ التَّوْبَةَ عَلَيَّ مِنْهَا بِمَنِّكَ،

«اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَ حَرِّمْ بَدَنِي عَلَى النَّارِ، وَ آمِنِّي مِنْ عَذَابِكَ وَ عِقَابِكَ، بِرَحْمَتِكَ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِين».

4- جويدن (اذخر) كه گياه معروف مكّه است.

مستحبّات ورود به مكّه معظّمه‌

مكّه معظّمه مركز طلوع انوار وجود محمّدى، و مشرق آفتاب هدايت اسلامى، و مهبط ملائكه مقربين، و محلّ بزرگترين و باشكوه‌ترين اجتماع مؤمنين و موحّدين، و مكان نزول باران رحمت و مغفرت و آيات بينات الهى، و مقام ابراهيم خليل است، و از اين جهات و جهات بسيار ديگر مخصوصا از جهت وجود بيت اللّه الحرام در آن، شرافت و حرمت بسيار دارد، و كسى كه وارد آن شهر مقدس مى‌شود بايد فضائل آن مشاهد بزرگ و شعائر اسلامى را كه خداوند متعال مقرر داشته متوجّه باشد تا براى ادراك بركات و فضائل آن اماكن مقدّسه آماده شود و نور حقيقت بر حال او ظاهر شده و گناهانش آمرزيده و عيوبش برطرف گردد ان شاء الّله.

ازاين‌رو براى ورود به اين شهر آدابى است كه مراعات آنها مستحبّ است:

1- غسل، نيّت آن اين است كه: «براى ورود به مكّه معظّمه غسل مى‌كنم قربة الى اللّه».

2- با آرامش و وقار و در حالت خضوع و خشوع براى خداوند متعال وارد مكّه شود.

3- از راه‌هاى بالاى مكّه و در صورت ممكن از عقبه «مدنيين» كه در شمال مكّه است وارد مكّه شود، و بعضى اين حكم را مختص به كسانى مى‌دانند كه از مدينه به مكّه مى‌آيند، و در موقع خروج از عقبه «ذى طوى» كه در جنوب مكّه است خارج شود.

مستحبّات داخل شدن به مسجد الحرام‌

1- غسل كردن از منزل، و يا از بئر ميمون در محلّه ابطح، و نيّت آن چنين است:

«براى ورود به مسجد الحرام غسل مى‌كنم قربة الى اللّه».

2- وارد شدن به مسجد از باب بنى شيبه كه اكنون داخل مسجد الحرام است، و ظاهرا مقابل باب السلام واقع شده است.

3- خواندن دعاهاى مأثور.

به هنگام ايستادن در مقابل درب مسجد الحرام دعايى را كه‌