کتاب آداب و احکام حج

20- چون از مناره دوّم گذشت بگويد:

«يَا ذَا الْمَنِّ وَ الْفَضْلِ وَ الْكَرَمِ وَ النَّعْمَاءِ وَ الْجُودِ، اغْفِرْ لِي ذُنُوبِي، إِنَّهُ لَا يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا أَنْت».

21- چون به مروه رسيد از كوه بالا رود، و آنچه از ادعيه در كوه صفا گفتيم بر كوه مروه به ترتيب بخواند، و سپس بگويد:

«اللَّهُمَّ يَا مَنْ أَمَرَ بِالْعَفْوِ يَا مَنْ يُحِبُّ الْعَفْوَ، يَا مَنْ يُعْطِي عَلَى الْعَفْوِ، يَا مَنْ يَعْفُو عَلَى الْعَفْوِ، يَا رَبَّ الْعَفْوِ، الْعَفْوَ الْعَفْوَ الْعَفْو».

22- بر گريه از خوف خداوند كوشش كند، و خود را به گريه وادارد، و فراوان دعا كند، و اين دعا را نيز بخواند:

«اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ حُسْنَ الظَّنِّ بِكَ فِي كُلِّ حَالٍ، وَ صِدْقَ النِّيَّةِ فِي التَّوَكُّلِ عَلَيْكَ».

سعى‌كننده مى‌تواند در اثناء سعى بنشيند و يا بر كوه صفا و مروه استراحت كند اگرچه سزاوار است جز براى رفع خستگى چنين نكند.

مستحبّات احرام حجّ‌

1- غسل در منزل يا جاى ديگرى در مكّه.

2- خواندن دعاهايى كه براى غسل احرام عمره تمتّع گفته شد.

3- رفتن با خشوع و خضوع به طرف مسجد الحرام، و وارد شدن به مسجد الحرام با پاى برهنه و با آرامش و وقار.

4- محرم شدن پس از نماز به نحوى كه احرام عمره تمتع ذكر شد.

5- در مسجد الحرام محرم شود، و بهتر آن است كه در حجر اسماعيل و يا مقام ابراهيم عليهما السّلام محرم گردد، و مستحبّاتى را كه در احرام عمره تمتّع گذشت مراعات نمايد.

6- نيّت احرام را بر زبان آورد، مثلا بگويد: «محرم مى‌شوم براى حج تمتّع در حجة الاسلام به جهت آنكه بر من واجب شده است اداء قربة الى اللّه»، و اگر حج استحبابى و يا قضا و نيابتى است آن را در لفظ بياورد، و نام منوب عنه را نيز ذكر كند، و سپس لبيّك‌ها را همان‌گونه كه در احرام عمره گذشت بگويد.

7- رفتن به منى پس از احرام و نماز واجب.

8- تكرار لبّيك‌ها در مسير راه، و چون مشرف بر محلّه ابطح شد لبّيك‌ها را بلندتر بگويد.

9- به هنگام رفتن به منى طبق روايت معاويه بن عمّار از حضرت صادق عليه السّلام بگويد:

«اللَّهُمَّ إِيَّاكَ أَرْجُو وَ إِيَّاكَ أَدْعُو فَبَلِّغْنِي أَمَلِي، وَ أَصْلِحْ لِي عَمَلِي».

10- و چون به منى رسيد بگويد:

«الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَقْدَمَنِيهَا صَالِحاً فِي عَافِيَةٍ وَ بَلَّغَنِي هَذَا الْمَكَانَ».

و چون داخل منى شد بگويد:

«اللَّهُمَّ هَذِهِ مِنًى وَ هِيَ مِمَّا مَنَنْتَ بِهَا عَلَيْنَا مِنَ الْمَنَاسِكِ، فَأَسْأَلُكَ أَنْ تَمُنَّ عَلَيْنَا بِمَا مَنَنْتَ بِهِ عَلَى أَنْبِيَائِكَ، فَإِنَّمَا أَنَا عَبْدُكَ وَ فِي قَبْضَتِك».

11- در شب عرفه در منى در حال عبادت و دعا و تضرّع به پيشگاه خداوند متعال بيتوته نمايد، و بهتر آن است كه بيتوته او در مسجد خيف انجام شود.

12- در مسجد خيف تا صبح به نماز مشغول باشد، و مكروه است كه قبل از طلوع فجر از مسجد خارج شود،

بلكه بهتر آن است كه تا طلوع آفتاب در مسجد در حال عبادت بماند، و پس از طلوع آفتاب به عرفات برود.

13- و به هنگام خروج از منى به طرف عرفات، بگويد:

«اللَّهُمَّ إِلَيْكَ صَمَدْتُ، وَ إِيَّاكَ اعْتَمَدْتُ، وَ وَجْهَكَ أَرَدْتُ، فَأَسْأَلُكَ أَنْ تُبَارِكَ لِي فِي رِحْلَتِي، وَ أَنْ تَقْضِيَ لِي حَاجَتِي، وَ أَنْ تَجْعَلَنِي الْيَوْمَ مِمَّنْ تُبَاهِي بِهِ مَنْ هُوَ أَفْضَلُ مِنِّي».

مكروهات احرام حج‌

آنچه كه در مكروهات احرام عمره گذشت، در احرام حج نيز جارى است.

مستحبّات عرفات‌

مستحبّات در موقف عرفات فراوان است، كه به برخى از آنها اشاره مى‌شود:

1- نيّت وقوف در عرفات را به زبان بگويد: به اين گونه كه: «از هنگام زوال (ظهر شرعى) روز نهم ذيحجه تا غروب آفتاب براى انجام حج تمتّع از حجة الاسلام‌

به جهت آنكه واجب است در عرفات مى‌مانم قربة الى اللّه» و اگر حج استحبابى و يا قضا و يا نيابتى است آنرا نيز ذكر كند، و در حج نيابى اسم منوب عنه را نيز به زبان آورد.

2- در زمين هموارى كه طرف چپ «جبل الرحمه» است وقوف نمايد، به طورى كه اگر شخصى از مكّه بيايد و مقابل كوه بايستد قسمتى كه وقوف مى‌نمايد طرف چپ او قرار گيرد. و بالا رفتن از كوه كراهت دارد.

3- غسل، و بهتر آن است كه مقارن زوال انجام گيرد.

4- نماز ظهر و عصر را با يك اذن و دو اقامه بخواند، و در اين جهت تفاوتى بين امام و مأموم و جماعت و فرادى و قصر و يا تمام نيست.

5- اثاث خود را جمع‌تر چيده، و با دوستانش در كنار هم وقوف نمايند.

6- و بهتر آن است كه در صورت امكان در «وادى نمره» كه نزديك به عرفات است خيمه بزند، ولى در آن‌جا وقوف نكند، زيرا وقوف در وادى نمره به لحاظ آنكه در سرزمين عرفات نيست كفايتى نمى‌كند.

7- طهارت از حدث.

8- كاملا متوجّه به ذات اقدس حقّ بوده، و از هر چيرى كه ذهن او را مشوّش مى‌كند خود را فارغ نمايد.

9- در تمام وقت وقوف روى پا بايستد، و اگر نمى‌تواند، بعض از وقت را روى پا بايستد، و بقيه را بنشيند، مگر آن كه ايستادن او را از حال توجّه ودعا باز دارد، كه در اين صورت بهتر آن است كه بنشيند.

10- رو به قبله بودن.

11- خداوند را حمد و ثنا گفته، و تمجيد نمايد، و به ذكر «لا اله الا اللّه» و «اللّه اكبر» متذكر باشد.

12- تا مى‌تواند دعا كند، و از خوف خداوند بگريد، زيرا دعا بهترين اعمال اين روز است، و هيچ چيز براى شيطان محبوب‌تر از اين نيست كه بنده‌اى را از حال دعا در اين روز غافل گرداند.

13- مبادرت نسبت به دعا براى خود و پدر و مادر و برادران مؤمن كه اقلّ آن دعا براى چهل مؤمن است، و در روايت است كه خداوند فرشته‌اى را موكّل بر او قرار مى‌دهد تا براى او از خداوند متعال صد هزار برابر آنچه را براى برادر مؤمن خود مى‌خواهد، طلب نمايد.

14- يكايك گناهان را بياد آورده، و يا مجموع آنها را در نظر

گرفته، و توبه نمايد، و از خداوند طلب مغفرت نمايد.

15- پناه بردن به خداوند متعال از شرّ شيطان.

16- درود فرستادن بر پيامبر اكرم و خاندانش صلّى اللّه عليه و اله و سلّم.

17- صد بار بگويد: «اللّه اكبر» و صد بار «لا اله الا اللّه» و صد بار «الحمد للّه» و صد مرتبه «سبحان اللّه» و صد مرتبه «ما شاء اللّه و لا قوّة الا باللّه» و صد بار «اللّهم صلّ على محمّد و آل محمّد».

18- بگويد:

«أشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ وَ لَهُ الْحَمْدُ، يُحْيِي وَ يُمِيتُ، وَ يُمِيتُ وَ يُحْيِي، وَ هُوَ حَيٌّ لَا يَمُوتُ، بِيَدِهِ الْخَيْرُ، وَ هُوَ عَلَى كُلِّ شَيْ‌ءٍ قَدِيرٌ».

19- خواندن ده آيه از اوّل سوره بقره.

20- خواندن صد بار سوره توحيد(قل هو اللّه احد).

21- خواندن صد بار آية الكرسى.

22- خواندن صد بار سوره قدر(انّا انزلناه فى ليلة القدر).

23- خواندن آيه شريفه:

إنَّ رَبَّكُمُ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوى عَلَى الْعَرْشِ يُغْشِي اللَّيْلَ النَّهارَ يَطْلُبُهُ حَثِيثاً

و الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ وَ النُّجُومَ مُسَخَّراتٍ بِأَمْرِهِ أَلا لَهُ الْخَلْقُ وَ الْأَمْرُ تَبارَكَ اللَّهُ رَبُّ الْعالَمِين.

24- خواندن سوره فلق.

25- خواندن سوره ناس.

26- تكرار درود و صلوات فراوان بر پيامبر اكرم و خاندانش صلّى اللّه عليه و آله و سلّم.

27- خداوند را بر همه نعمتهايى كه به او عنايت كرده، از گوش و چشم و خانواده و فرزند و مال ستايش كرده، و در حد امكان يكايك آنها را در مقام شكرگزارى نام ببرد.

28- خداوند را حمد كند با آيات قرآنى كه در آن حمد الهى آمده است، و خداوند را تسبيح كند با هر آيه‌اى كه خداوند خود را در آن تسبيح كرده است، و تكبير بگويد با هر آيه‌اى كه در آن تكبير خداوند آمده است، و تهليل گويد با هر آيه‌اى كه در آن تكبير خداوند آمده است، و تهليل گويد با هر آيه‌اى كه در آن «لا اله الا اللّه» آمده است، و هرچه مى‌تواند بر پيامبر و خاندانش صلّى اللّه عليه و آله و سلّم درود بفرستد، و خداوند را با اسمهايى كه در قرآن براى او آمده است، و اختصاص به او دارد بخوانند، بالخصوص خداوند را با اسمائى كه در آخر سوره حشر آمده است بخواند:

«اسْأَلُ اللَّهَ بِأَنَّه هُوَ اللَّهُ الَّذِي لا إِلهَ إِلَّا هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَيْمِنُ الْعَزِيزُ الْجَبَّارُ الْمُتَكَبِّرُ، سُبْحانَ اللَّهِ‌