کتاب آداب و احکام حج

مستحبّات و اعمال مسجد خيف‌

1- براى كسيك ه در منى مى‌ماند، مستحب است تمام نمازهاى واجب و مستحبّ را در مسجد خيف بخواند، و بهتر آن است كه نمازها را در محل نماز حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بخواند، و در حديث آمده است، «خواندن صد ركعت نماز در مسجد خيف، قبل از كوچ از منى معادل هفتاد سال عبادت است».

2- صد بار بگويد: «سبحان اللّه»، كه طبق روايت، معادل آزاد كردن يك بنده در راه خداست.

3- صد بار بگويد: «لا اله الا اللّه»، كه طبق روايت، معادل ثواب احياء نفس است.

4- صد بار بگويد: «الحمد للّه»، كه طبق روايت، برابر با انفاق خراج عراقين در راه خداست.

5- خواندن شش ركعت نماز، و بهتر آن است كه اين نمازها را قبل از حركت از منى بخواند.

مستحبّات بازگشت به مكّه‌

1- غسل براى ورود به مسجد الحرام و ورود به مكّه.

2- وارد شدن به مسجد از باب بنى شبيه، «بنابر گفته مرحوم شهيد ره».

3- داخل شدن به خانه خدا (كعبه)، زيرا همان‌گونه كه در روايت آمده است، دخول در كعبه به منزله دخول در رحمت الهى، و خروج از آن به منزله خروج از گناهان است، و براى كسانى كه سال اول آنهاست اگر مرد هستند اين استحباب تأكيد شده است، ولى براى زنان اين استحباب تأكيد نشده است.

مستحبات ورود به كعبه شريفه‌

أ- قبل از ورود به كعبه غسل كند.

ب- با پاى برهنه وارد كعبه شود.

ج- هنگام ورود بگويد:

«اللَّهُمَّ أنت قُلْتَ في كتابك وَ مَنْ دَخَلَهُ كَانَ آمِناً، فَآمِنِّي مِنْ عَذَابِ النَّار».

و براى كسى كه سال اوّل اوست سزاوار است كه در چهار گوشه كعبه آن دعا را تكرار كند.

د- اگر كسى تقاضاى فرزند از خداوند متعال دارد، طبق روايت معاوية ابن عمّار از حضرت صادق عليه السّلام ظرفى از آب زمزم بر خود بريزد، و سپس داخل بيت اللّه شود، و چون مقابل درب خانه ايستاده حلقه درب را بگيرد، و بگويد:

«اللَّهُمَّ إِنَّ الْبَيْتَ بَيْتُكَ، وَ الْعَبْدَ عَبْدُكَ، وَ قَدْ قُلْتَ مَنْ دَخَلَهُ كَانَ آمِناً، فَآمِنِّي مِنْ عَذَابِكَ، وَ أَجِرْنِي مِنْ سَخَطِك».

ه- سپس وارد بيت شود، و بر سنگ قرمزى كه در آنجاست دو ركعت نماز بخواند، و سپس به طرف پايه‌اى كه در مقابل حجر است بايستد، و سينه خود را بچسباند و بگويد:

«يَا وَاحِدُ يَا أَحَدُ يَا مَاجِدُ يَا قَرِيبُ يَا بَعِيدُ يَا عَزِيزُ يَا حَكِيمُ، لَا تَذَرْنِي فَرْداً وَ أَنْتَ خَيْرُ الْوَارِثِينَ، هَبْ لِي مِنْ لَدُنْكَ ذُرِّيَّةً، إِنَّكَ سَمِيعُ الدُّعَاء».

و- سپس نزديك به پايه شده، و پشت و شكم را به آن بچسباند، و دعا را تكرار كند.

ز- خواندن دو ركعت نماز در هر زاويه از بيت.

ح- اين دعا را بخواند:

«اللَّهُمَّ مَنْ تَهَيَّأَ أَوْ تَعَبَّأَ أَوْ أَعَدَّ أَوِ اسْتَعَدَّ لِوِفَادَةٍ إِلَى مَخْلُوقٍ رَجَاءَ رِفْدِهِ وَ جَائِزَتِهِ وَ نَوَافِلِهِ وَ فَوَاضِلِهِ فَإِلَيْكَ يَا سَيِّدِي تَهْيِئَتِي وَ تَعْبِئَتِي وَ إِعْدَادِي وَ اسْتِعْدَادِي، رَجَاءَ رِفْدِكَ وَ نَوَافِلِكَ وَ جَائِزَتِكَ، فَلَا تُخَيِّبِ الْيَوْمَ رَجَاءِي، يَا مَنْ لَا يَخِيبُ عَلَيْهِ سَائِلٌ، وَ لَا يَنْقُصُهُ نَائِلٌ، فَإِنِّي لَمْ آتِكَ الْيَوْمَ بِعَمَلٍ صَالِحٍ قَدَّمْتُهُ، وَ لَا شَفَاعَةِ مَخْلُوقٍ رَجَوْتُهُ، وَ لَكِنِّي أَتَيْتُكَ مُقِرّاً بِالظُّلْمِ‌

وَ الْإِسَاءَةِ عَلَى نَفْسِي، فَإِنَّهُ لَا حُجَّةَ لِي وَ لَا عُذْرَ، فَأَسْأَلُكَ يَا مَنْ هُوَ كَذَلِكَ أن تصلّي على محمّد و آل محمّد، أَنْ تُعْطِيَنِي مَسْأَلَتِي، وَ تُقِيلَنِي عَثْرَتِي، وَ تَقْبَلَنِي بِرَغْبَتِي، وَ لَا تَرُدَّنِي مَجْبُوهاً مَمْنُوعاً وَ لَا خَائِباً، يَا عَظِيمُ يَا عَظِيمُ يَا عَظِيمُ، أَرْجُوكَ لِلْعَظِيمِ، أَسْأَلُكَ يَا عَظِيمُ أَنْ تَغْفِرَ لِيَ الذَّنْبَ الْعَظِيمَ، لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْت) آداب، 462)».

ط- اگر به جهت ازدحام نتواند به هر زاويه برود، رو به آن بايستد.

ى- در محل نمازش به خداوند متعال التماس كرده، و دعا نمايد، و تكبير بگويد.

ك- در وسط كعبه به سجد افتاده، و طبق روايت از حضرت صادق عليه السّلام بگويد:

«لَا يَرُدُّ غَضَبَكَ إِلَّا حِلْمُكَ، وَ لَا يُجِيرُ مِنْ عَذَابِكَ إِلَّا رَحْمَتُكَ، وَ لَا نَجَاءَ مِنْكَ إِلَّا بِالتَّضَرُّعِ إِلَيْكَ، فَهَبْ لِي يَا إِلَهِي فَرَجاً بِالْقُدْرَةِ الَّتِي بِهَا تُحْيِي أَمْوَاتَ الْعِبَادِ، وَ بِهَا تَنْشُرُ مَيْتَ الْبِلَادِ، وَ لَا تُهْلِكْنِي يَا إِلَهِي غَمّاً حَتَّى تَسْتَجِيبَ لِي دُعَاءِي، وَ تُعَرِّفَنِيَ الْإِجَابَةَ، اللَّهُمَّ ارْزُقْنِي الْعَافِيَةَ إِلَى مُنْتَهَى أَجَلِي، وَ لَا تُشْمِتْ بِي عَدُوِّي، وَ لَا تُمَكِّنْهُ مِنْ عُنُقِي، مَنْ ذَا الَّذِي يَرْفَعُنِي‌

إِنْ وَضَعْتَنِي، وَ مَنْ ذَا الَّذِي يَضَعُنِي إِنْ رَفَعْتَنِي، وَ إِنْ أَهْلَكْتَنِي فَمَنْ ذَا الَّذِي يَعْرِضُ لَكَ فِي عَبْدِكَ، أَوْ يَسْأَلُكَ في أَمْرِه، فَقدْ عَلِمْتُ يَا إِلَهِي أَنَّهُ لَيْسَ فِي حُكْمِكَ ظُلْمٌ، وَ لَا فِي نَقِمَتِكَ عَجَلَةٌ، وَ إِنَّمَا يَعْجَلُ مَنْ يَخَافُ الْفَوْتَ، وَ يَحْتَاجُ إِلَى الظُّلْمِ الضَّعِيفُ، وَ قَدْ تَعَالَيْتَ يَا إِلَهِي عَنْ ذَلِكَ، إِلَهِي فَلَا تَجْعَلْنِي لِلْبَلَاءِ غَرَضاً، وَ لَا لِنَقِمَتِكَ نَصَباً، وَ مَهِّلْنِي وَ نَفِّسْنِي وَ أَقِلْنِي عَثْرَتِي وَ لَا تَرُدَّ يَدِي فِي نَحْرِي وَ لَا تُتْبِعْنِي بِبَلَاءٍ عَلَى أَثَرِ بَلَاءٍ، فَقَدْ تَرَى ضَعْفِي وَ تَضَرُّعِي إِلَيْكَ، وَ وَحْشَتِي مِنَ النَّاسِ وَ أُنْسِي بِكَ، أَعُوذُ بِكَ الْيَوْمَ فَأَعِذْنِي، وَ أَسْتَجِيرُ بِكَ فَأَجِرْنِي، وَ أَسْتَعِينُ بِكَ عَلَى الضَّرَّاءِ فَأَعِنِّي، وَ أَسْتَنْصِرُكَ فَانْصُرْنِي، وَ أَتَوَكَّلُ عَلَيْكَ فَاكْفِنِي، وَ أُؤْمِنُ بِكَ فَآمِنِّي، وَ أَسْتَهْدِيكَ فَاهْدِنِي، وَ أَسْتَرْحِمُكَ فَارْحَمْنِي، وَ أَسْتَغْفِرُكَ مِمَّا تَعْلَمُ فَاغْفِرْ لِي، وَ أَسْتَرْزِقُكَ مِنْ فَضْلِكَ الْوَاسِعِ فَارْزُقْنِي، وَ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِيِّ الْعَظِيمِ».

ل- هنگام خروج از كعبه، سه بار تكبير بگويد.

م- طبق روايت از حضرت امام صادق عليه السّلام اين دعا را بخواند:

«اللَّهُمَّ لَا تُجْهِدْ بَلَاءَنَا رَبَّنَا، وَ لَا تُشْمِتْ بِنَا أَعْدَاءَنَا، فَإِنَّكَ أَنْتَ الضَّارُّ النَّافِع».

ن- به هنگام خروج، از سمت چپ خارج شود، و دو ركعت نماز بگزارد.

استحباب نوشيدن آب زمزم‌

نوشيدن آب زمزم و سيراب كردن خود از آن مستحبّ است، زيرا خداوند شفا را در آن قرار داده، و امراض را به وسيله آن را انسان دور مى‌گرداند، و موجب برآورده شدن حاجات، و رسيدن به آروزهاست.

و بهترين خواسته براى بنده مؤمن طلب مغفرت از خداوند متعال، و تقاضاى رسيدن به رحمت الهى، و نجات از عذاب برزخ و قيامت است.

و نيز مستحبّ است كه از آب زمزم برداشته، و به دوستان خود هديه نمايد، و خواستن آب زمزم از حجاح استحباب دارد، و در روايت است كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم زمانى كه در مدينه بودند، از كسانى كه از مكّه مى‌آمدند مى‌خواستند كه از آب زمزم به آن حضرت هديه دهند.

و چه بسيار از علما كه از آب زمزم براى توفيق در تحصيل علم،

و رفع امراض، و برآورده شدن حوائج نوشيده، و به آرزوى خود رسيده‌اند.

مستحبّات مكّه مكرّمه‌

1- پس از فارغ شدن از طواف حج، براى هريك از والدين و همسر و فرزندان و نزديكان و همشريان خود يك طواف همراه نمازش به جا آورد، و مى‌تواند از طرف همه يك طواف به جا آورد.

2- در مدتى كه حاجى در مكه هست سيصد و شصت طواف به جا آورد، و اگر امكان ندارد سيصد و شصت و چهار شوط طواف كند، كه برابر پنجاه و دو طواف مى‌شود، و اگر نمى‌تواند هر اندازه كه امكان دارد طواف كند.

3- زيارت و خواندن نماز و دعا در محل ولادت حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم.

اين محل در گذشته در يكى از كوچه‌هاى سوق الليل قرار گرفته بود، و در وضع فعلى در مقابل ميدان روبروى صفا و مروه قرار دارد، كه بصورت كتابخانه‌اى تحت اشراف وزارت جمع و اوقاف درآمده است.

4- ختم قرآن در مكّه معظّمه.

5- تصميم بر آمدن مجدد به حج، كه اين تصميم موجب طول‌

عمر است، همان گونه كه تصميم بر نيامدن، موجب كوتاهى عمر مى‌شود.

6- آمدن به حطيم كه بين درب كعبه و حجر الاسود است، و مكان توبه حضرت آدم عليه السّلام مى‌باشد، و در روايت است كه اين مكان از شريف‌ترين بقاع ارض است، پس در اين مكان نماز بگزارد، و دعا كند، وبه پرده كعبه دست آويزد، و در مستجار كه در مقابل حطيم كنار ركن يمانى قرار دارد، نيز همين اعمال را انجام دهد.

7- آمدن به خانه حضرت خديجه عليها السّلام، كه پس از تزويج با رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم آن حضرت با او در آن خانه زندگى مى‌كرده، و در ضمن زادگاه حضرت فاطمه سلام اللّه عليها مى‌باشد، و نيز محلّ وفات حضرت خديجه عليها السّلام است، كه فعلا به صورت مسجد درآمده است.

8- رفتن به مسجد ارقم (راقم)، و نماز خواندن و دعا كردن در آن مسجد.

9- رفتن به غار حراء كه در جبل النور است، و آن غارى است كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم قبل از نبوت، در آن مكان خدا را عبادت مى‌كرده، و محل نزول وحى بر آن حضرت است.

10- رفتن به غار ثور كه در جبل الثور است، و آن كوهى است‌