ج- اگر نيابتى را كه قبول كرده و اجير شده، مقيد به سال اوّل بوده، و از بجا آوردن حج مانع داشته، اجاره باطل شده، و فعلا بر ورثه است كه براى مورث به مقدارى كه وصيّت كرده حج ميقاتى يا از هرجا بشود حج استيجار كنند. و اگر بدون عذر و مانع تأخير انداخته، قيمت سال اوّل را كه او باعث فوت حج در آن سال شده ضامن است، و اگر به نحو مطلق اجير شده باشد به ذمه اجير است كه بعد از رفع مانع، به هر قيمت كه باشد حج را بجا آورد، و به ورثه مربوط نيست.
214 س- شخصى مستطيع است، ولى هنوز حج خود را بجا نياورده، وجهى از ورثه ميتى قبول مىكند، و در همان سال به مكه مىرود، و لكن آن سال حج نيابتى را انجام نمىدهد، بلكه براى خودش مىرود، و تصميم قطعى دارد سال آينده براى متوفى برود، اين عمل جايز است يا نه؟
ج- اجاره براى خصوص سال اوّل كه خود شخص مستطيع است باطل است، و مال الاجاره را مالك نمىشود، و پول نزد او غصب مىباشد، و واجب است رد كند، ولى حج خود او كه سال اوّل مشرف مىشود صحيح است، و سال بعد اگر طرف مايل بود كه اين شخص مشرف شود بايد تجديد اجاره نمايند، و اگر بدون اطلاع برود مال الاجاره را طلب ندارد.
215 س- شخصى كه در طواف حج يا عمره مفرده يا عمره تمتع نايب شده، آيا بعد از اداء مناسك خود، آن را بجا آورد؟ يا مخير است در تقديم و تأخير طواف نيابتى؟
ج- در فرض سؤال اگر در طواف عمره مفرده يا عمره تمتّع نايب شده است احوط آن است كه بعد از فراغ از اداء مناسك خود، طواف نيابتى را قبل از تقصير و خروج از احرام انجام دهد، و اگر در طواف حج نايب شده است پس از انجام اعمال حج خود، طواف نيابى را انجام دهد.
216 س- آيا جايز است براى نايب در طواف عمره تمتع يا حج كه طواف را در غير موسم بجا آورد يا نه؟
ج- طواف عمره تمتع و طواف حج به عنوان نيابت از غير، واجب است در موسم حج انجام بگيرد، يعنى طواف عمره تمتع را در اشهر حج و طواف حج را در ذيحجه روز عيد و بعد از آن بايد بجا آورد، مگر اينكه منوب عنه طواف را فراموش كرده باشد، و بعد از گذشتن موسم متذكر شود، كه در اين صورت خود او و در فرض عدم تمكن، نايب او مىتواند طواف را در غير اشهر حج بجا آورد.
217 س- شخصى نماز طواف را بلافاصله بجا آورده، و بعد از سعى و تقصير چون قرائتش درست نبوده، براى نماز طواف نايب گرفت، آيا اين نماز صحيح است يا نه؟ و به حج او ضرر مىزند يا نه؟
ج- نايب بايد نماز را بعد از طواف بخواند، و در فرض مسئله كه بعد از تقصير بجا آورده خلاف احتياط عمل كرده، ولى مضرّ به حج نيست.
218 س- شخصى را جهت اعمال حج اجير مىكنند، مقدارى از مقدمات را انجام مىدهد، بعدا از طريق دوائر دولتى ممنوع السفر مىشود، و بجاى او ديگرى را مىفرستند، آيا اين شخص در ازاء آن مقدار از مقدمات كه انجام داده استحقاق اجرتى دارد يا نه؟
و آيا حق دارند ديگرى را بفرستند يا نه؟
ج- در فرض سؤال كه اجير ممنوع السفر شده، اجيركنندگان حق دارند كه شخص ديگرى را اجير كنند، و راجع به استحقاق اجرت، اگر او را براى خصوص اعمال حج در همان سال كه ممنوع السفر شده اجير كردهاند استحقاق اجرت ندارد، مگر اينكه مقدمات را به امر مستأجر بجا آورده باشد، كه چون عمل مسلم محترم است، اجرة المثل عمل خود را استحقاق دارد، و اگر او را اجير كردهاند براى حج و مقدمات، مال الاجاره تقسيط مىشود، و به مقدارى كه مقابل مقدمات واقع شده حق دارد.
219 س- شخصى براى انجام حجّة الاسلام اجير شده، و تا سوريه رفته، و موفق به انجام عمل نشده، و به كشور خود مراجعت كرده، آيا مىتواند بابت مخارجى كه در اين سفر نموده وجهى از منوب عنه مطالبه كند يا نه؟
ج- برحسب ظاهر حال كه اجرت را مقابل رفتن و برگشتن و عمل حج قرار مىدهند، اجير از اجرة المسمى به اندازهاى كه از راه پيموده مستحق است، هر چند عمل براى منوب عنه فايده نداشته باشد.
220 س- آيا نذر احرام قبل از ميقات براى نايب هم جايز است يا نه؟
ج- بلى جايز است.
221 س- در حج نيابتى و عمره مفرده نيابتى طواف نساء و نماز آنرا بايد نايب از طرف خود انجام دهد يا از طرف منوب عنه؟
ج- بايد به قصد منوب عنه انجام دهد.
222 س- آيا ولى در حالى كه محرم است قبل از انجام اعمال خود مىتواند نيابتا از طرف طفل، اعمال او را انجام دهد يا نه؟
ج- لازم است اول طواف و نماز آن و سعى خود را بجا آورد، و احتياطا قبل از تقصير، نيابتا اعمال طفل را بجا آورد.
223 س- شخصى ملكى را جهت استيجار حج معيّن كرده، و در موقع فروش ملك، قيمت آن، زائد بر مال الاجاره نيابت حج است، در اين صورت بايد تمام آن را تسليم نايب بنمايند، يا آنكه زائد آن را تسليم ورثه نمايند؟
ج- در فرض سؤال در صورتى كه آنچه زائد بر مال الاجاره حج ميقاتى است بيشتر از ثلث نباشد تمام آن را به نايب بدهند، مگر آنكه معلوم باشد كه غرض او استيجار اصل حج است، و خصوصيت استيجار آن به تمام قيمت ملك مذكور، در نظر موصى نبوده است.
224 س- بر نايب واجب است كه بر طبق فتواى مرجع تقليد منوب عنه اعمال حج را انجام دهد، يا مطابق وظيفه خودش از تقليد يا اجتهاد، عمل نمايد؟
ج- اجير بايد مطابق وظيفه خودش عمل نمايد، بلى اگر با او شرط كنند كه علاوه بر واجبات و شرايط صحت به نظر اجير، بعضى از امور لازمه به نظر منوب عنه را نيز بجا آورد، يا بعض منافيات به نظر او را ترك كند، بايد به شرط عمل نمايد.
225 س- اگر كسى در موقع عمل حج و عمره ناچار است سر خود را بپوشاند، يا زير سايه قرار بگيرد و نمىتواند در آفتاب باشد، در اين صورت چنين شخصى مىتواند از ديگرى نيابت كند يا نه؟
ج- در فرض سؤال كه نايب معذور در انجام بعض محرمات احرام است، نيابت و استيجار او مانع ندارد، و كفاره آن بر عهده خود نايب است.
226 س- زنى از دنيا رفته و به شوهرش وصيت كرده كه براى او حج استيجار نمايند، ولى قيد بلدى و يا ميقاتى نكرده، و شوهرش قبول وصيّت او نموده، لكن مسامحه كرده، و جهت همسرش حج استيجار ننموده، و اموال هم از بين رفته، و شوهر آن زن كه وصى او بوده فوت كرده است، و قبل از فوت به يك نفر وصيّت نموده كه حج همسرم در گردن من مانده اداء كنيد، و آن شوهر متوفى داراى صغار است، اگر خواسته باشند حج بلدى آن زن را از مال او بردارند صغار به زحمت مىافتند، آيا اجازه مىفرماييد كه حج ميقاتى جهت آن زن بدهند يا نه؟
ج- در فرض مسئله كه وصيت به حج شده، چون منصرف به بلدى است، واجب است بر وصى حج بلدى استيجار نمايد، و اگر مال را تلف كرده ضامن حج بلدى است، و فعلا بايد از مالش حج بلدى استيجار شود، هر چند صغير داشته باشد.
227 س- شخصى در زمان حياتش اهل نماز و روزه بوده، و حج هم بجا آورده، با اين حال وصيّت كرده كه براى او حج استيجار نمايند، فعلا فوت كرده، و ورثه نمىدانند حجى كه وصيّت نموده براى اين است كه حجّة الاسلام خود را باطل دانسته، يا حج احتمالى و احتياط است، تكليف چيست؟
ج- ظاهر آن است كه حج احتياطى است، مگر قرينه باشد كه مستحبى و يا واجبى است، و در هر صورت بايد بر طبق وصيّت عمل شود.
228 س- كسى كه به قصد حج مستحبى، عمره تمتع براى خود بجا آورده، آنگاه در مكه اجير شده، و مجددا به ميقات ادنى الحل برگشته، و سپس عمره و حج تمتع را به نيابت از شخص متوفى بجا آورده است، تكليف او چيست؟
ج- اجاره باطل، و حج او نيز مجزى از حج منوب عنه نيست بنا بر احتياط واجب.
229 س- كسى كه براى حج تمتع استحبابى به مكه رفته، و عمره تمتع را انجام داده، و از روى جهل به مسئله براى حج تمتع ميقاتى در مكه اجير شده، و به ميقات رفته، و براى عمره تمتع محرم شده، و به مكه آمده، و اعمال عمره را انجام داده، سپس مسئله را فهميده، معلوم است كه حج ميقاتى صحيح نيست، بفرماييد نسبت به اعمال خود چه وظيفهاى دارد؟
ج- احرام او براى عمره حج ميقاتى درست نبوده، و بايد بقيه اعمال خود را بجا آورد، يعنى در مكه براى حج محرم شود، و به عرفات برود، و مناسك را انجام دهد، و حج تمتعش صحيح است.
230 س- عمره و حج به نيابت حضرت حجّة بن الحسن (عليهما السّلام) با آنكه آن حضرت در مراسم حج شركت دارند، صحيح است اى خير؟
ج- جواز آن بعيد نيست.
231 س- شخص مستطيع كه حج بر او مستقر شده فوت نموده، و وصيت كرده كه شخص معينى كه امسال اجير ديگرى است سال بعد از طرف او نيابتا به حج برود، و حال آنكه ممكن است امسال شخص ديگرى از او نيابت نمايد، و نيز محتمل است سال آينده موانعى ايجاد شود كه نتوان استيجار كرد، در اين صورت مطابق وصيّت، بايد شخص معين نايب شود، و يا امسال به ديگرى رجوع نمايند؟
ج- ظاهر اين است كه عمل به اين وصيّت مشروع نيست، و واجب است با تمكّن فورا نايب بگيرند.
232 س- شخصى از ايران حركت مىكند كه براى خود، يا به نيابت از ديگرى حجّة الاسلام بجا آورد، حال مىخواهد كه قبل از حج براى خود يا ديگرى عمره مفرده بجا آورده، و بعد برگردد به مدينه و احرام حج ببندد، بفرماييد كه اين عمل جائز است يا نه؟
و اگر چنين كرد حج از ذمه خود او و يا از ذمه منوب عنه ساقط مىشود يا نه؟
ج- كسى كه حج واجب خود را بجا نياورده جايز نيست در ايام حج، عمره مفرده بجا آورد، و همچنين كسى كه نايب حج بلدى است، جايز نيست عمره مفرده را قبل از اعمال حج بجا آورد، و در صورتى كه قبل از حج بجا آورد عمره مفرده او باطل است،