در ميان آثار نوشتارى، قالب پرسش و پاسخ از جذابترين و تأثيرگذارترين است و روح گفتوگوى زنده بيشتر در آن نمايان است.
آنچه پيشرو داريد برگزيدهاى از آداب و احكام زيارت است كه توسطگروه اخلاق و عرفان اداره مشاوره و پاسختدوين و بخش احكام، توسط حجةالاسلام والمسلمين سيد مجتبى حسينى (زيدعزّه) تهيه شده است.
برآنيم با توفيق خداوند، به تدريج، مجموعههايى از اين دست، تقديم شما خوبان كنيم. پيشنهادها و انتقادهاى سازنده شما، راهنماى ما در ارائه خدمات فرهنگى هرچه شايستهتر و پربارتر خواهد بود.
در پايان از تلاشهاى مخلصانه تدوينكنندگان محترم و مجموعه همكاران اداره مشاوره و پاسخ، به خصوصحجةالاسلام والمسلمين جناب آقاى صالح قنادى(زيدعزّه) كه در بازپژوهى و آمادهسازى اين اثر تلاش كردهاند، تشكر و قدردانى مىشود و دوام توفيقات اين عزيزان را در جهت خدمت بيشتر به مكتب اهلبيت عليهم السلام و ارتقاء فرهنگ دينى جامعه به ويژه دانشگاهيان از خداوند متعال مسألت داريم.
اللَّه ولى التوفيق
معاونت مطالعات راهبردى نهاد
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
پيشينه زيارت
آداب سفر
دين مبين اسلام داراى آيينى است كه آداب اجتماعى و سلوك با مردم را در قالب اخلاقى و رفتار اجتماعى به مسلمانان توصيه مىكند. از جمله اين تعاليم آداب سفر است و ما مختصراً به گوشههايى از آن اشاره مىكنيم:
1. صدقه دادن كه در مجامع روايى، ائمه اطهار عليهما السلام فرمودهاند:
امام صادق صلى الله عليه و آله: «افتتح سفرك بالصدقة»[1]؛ «سفرت را با صدقه شروع كن».
و نيز «الصدقة تدفع البلاء»[2]؛ «صدقه بلاها را دفع مىكند».
2. گفتن بسماللَّه هنگام سوار شدن به وسيله نقليه.
3. خواندن آية الكرسى؛«اللّهُ لا إِلهَ إِلّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ لا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَ لا نَوْمٌ لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي اْلأَرْضِ مَنْ ذَا الَّذى يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلّا بِإِذْنِهِ يَعْلَمُ ما بَيْنَ أَيْديهِمْ وَ ما خَلْفَهُمْ وَ لا يُحيطُونَ بِشَيْءٍ مِنْ عِلْمِهِ إِلّا بِما شاءَ وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّماواتِ وَ اْلأَرْضَ وَ لا يَؤُدُهُ حِفْظُهُما
[1]. ميزان الحكمه، ج 2، ص 1308، 1365.
[2]. وسائل الشيعه، ج 2، ص 433.
وَ هُوَ الْعَلِيُّ الْعَظيمُ. لا إِكْراهَ فِي الدِّينِ قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطّاغُوتِ وَ يُؤْمِنْ بِاللّهِ فقد استَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقى لَا انْفِصامَ لَها وَ اللّهُ سَميعٌ عَليمٌ. اللّهُ وَلِيُّ الَّذينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ وَ الَّذينَ كَفَرُوا أَوْلِياؤُهُمُ الطّاغُوتُ يُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُماتِ أُولئِكَ أَصْحابُ النّارِ هُمْ فيها خالِدُونَ»[1].
4. خواندن اين جملات از آيات كريمه قرآن جهت حفظ وسيله نقليه؛ «لِتَسْتَوُوا عَلى ظُهُورِهِ ثُمَّ تَذْكُرُوا نِعْمَةَ رَبِّكُمْ إِذَا اسْتَوَيْتُمْ عَلَيْهِ وَ تَقُولُوا سُبْحانَ الَّذى سَخَّرَ لَنا هذا وَ ما كُنّا لَهُ مُقْرِنينَ»[2].
5. كمك و يارى همسفران، اين وظيفه اجتماعى آن قدر مهم است كه در روايت در فضيلت اين كار آمده است كه:
حضرت زينالعابدين عليه السلام؛ با اشخاص مختلف و ناآشنا سفر مىكرد تا بتواند به آنها يارى و اعانت كند.
6. مراقبت كند كه همسفر او به زحمت و سختى نيافتد و شخصى را براى سفر انتخاب كند كه چون او بتواند خرج كند تا از اين بابت شرمنده نگردد.
7. با همسفران به خوشخويى و سازش رفتار كند و زحمت و رنجشان را تحمل نمايد.
8. دقت و مواظبت بر انجام واجبات، مخصوصاً نمازهاى روزانه و ترك محرمات به خصوص غيبت كردن.
[1]. بقره( 2)، آيات 257-/ 255.
[2]. زخرف( 43)، آيه 13.
9. لقمان حكيم به فرزندش امر مىكند كه به هنگام سفر، در هر كارى با همسفران خود هماهنگى داشته باشد و براى تصميمات مختلف با آنان مشورت نمايد و با لبخند و سعه صدر با يكديگر برخورد كنند.[1]
10. «فبذل الزاد قلة الخلاف على من صحبك و كثرة ذكر اللَّه حسن الخلق المزاح فى غير المعاصى»[2]؛ «از آنچه به همراه داريد دوستان را بىبهره نسازيد و دشوارى و تلخىهاى سفر را بازگو نكنيد و مزاح و خوشرويى را فراموش نكنيد».
11. هرگز در مسافرت چيزى را به فال بد نگيريد.
12. در انتهاى سفر سوغاتى هر چند اندك براى دوستان و آشنايان در نظر بگيريد.
[1]. بحارالانوار، ج 76، ح 271.
[2]. ميزان الحكمه، ج 2، ص 1310.
تاريخ زيارت
زيارت رسمى است ديرينه و متداول ميان اقوام مختلف و در همه اديان و مذاهب وجود داشته و دارد. فقط شكل آن و اماكن و اشخاص فرق مىكند.
اگرچه زيارت در اسلام با آنچه در بوداييان، زرتشتيان و مسيحيان مىگذرد از نظر محتوايى و روش تفاوتهاى بنيادين دارد لكن چون برانگيخته از فطرت آدمى است و به انگيزهاى درونى انجام مىگيرد، گسترهاى به وسعت تمام اقوام و اديان دارد.
در بررسى اجمالى تاريخ زيارت از هزارسال پيش از ميلاد حضرت مسيح به زيارتگاهها و اماكن مقدسى بر مىخوريم كه اقوام آشور و بابل در شهرهاى «اور، سوسا، نىپور، آنسا» داشتند.
زيارت در مذهب هندو از قدمتى تاريخى برخوردار است و براى آن آدابى همچون شستشوى بدن قبل از زيارت و عطرآگين كردن خود و پوشش براى زنان و ... مقرر است. بزرگترين معابد
و زيارتگاههاى هندوها در شهر بنارس ميليونها زائر را به سوى خود جلب مىكند. در شهر (امريت سر) كه معبد طلائى معروف در آن وجود دارد تشريفات زيارت ديدنى است.
با اينكه گسترش و عموميت زيارت و زيارتگاههاى قديمى در كشورهاى آسيايى مانند چين، تبت، سيلان، هند، برمه، كره و ايران و ... حكايت از عمق و ريشهدار بودن اين سنّت در مشرق زمين مىكند، اما بايد دانست اختصاص به نژاد و يا سرزمينى خاص ندارد. زيرا يكى از آداب مهم مذهب در مسيحيت هم، زيارت اماكن مقدسه مىباشد.
اولين زيارتگاه مسيحيان فلسطين بود. و در شهرهاى اروپا قبرهاى قديسين به صورت زيارتگاه مطرح است.
در قرون وسطى كاروانهاى عظيمى از قلب اروپا براى زيارت بيتالمقدس به راه مىافتادند و به شدائد و مشكلات زيادى طى طريق مىكردند تا خود را به اورشليم برسانند.
رُم نيز بعد از بيتالمقدس بزرگترين زيارتگاهها را در خود جاى داده و زائران با نذر و نياز و دعا به آنجا مىروند.
زيارت در بين اهلسنّت نيز رواج دارد و فقهاى مذاهب اربعه اهلسنّت زيارت قبر نبىّ معظم اسلام صلى الله عليه و آله را از افضل مستحبّات مىدانند.