کتاب آرا المراجع فی الحج

الشيخ البهجت: پيش از نصف باطل و بعد از نصف (مأتى به) صحيح است باقى را بعد از غسل بجا آورد با وسعت وقت و احوط يك طواف به قصد اعم از تمام و اتمام، و اگر وقت ضيق است سعى و تقصير نموده و براى حج محرم شود و كسرى طواف را بعد از رجوع از منى قبل از طواف حج بجا آورد.[1]

الشيخ الوحيد: إن كان قبل إتمام الشوط الرابع، بطل طوافها و حكمها على الأحوط الوجوبي انقلاب حجها إلى الإفراد و بعد الشوط الرابع وسعة الوقت فالأقوى عدم صحة ما أتت به و عليها الاستيناف و إن لم يسع الوقت فالأحوط أن تسعى و تقصر و تحرم للحج بقصد ما في ذمتها من الإفراد و التمتع فتأتي بما يجب على المتمتع و بعد الرجوع من منى تقضي ما بقي من طوافها قبل طواف الحج و بعد إتمام حجها تأتي بعمرة مفردة.[2]

أقول: در فرضى كه بايد طواف را بعد از اعمال منى بجا آورد نظرها مختلف است مرحوم امام مى‌فرمايد: قبل از طواف حج با بعد از طواف حج بجا آورد و ظاهراً تخيير است مرحوم السيد الخوئي مى‌فرمايد: قبل از طواف حج، الشيخ البهجت مى‌فرمايد: قبل از طواف حج، ظاهراً آية اللّٰه گلپايگانى: بعد از طواف حج، آية اللّٰه تبريزى (قدس سره): قبل از طواف حج، آية اللّٰه سيستانى: قبل از طواف حج، آية اللّٰه وحيد: قبل از طواف حج.[3]

حكم الدم بعد اليأس

في العروة: و يشترط أن يكون بعد البلوغ و قبل اليأس فما كان قبل البلوغ أو بعد اليأس ليس بحيض و إن كان بصفاته و البلوغ يحصل بإكمال تسع سنين و اليأس ستين سنة في القرشية و خمسين في غيرها.[4]

[1]ص 104

[2]ص 120

[3]مراجعه نماييد.

[4]فصل الحيض، محشى.

السيّد الخوئي: (فيه إشكال) و الأحوط لها الجمع بين تروك الحائض و أفعال المستحاضة فيما بين الحدين.

السيد السيستاني: خونى كه پس از تمام شدن شصت سال مى‌بينند حكم حيض ندارد و احتياط مستحب براى زن‌هاى غير قرشيه بعد از پنجاه سال تا تمام شدن شصت سال احتياط به جمع بين تروك حائض و افعال مستحاضه است.[1]

السيد الشبيري: زن‌هاى قرشيه بعد از تمام شدن شصت سال و غير قرشيه بعد از پنجاه سال يائسه مى‌شوند.[2]و در ص 103 زنى كه شك دارد يائسه شده يا نه بايد بنا بگذارد كه يائسه نشده و زنى كه بين پنجاه و شصت است و نمى‌داند قرشى است يا غير قرشى حكم زنى را دارد كه از پنجاه نگذشته است.[3]

*** الشيخ البهجت: زن‌هاى سيده بعد از تمام شدن شصت سال قمرى شرعى و زن‌هاى غير سيده بعد از تمام شدن پنجاه سال يائسه مى‌شوند يعنى خون حيض نمى‌بينند. خونى كه زن بعد از يائسه شدن مى‌بيند حيض نيست.[4]

الشيخ التبريزي (قدس سره): خونى كه دختر قبل از تمام شدن نه سال و زن بعد از يائسه شدن مى‌بيند حيض نيست و ... زنانى كه سيده نيستند بعد از تمام شدن پنجاه سال تا تمام شدن شصت سال و نيز زن‌هاى سيده تا شصت سال اگر با نشانه‌هاى حيض يا روزهاى عادت خود خون ببينند احتياط كنند.[5]

الشيخ الصافي: زنان سيده بعد از تمام شدن شصت سال يائسه مى‌شوند يعنى خون حيض نمى‌بينند و زنانى كه سيده نيستند بعد از تمام شدن پنجاه سال يائسه مى‌شوند.[6]

[1]ص 91.

[2]توضيح ص 102.

[3]مسأله 445.

[4]ص 64 (هرچند صفات حيض مى‌باشد) شفاهى.

[5]توضيح ص 78.

[6]ص 85.

الشيخ الفاضل: نظر ايشان مانند آقاى بهجت و آقاى سيستانى بدون احتياط در بين 50 و 60.[1]

الشيخ المكارم: زنان سيده و غير سيده هر دو بعد از تمام شدن پنجاه سال يائسه مى‌شوند يعنى اگر خونى ببينند خون حيض نيست مگر زنانى كه از قبيله قريش باشند كه آنها بعد از تمام شدن شصت سال يائسه مى‌شوند.[2]

الشيخ الوحيد: محتاج به مراجعه است.

حج بدون طهارت مع النسيان

الإمام الخميني (قدس سره): در فرض نسيان حج او صحيح و طواف بر عهده او است و اگر خود قادر نيست نائب بگيرد و تا طواف و لو بواسطه نائب انجام نشده در احرام باقى است مگر اينكه عمرۀ مفرده‌اى انجام دهد كه مشتمل بر طواف نساء است.[3]

السيد الگلپايگاني (قدس سره): در فرض مسأله كه صورت نسيان غسل است حج او صحيح است ولى بايد طواف عمره و نماز آن و طواف حج و نماز آن را قضا كند هرچند در ماه ذيحجّه نباشد و اگر متمكّن نيست نائب بگيرد و احتياطاً سعى را هم بعد از هر طواف بجا آورد و بايد از زن خوددارى كند تا اتمام طواف‌ها و چون طواف نساء وقت موسع دارد اگر ممكن است خودش برود به مكه و اگر ممكن نيست نائب بگيرد.[4]

السيد السيستاني: في الفرض طوافه و صلاته للنسكين باطلة و حكمه حكم ناسي الطواف فإن تيسّر له القضاء بنفسه قضاها و إلّا استناب.[5]

السيد الخامنه‌اي: يجب عليه إعادة الأعمال المشروطة بالطهارة أي‌

[1]ص 72

[2]83

[3]كتبى

[4]الرسالة ص 56

[5]ص 96، ملحق

الطوافان و صلاتهما.[1]

السيد الشبيري: اگر اصل طواف را فراموش كرد يا به نحو غير صحيح انجام داد جهلًا و به وطن آمده اگر ممكن است خودش طواف و نماز را تدارك كند و الا نائب بگيرد براى طواف نماز.[2]

*** الشيخ البهجت: شفاهى فرمودند: تدارك طواف و نماز كافى است.

الشيخ الصافي: فرع 378 و 395 ملاحظه شود.

الشيخ الوحيد: تدارك طواف و نماز در صورت نسيان كافى است.[3]

طواف مستحبى با اصطكاك با نامحرم

السيد الخوئي (قدس سره): لا يجوز للمرأة و الرجل الطواف المستحب و تقبيل الحجر مع استلزامه اللمس الحرام[4]

الشيخ التبريزي (قدس سره): وافق المتن.

فرع [ترديد در احرام]

شخصى به قصد عمرۀ مفرده مستحبى به نيت معصومين:احرام بست و محرم گرديد بعد مردد شد كه شايد احرام براى چند نفر صحيح نباشد مجدداً محرم شد به نيابت حضرت امام عسكرى7و اعمال را به قصد حضرت عسكرى بجا آورد آيا اين عمل صحيح است يا نه؟

السيد الشبيري: صحيح است.

[1]ص 50

[2]ص 99 و 95 و ص 47

[3]شفاهى

[4]الصراط ج 3 ص 168

الشيخ التبريزي (قدس سره): صحيح است احرام دوم باطل است و احرام اول او صحيح بوده و افعال را به قصد وظيفه انجام داده از قبيل خطا در تطبيق بوده و اشكالى ندارد.

آقاى نيّرى: الشيخ الصافي اشكال كرده است و فرموده است براى خروج از احرام اعمال را انجام دهد.

الشيخ المكارم: صحيح است.

فرع [صداق زنى در عقد نكاح يك حج قرار داده شده]

س: صداق زنى در عقد نكاح يك حج قرار داده شده و زن قبل از اينكه موفق به حج بشود فوت نموده است آيا حج براى زوجه متوفى لازم است يا نه؟ و در صورتى كه حج واجب نباشد هزينه حج ملك ورثه زوجه است يا تفصيل است بين صورتى كه مى‌توانسته حج بجا آورد و اهمال ورزيده و صورتى كه براى او اين فرصت بدست نيامده؟

الشيخ البهجت: هزينه حج در ذمّه زوج ثابت شده اگر حج مستقر شده بايد براى او حج بجا آورند و الا منتقل مى‌شود به ورثه زن.[1]

الشيخ التبريزي (قدس سره): تمام تعهدات مالى مبدل مى‌شود بذمه و على فرض تمكن و تسويف حج مستقر شده و بايد حج براى او بجا آورند حج ميقاتى و على فرض عدم تمكن ملك ورثه است و حج لازم نيست.[2]

اگر رعايت ستر نشد طواف چه حكمى دارد

الإمام الخميني (قدس سره): اگر عمدى باشد طواف صحيح نيست على الأحوط و در غير مورد عمد صحيح است مگر در جاهل مقصّر على الأحوط[3].

[1]شفاهى

[2]شفاهى

[3]ص 143

السيد الخوئي (قدس سره): حالت مزبور باعث عدم صحت طواف نيست.[1]و في الصراط: الاحتياط اللازم الستر.

السيد الگلپايگاني (قدس سره): س: اگر موى سر يا بعضى مواضع گردن نمايان باشد طواف او چه حكمى دارد؟

ج: اگر تعمد نباشد اشكال ندارد و در صورت تعمد فعل حرام بجا آورده ولى موجب بطلان طواف نمى‌شود.[2]

السيد السيستاني: الإخلال بشي‌ء من الشعر أو الفصد أو الساق لا يخلّ بصحة طوافها على الأظهر و إن كان الأحوط لها أن تراعي حدود الستر الصلاتي جميعاً.[3]

السيد الخامنه‌اي: لا إشكال في طوافها و إن فعلت حراماً.[4]

السيد الشبيري: براى بانوان پوشاندن مو از نامحرم واجب است ولى شرط صحت طواف نيست پس اگر بدون عذر نپوشانند مرتكب گناه بزرگى شده‌اند ولى طوافشان صحيح است.[5]و در فرع بعدى داشتن حجاب شرط صحت طواف نيست.

*** الشيخ البهجت: يعتبر ستر العورة حال الطواف على الأحوط بل الأقوى.[6]

الشيخ التبريزي (قدس سره): اگر اختياراً طواف را در حال آشكار بودن مو انجام دهد باحتياط واجب اعاده كند.[7]

الشيخ الفاضل: حكم عورة المرأة في الطواف حكمها في الصلاة.[8]

الشيخ الوحيد: على الظاهر موافق است با نظر آية اللّٰه خوئي (قدس سره).[9]

[1]كتبى و في الصراط ج 3 ص 167.

[2]شفاهى.

[3]ص 103 ملحق.

[4]ص 30.

[5]فرع ص 464.

[6]ص 121.

[7]ص 49.

[8]حول الحج ص 79.

[9]شفاهى.

وظيفه مسلوس و مبطون

الإمام الخميني (قدس سره): اگر در طواف و نماز طواف رعايت وظيفه‌اى كه براى وضو و نماز داريد بنماييد حج شما صحيح است.[1]

منه أيضاً: دربارۀ مبطون احوط آن است كه در صورت تمكن هم شخصاً طواف كند و هم براى طواف نائب بگيرد.[2]

السيد الخوئي (قدس سره): مسلوس به دستور نماز عمل مى‌كند و احوط براى مبطون در صورت تمكن خود طواف كند و نائب هم بگيرد.[3]

السيد الگلپايگاني (قدس سره): حكم مسلوس در طواف حكم نماز است ولى براى مبطون احتياط آن است كه خودش طواف كند و نائب هم بگيرد.[4]

السيد السيستاني: المعذور يكتفي بطهارته العذرية كالمجبور و المسلوس و المبطون و إن كان الأحوط للمبطون أن يجمع مع التمكن بين الإتيان بالطواف و ركعتيه بنفسه و بين الاستنابة لهما.[5]

السيد الشبيري: شفاهى فرمودند: نظر من با نظر آية اللّٰه خوئى يكى است به نحوى كه در عبارت بالا مرقوم شد.

*** الشيخ البهجت: كسى كه سلس دارد به همان دستورى كه براى نماز خود طهارت مى‌گيرد براى طواف نيز كافى است و اما مبطون بايد براى طواف نائب بگيرد.[6]

[1]ص 140

[2]م 299

[3]مسأله 229

[4]مجمع ج ص 469

[5]ص 150

[6]ص 106، م 299

الشيخ التبريزي (قدس سره): المعذور يكتفي بطهارته العذريّة كالمجبور و المسلوس أما المبطون فالأحوط أن يجمع مع التمكن بين الطواف بنفسه و الاستنابة.[1]

الشيخ الفاضل: با امكان پس از هر حدث طهارت را تجديد كند و بنا بر احتياط واجب نائب هم بگيرد.[2]

منه أيضاً: مبطون بايد علاوه بر طواف خود نائب هم بگيرد.[3]

الشيخ الصافي: بنا بر احتياط مبطون و مسلوس بايد خود را از تعدّى نجاست حفظ كرده طواف نمايد و پس از طواف خود نائب هم بگيرد. عبارت فرموده مربوط به مناسك السيد الگلپايگانى است و معظم له حاشيه ندارد.[4]

الشيخ المكارم: اين احتياط براى مسلوس و مبتلا به خروج ريح واجب نيست.[5]

الشيخ النوري: با نظر امام موافق است و حاشيه ندارد.[6]مبطون بايد نائب هم بگيرد.

الشيخ الوحيد: إذا لم يتمكن المكلف من الوضوء و كان آيساً من حصول التمكن فيما بعد يتيمّم و أتى بالطواف و إذا لم يتمكن من التيمم أيضاً و لو فيما بعد لزمته الاستنابة للطواف و الأحوط الأولى أن يأتي هو أيضاً بالطواف من غير طهارة.[7]

منه أيضاً: نفس العبارة مع إضافة انّه مع التمكن يجمع بين الطواف و صلاته بنفسه و بين الاستنابة لهما و إن كان لا يبعد كفاية الاستنابة.[8]

الطواف مع النجاسة المنسية

الإمام الخميني (قدس سره): احتياط واجب اعاده است.[9]

السيد الخوئي (قدس سره): اگر نجاست بدن يا لباس را فراموش كرد و طواف نمود بنا‌

[1]ص 144 م 296

[2]فرع 529

[3]محشى، ص 243

[4]ص 194، اخير.

[5]محشى ص 249

[6]ص 236

[7]ص 118

[8]ص 122 م 293

[9]ص 112