کتاب آرا المراجع فی الحج

الشيخ المكارم: طواف‌ها را خودش و اگر ميسّر نيست استنابه كند و كفايت مى‌كند.[1]

ابطال الطواف عن جهل و التذكّر بعد الموسم

س: شخصى پس از رجوع از حج فهميد و يقين كرد كه يك طواف او باطل بوده و نمى‌داند كه طواف عمره تمتع بوده يا طواف حج، تكليف او چيست؟

السيد الشبيري: حج او محكوم به صحت است، ولى بايد طواف باطل را تدارك كند به اينكه يك طواف به قصد ما فى الذمة بجاآورد.[2]

*** الشيخ البهجت: يك طواف به قصد ما فى الذمة بجاآورد و بنا بر احتياط وجوبى بعد از حج يك عمره مفرده بجاآورد. ممكن است كه طواف باطل مرتبط با عمرۀ تمتع بوده و حج به حسب واقع مبدل به حج افراد شده باشد.[3]

الشيخ التبريزي (قدس سره): بايد حج را اعاده كند.[4]

الشيخ المكارم: يك طواف به قصد ما فى الذمّة كافى است.[5]

الشيخ وحيد: دو قاعده فراغ در طواف عمره و حج با يكديگر تعارض دارند و ساقط مى‌شوند و اصل فساد به معناى عدم كفايت برقرار است. هذا بحسب القواعد و أمّا بحسب النصّ و الفتوى يحتاج إلى التأمّل.[6]

[1]شفاهى.

[2]شفاهى.

[3]شفاهى.

[4]شفاهى.

[5]شفاهى.

[6]شفاهى.

اگر با لزوم استنابه خود مباشرت كرد

س: اگر برحسب ظاهر وظيفۀ او براى طواف و سعى و رمى استنابه بود، ولى با عسر و حرج خودش انجام داد، آيا عمل او صحيح و مجزى است يا نه؟

السيد الشبيري: عمل او صحيح و مجزى است.[1]

*** الشيخ البهجت: صحيح است.[2]

الشيخ التبريزي (قدس سره): حجش صحيح است، ولى إجزاء آن از حجة الاسلام اشكال دارد.[3]

منه أيضاً: اصل حج را اگر با مشقت و زحمت انجام داد فرموده‌اند: بعيد نيست مجزى از حجة الاسلام باشد.[4]

الشيخ الصافي: در فرض سؤال عمل صحيح و مجزى است.[5]

يك طواف به قصد تكميل طواف- طواف از داخل حجر

س: شخصى دور ششم طواف را از داخل حجر اسماعيل7بجاآورده و نماز و سعى و تقصير را هم انجام داده و پس از فراغ عمره فهميده كه طواف ناقص بوده، يك طواف هفت شوط كامل بجاآورده، كافى است يا وظيفۀ ديگرى دارد؟

السيد الشبيري: احتياطاً يك شوط طواف بجاآورد.[6]

[1]كتبى.

[2]كتبى.

[3]كتبى.

[4]ص 328 مناسك كوچك.

[5]كتبى.

[6]كتبى.

*** الشيخ البهجت: در فرض مذكور، احوط اتمام طواف اول است به اتيان يك دور و خواندن نماز طواف و سپس اعاده كند طواف و نماز و سعى را على الاحوط.[1]

الشيخ التبريزي (قدس سره): گرچه وظيفه اعادۀ يك شوط است، ولى چون طواف كامل به نيت انجام وظيفه بوده مجزى است، ولى چون‌كه احتياط اين است كه سعى و تقصير را اعاده كند، در فرض ترك آن بنا بر احتياط حج را اعاده نمايد.[2]

الشيخ الصافي: در فرض سؤال بنا بر احتياط يك شوط به قصد اتمام طواف ناقص انجام دهد و احتياطاً سعى و تقصير را نيز اعاده كند.[3]

علم به بطلان طواف بعد از حج

الإمام الخميني (قدس سره): اگر كسى پس از انجام اعمال حج فهميد كه در طواف عمره يا حج چند شوط از داخل حجر دور زده، حج او صحيح است ولى بايد طواف را اعاده كند.[4]

السيد الخوئي (قدس سره): إن بدأ طواف عمرته من باب الكعبة أو حجر إسماعيل جاهلًا بالحكم و لم يعلم بذلك إلّا في منىٰ بطلت عمرته و يتمّ عمله بقصد الأعم من الحجّ الإفراد و العمرة المفردة و يعيد الحج من قابل.[5]

السيد الگلپايگاني (قدس سره): در صورتى كه بعد از حج متوجه شود كه طواف عمرۀ تمتع او باطل بوده، حج او مبدل به حج افراد شده و بايد عمرۀ مفرده بجاآورد و در سال بعد هم حج تمتع را انجام دهد.[6]

السيد السيستاني: إذا علم ببطلان طواف العمرة فيما إذا ضاق الوقت بحيث لا يمكنه إعادة الأعمال قبل زوال الشمس من يوم عرفة بطلت عمرته و عليه كفارة‌

[1]كتبى.

[2]كتبى.

[3]كتبى.

[4]ص 122

[5]الصراط، ج 2، ص 236

[6]مجمع، ص 479.

بدنة على الأحوط و هكذا الحكم فيما علم البطلان عند الوقوف بعرفات.[1]

مؤلف: آية اللّٰه سيستانى شش صورت تصوير كرده كه به دو صورت اشاره شد.

السيد الشبيري: اگر مقدارى از طواف را سهواً ترك كند يا به شكل غير صحيح بجاآورد صور مختلف دارد چنانچه در ترك اصل طواف ذكر شد و ملخصاً اگر در وطن يادش آمد بايد در صورت امكان خودش و الّا با استنابه كسرى را به عمل آورد.[2]

منه أيضاً: كسى كه از داخل حجر دور زده، همان را تكميل كند كافى است و لازم نيست استيناف كند.[3]

*** الشيخ البهجت: همان طواف و سعى را انجام دهد و به احتياط وجوبى عمره مفرده هم بجاآورد (ورقه ويژه).

الشيخ التبريزي (قدس سره): س: ما حكم من علم ببطلان طوافه أو سعيه لعمرة التمتع بعد زوال يوم التاسع و هو في عرفة؟ ج: في مفروض السؤال بطلت عمرته و عليه إعادة الحج من قابل و لكن الأحوط أن يعدل إلى حج الإفراد و يتمّه بقصد الأعم من الحج و العمرة المفردة.[4]

الشيخ الفاضل: مثل قول السيد الگلپايگاني (قدس سره).[5]

الشيخ الوحيد: أقول: صورت ترك طواف را متعرض است، ولى صورتى كه بعد بفهمد باطل بوده، چه در عمره و چه در حج، متعرض نشده‌اند.[6]

الشيخ النوري: بعد از حج فهميد كه چند دور از طواف را در عمره از داخل حجر انجام داده است حج او صحيح است و بايد طواف را اعاده كند.[7]

[1]ص 107

[2]ص 95، م 376

[3]422

[4]الصراط، ج 2، ص 505؛ و كذا في ج 3، ص 171

[5]ص 83 حول الحج.

[6]ص 135

[7]ص 186

تبدّل شك به يقين در طواف و سعى

الإمام الخميني (قدس سره): اگر طواف يا سعى را در حال شك ادامه داد و بعد يقين به صحت پيدا كرد اشكال ندارد و طواف و سعى صحيح است.[1]

السيد الخوئي (قدس سره): در فرض مسأله وظيفه‌اش از سر گرفتن سعى است و سعى در حال شك و ادامۀ آن صحيح و مجزى نيست.[2]

السيد الگلپايگاني (قدس سره): در صورتى كه در سعى شك او مبدّل به يقين بشود و احراز عدد اشواط نمايد و سعى را به رجاء كشف حال ادامه داده است، سعى او صحيح است و اما راجع به طواف اگر از دليل طواف لزوم حفظ هر شوط استفاده شود، حكم به صحت مشكل است و الّا صحّت بعيد نيست.[3]

السيد السيستاني: س: إذا أكمل سعيه متردداً في صحّته أو شاكاً في عدد الأشواط ثمّ تيقّن بصحّته و عدم نقصان فيه و لا زيادة فهل يصحّ عمله؟

ج: الظاهر صحّته.[4]و في آخر مناسكه ص 377: إذا أتى بمقدار من شوط في الطواف أو السعي و هو في حال الشك في العدد فلا مانع من الاستمرار مع وجود الشك فيما لو ارتفع الشك بعد ذلك.

السيد الشبيري: صحيح است طواف و سعى.[5]يقين به عدد اشواط در اثناء بعد از ترديد و شك و يا يقين به عدد بعد از طواف محكوم به صحت است.

*** الشيخ البهجت: با فرض تبدّل به يقين محكوم به صحت است.[6]

الشيخ التبريزي (قدس سره): الأحوط إعادته بعد صلاة الطواف.[7]و در مورد سعى هم فرموده: در صورت شك در اشواط يستأنف على الأحوط و لو تيقّن بعد بعدم‌

[1]ص 125.

[2]كتبى.

[3]شفاهى.

[4]ص 118.

[5]م 466.

[6]كتبى؛ و في المناسك متفرقات، ص 15

[7]م 147 في الملحق.

النقصان و الزيادة.[1]

الشيخ الفاضل: نبايد در حال شك به طواف ادامه دهد، بلكه بايد تروّى كند اگر اطمينان به يك طرف حاصل شد و الّا بايد طواف را از سر بگيرد.[2]

الشيخ الوحيد: متعرض فرع نيست.

المعذور من الطهارة المائية

الإمام الخميني (قدس سره): واجب است تيمم كند بدل از وضو يا بدل از غسل.[3]

السيد الخوئي (قدس سره): با عدم تمكن از وضو بايد تيمم كند.[4]

السيد الگلپايگاني (قدس سره): احتياط واجب آن است كه صبر كند تا عذرش برطرف شود و اگر عذرش تا تنگى وقت برطرف نشد، بايد بدل از وضو يا غسل تيمم كند و كسى كه تيمم بدل از غسل جنابت كرده، بعد از آنكه خودش طواف را بجاآورد، احتياطاً نائب هم بگيرد.[5]

السيد السيستاني: و إذا لم يتمكّن المكلّف من الوضوء لعذر فمع اليأس من زواله يتيمّم و يأتي بالطواف.[6]و على المجنب الاغتسال للطواف و مع تعذر الاغتسال و اليأس من التمكّن منه يجب الطواف مع التيمّم و الأحوط الأولى الاستنابة أيضاً.[7]

السيد الشبيري: كسى كه از وضو و غسل معذور است، اگر اميد دارد كه عذرش برطرف شود، بنا بر احتياط بايد صبر كند تا وقتى كه اميدش قطع شد آن وقت به جاى وضو و يا غسل تيمم كند.[8]

*** الشيخ البهجت: بر حائض و نفساء بعد از انقضاء عادت و همچنين جنب بايد‌

[1]م 950

[2]م 600

[3]ص 110

[4]م 291

[5]ص 63

[6]ص 146

[7]ص 147

[8]م 379

براى طواف غسل كنند و چنانچه توانايى بر غسل نباشد، با تيمم طواف كند و اگر مكلّف نتواند وضو بگيرد، بايد تيمم كند.[1]

منه أيضاً: المعذور يكتفي بطهارته العذرية كالمجبور و المسلوس و المستحاضة و يتطهّر للطواف كما يتطهّر للصلاة أما المبطون فعليه الاستنابة في الطواف.[2]

الشيخ التبريزي (قدس سره): المعذور يكتفي بطهارته العذرية كالمجبور و المسلوس.[3]

الشيخ الصافي: واجب است صبر كند تا عذرش برطرف شود و اگر عذرش تا تنگى وقت برطرف نشد، بايد تيمم كند بدل از غسل يا وضو به طورى كه در نماز عمل مى‌كند و كسى كه تيمم بدل از غسل جنابت كرده بعد از آنكه خودش طواف كرد، احتياطاً نائب بگيرد.[4]

الشيخ الفاضل: نفس العبارة للإمام (قدس سره) و لكن با تعليق جمله (و وقت طواف تنگ شود).

اگر عذر داشته باشد از وضو و غسل واجب است تيمم كند بدل از وضو يا بدل از غسل.

الشيخ المكارم: نفس العبارة مع إضافة (و نتواند صبر كند تا عذر برطرف شود).

الشيخ النوري: حاشيه ندارد.

طروّ الحدث أثناء الطواف

الإمام الخميني (قدس سره): اگر در اثناء طواف حدث اصغر عارض شود، اگر بعد از چهار باشد، طواف را قطع و پس از طهارت باقى را تكميل مى‌كند و اگر پيش از چهار باشد، احتياط واجب آن است كه بعد از اتمام اعاده كند.[5]

[1]ص 103

[2]ص 118

[3]ص 144

[4]ص 78

[5]ص 109، طبع پنجم.

السيد الخوئي (قدس سره): محصل صور: قبل از نصف باطل و بعد از چهار و بدون اختيار صحيح و باقى را بياورد.

صورت ديگر: بعد از نصف و قبل از تكميل چهار يا بعد از تمامى چهار و با حال اختيار كه در اين دو صورت احتياط تكميل است و بعد اعادۀ اصل طواف؛ يك طواف به قصد اعم از تمام و اتمام.[1]

السيد الگلپايگاني (قدس سره): اگر در اثناء، بى‌اختيار غسل يا وضوى او باطل شود يا عذر ديگرى پيش آيد اگر بعد از شوط چهارم باشد، بعد از رفع عذر همان را تكميل كند از محل قطع و اگر پيش از چهار باشد، اگر به نصف نرسيده باطل است و بايد از سر بگيرد و اگر به سه شوط و نيم رسيده و به چهار نرسيده احتياط اتمام و دو ركعت نماز و اعاده اصل طواف و نماز است.[2]

السيد السيستاني: 1- قبل از شوط رابع باطل است و لو اينكه حدث بعد از بلوغ نصف عارض شود. 2- بعد از شوط رابع و بدون اختيار عارض شود كه تكميل كافى است. 3- بعد از شوط رابع و با اختيار كه احتياط اتمام است و بعد اعاده.[3]

السيد الشبيري: اگر در اثناء طواف محدث به حدث اصغر و يا اكبر شود اگر قبل سه و نيم باشد، پس از قطع و تحصيل طهارت طواف را استيناف مى‌كند و اگر بين سه و نيم و چهار باشد اتمام و اعاده است بنا بر احتياط واجب، و اگر بعد از چهار باشد اتمام مى‌كند.[4]

*** الشيخ البهجت: صور مختلف: 1- پيش از نصف باطل. 2- بعد از نصف و از روى سهو و غفلت، همان را تكميل كند. 3- بعد از تجاوز از نصف و از روى عمد‌

[1]ص 51

[2]ص 62

[3]ص 145

[4]م 445