فهميد در هر دو صورت كه امكان بازگشت به مكه را دارد يا ندارد، حكم آن چيست؟
ح- اگر طواف او طواف حج تمتع بود و پس از بازگشت به وطنش فهميد كه باطل شده است، حكمش چيست؟
[جواب]
باسمه تعالى: الف- طواف و نمازش را اعاده نمايد سپس سعى و تقصير را بنا بر احتياط اعاده نمايد، و اللَّه العالم.
ب و ج- عمرهاش باطل مىشود و بايد حج خود را در سال بعد اعاده نمايد و لكن احتياط آن است كه رجاءً به حج افراد عدول كرده و به قصد اعم از آن و عمره مفرده آن را تمام كند، و اللَّه العالم.
د- ظاهراً بر احرام خود باقى مانده است و در صورتى كه براى او امكان دارد بايد خودش اين كمبود و نقص را جبران نمايد و در صورتى كه خودش نمىتواند با نيابت آن را جبران نمايد، و اللَّه العالم.
ه- بلى بنا بر احتياط اعمال پس از طواف را نيز بايد اعاده كند، و اللَّه العالم.
و- چنانچه ماه ذى الحجّه باقى باشد بايد طواف خود را جبران نمايد و اگر ماه ذى الحجّه سپرى شده حج او باطل مىشود، و اللَّه العالم.
ز- در صورتى كه مىتواند خودش آن را جبران نمايد وگرنه با نيابت بايد جبران نمايد، و اللَّه العالم.
ح- چنانچه تا وقتى ماه ذى الحجّه سپرى نشده نتوان آن را جبران كند حج او محكوم به بطلان است، و اللَّه العالم.
(690)
اگر كسى طواف خود را فراموش و به وطن خود بازگشت و با همسرش نزديكى كرد بايد قربانى خود را به منى بفرستد، اين كار در صورتى است كه طواف فراموش شده است طواف حج تمتع باشد اما اگر طواف فراموش شده طواف عمره باشد بايد قربانى خود را به مكه بفرستد «همه اين حكمها در مسأله 323 از مناسك حج ذكر شده است» اين سؤال در اين رابطه مطرح مىشود: آيا فرستادن قربانى بايد از وطن خودش و مستقيماً صورت گيرد يا آن كه نائب گرفتن در اين كار نيز مجزى مىباشد؟
[جواب]
باسمه تعالى: نائب گرفتن كفايت مىكند، و اللَّه العالم.