[جواب]
باسمه تعالى: در اين صورت نيز، حج او مجزى از حجة الاسلام نيست، و اللَّه العالم.
(71)
اگر به يك سيد هاشمى، سهم سادات داده شود، آيا مىتواند آن را براى حج هزينه كند و در صورت هزينه كردن، آيا مجزى از حجة الاسلام مىباشد؟
[جواب]
باسمه تعالى: اگر به هنگام گرفتن سهم سادات فقير بود و به اندازه نياز و مؤونه يك سال را گرفته بود اما مال ديگرى به او رسيد مثل هديه و غيره...
كه همه آنها روى هم رفته به اندازه هزينه زندگى و مؤونه حج بود، در اين صورت بعيد نيست كه حج بر او واجب شده باشد، و اللَّه العالم.
(72)
كسى كه استطاعت حج را دارا بود، اما نوهاى داشت كه نياز شرعى و عرفى به ازدواج كردن داشت، بگونهاى كه اگر ازدواج نكند به حرام مىافتد، آيا حج بر او واجب است يا آنكه مال خود را براى ازدواج نوهاش هزينه كند؟
[جواب]
باسمه تعالى: هر كسى كه مستطيع شده است بر او واجب است به حج برود مگر آنكه رفتن او به حج باعث شود كه خود او به زحمت و مشقّت دچار شود، و اللَّه العالم.
(73)
معمولًا در سند ازدواج مبلغ كلان و هنگفتى ثبت مىشود كه بعداً پرداخت خواهد شد، آيا اين موضوع استطاعت را (براى زنى كه قصد ازدواج دارد)، محقّق مىسازد؟
[جواب]
باسمه تعالى: اگر همسر توان پرداخت مهريه مذكور در سند ازدواج را به مقدارى كه براى حج كفايت مىكند، دارد و درخواست و مطالبه زن از همسرش باعث نمىشود كه به سختى و زحمت و مشقّت بيفتد، نسبت به اين زن استطاعت محقق مىشود، و احوط آن است كه مهر به گونهاى باشد كه زن به معصيت ترك حج دچار نشود و همچنين شوهرش نيز به معصيت ترك اداى واجب گرفتار نشود، و اللَّه العالم.
(74)
من دخترى هستم كه 25 سال دارم كه مىتوانم در مدت 5 سال با كارى كه دارم، مقدارى از مال را جمعآورى نمايم كه به اندازه هزينه سفر و رفت و برگشت حج باشد، ولى خانوادهام و بستگانم مىگويند كه تو بايد اموالت را براى ازدواج ذخيره كنى، زيرا كه از نظر سن و سال بزرگ شدهاى و تأخير ازدواج مشكل است، در حال حاضر وظيفه من چيست؟
[جواب]
باسمه تعالى: نياز به ازدواج در آينده مانع از تحقق استطاعت نمىباشد، و اللَّه العالم.
(75)
زمانى كه همسرم در قيد حيات بود نام مرا در قرعهكشى حج به همراه ديگر حاجيان ثبت كرد و پس از گذشت چند سال، نام من در قرعهكشى در حالى درآمد كه سرپرستى بچّههاى كوچكى بر دوش و عهده من است و هيچ درآمدى هم ندارم، آيا در اين صورت واجب است كه به حج بروم؟
[جواب]
باسمه تعالى: اگر مالى به اندازه كافى براى هزينه حج و زائد بر نياز و
هزينه زندگى خود و فرزندان خود نداريد لازم نيست كه به حج برويد و مخفى نماند كه اگر بچههاى خردسال، اموالى داشتند با اجازه وصى و در صورت نبودن وصى با اجازه حاكم شرع، آن اموال براى نياز زندگى آنها، هزينه مىشود، و اللَّه العالم.
(76)
من و شوهرم با همديگر بصورت مشترك كار مىكنيم و آن بافتن فرش دستى است، و بصورت مساوى مالى نصيب ما مىشود، و به اندازه يك نفر استطاعت مالى براى حج داريم، در اين فرض كدام يك از ما بايد اول به حج برود؟
[جواب]
باسمه تعالى: حج بر هيچ كدام از شما دو نفر واجب نيست، و اللَّه العالم.
باز بودن راه:
(77)
اگر كسى بيمار بود بگونهاى كه نمىتوانست هواپيما سوار شود و هيچ وسيله ديگرى براى رفتن به حج وجود نداشت، آيا اين شخص مستطيع مىباشد؟
[جواب]
باسمه تعالى: اگر احتمال مىدهد كه حتى در سالهاى آينده نيز از رفتن به حج عاجز و ناتوان باشد در اين صورت، با رعايت شرايط نائب، احتياط واجب اين است كه نائب بگيرد، و اللَّه العالم.
(78)
اگر حاجى، در راهى كه به حج مىرود، در برخى از راهها كه مجبور است از آنجا بگذرد برخى از بيماريهاى مسرى مانند طاعون وجود
دارد، و از آلوده شدن به آن بترسد، در اين صورت آيا حج بر او واجب مىشود؟
[جواب]
باسمه تعالى: اگر مىتواند از راه ديگرى به حج برود و يا آن كه از همان راه مذكور برود اما با امكان خوددارى و پيشگيرى از آلودگى به بيمارى مسرى، هر چند كه با مصرف نمودن قرص و يا استفاده آمپول باشد، حج بر او واجب مىشود، و اللَّه العالم.
(79)
كسى كه در راه حج، از غرق شدن در دريا يا از سقوط هواپيما مىترسد و ترس او عقلائى باشد، آيا حج بر او واجب مىشود؟
[جواب]
باسمه تعالى: اگر ترس او باعث اضطراب روحى او مىگردد به گونهاى كه صحّت و سلامتى خود را از دست مىدهد، در اين صورت حج بر او واجب نيست. بلى، اگر مىتواند با ماشين سفر كند، حج بر او واجب مىشود، و اللَّه العالم.
(80)
اگر استطاعت مالى براى شخص فراهم گرديد اما راهى براى رفتن به حج نبود، و راه باز نبود، در اين صورت آيا مىتواند در مال خود به گونهاى تصرّف كند كه استطاعت مالى او از بين برود؟
[جواب]
باسمه تعالى: اگر ضرورت و نيازى پيش آمد كرد كه محتاج و نيازمند به تصرّف در آن مال گرديد، جايز است كه در آن تصرف كند، و اللَّه العالم.
(81)
براى كسى كه استطاعت حج پيدا كرده است، اگر در يك سالى اجازه ندهند كه به حج برود، آيا براى شخص واجب است تا جايى كه
مىتواند و براى او امكان دارد، تا سال بعد يا سالهاى بعدى استطاعت خود را حفظ كند، يا آنكه تا فرا رسيدن فصل حج بعدى از او ساقط مىشود، و اگر استطاعت او باقى مانده بود، بايد به حج برود؟
[جواب]
باسمه تعالى: بنا بر احتياط بر او لازم است كه استطاعت خود را تا سال بعدى حفظ كند، اما اگر در اثناى سال شرايط فراهم گرديد، در اين صورت جايز نيست كه اموال خود را هدر دهد و ضايع سازد، حتى اگر پيش از فرا رسيدن فصل حج باشد، و اللَّه العالم.
(82)
اگر دولت به زن حامله و باردار بخاطر خطر احتمالى اجازه ندهد كه براى حج سفر كند، آيا با اين اوصاف زن مستطيع حساب مىشود؟
[جواب]
باسمه تعالى: اگر قبلًا حج بر ذمّه او مستقرّ نشده بود، و در حال حاضر هم نمىتواند به حج برود در اين صورت مستطيع نمىباشد، اما اگر استطاعت او تا سال بعدى باقى بماند در آن سال حج بر او واجب مىگردد، و مخفى نماند كه محض حاملگى و باردارى، مانع از حج نمىشود، و جايز نيست كه زن حامله را از رفتن به حج بازدارند هر چند كه نزديك زمان زايمان او باشد، چنانكه پيامبر صلى الله عليه و آله در حالى كه اسماء بنت عميس كه حامله و باردار بود و در ميان راه زايمان كرد با ايشان بود، حج را بجا آورد، و اللَّه العالم.
رجوع به كفايت:
(83)
شخصى، باغى دارد كه در حال حاضر هزينه رفتن به حج او و
برگشتن از آن را كفايت مىكند و در حال حاضر نيز از آن بىنياز است اما شايد براى آينده خود و روزگار پيرى و درماندگى- كه معمولًا مورد نياز واقع مىشود- بدان نياز داشته باشد، آيا واجب است كه آن را بفروشد و با درآمد و قيمت آن بحج برود يا خير؟
[جواب]
باسمه تعالى: احتياط آن است كه در حال حاضر به حج برود، گرچه احتمال مىدهد كه در آينده نيز بدان نياز داشته باشد، و اللَّه العالم.
(84)
اگر زنى بعد از فوت همسرش هزينه رفت و برگشت به حج را داشته باشد، اما پس از بازگشت به وطن چيزى ندارد تا اين كه وضعيت زندگى خويش را تأمين كند، آيا بر اين زن، حج واجب مىشود؟
[جواب]
باسمه تعالى: اگر مطمئن است و يقين دارد كه پس از بازگشت به سختى و زحمت و مشقّت دچار مىگردد، حج بر او واجب نيست، و اللَّه العالم.
(85)
اگر كسى در حال حاضر نقداً مالى به اندازه هزينه مصرف حج داشته باشد و همچنين مالى بصورت غايب دارد كه پس از بازگشت او به وطنش براى هزينه زندگى و معيشت او كافى مىباشد اما شك و ترديد دارد كه به هنگام بازگشت خود به وطنش آن مال غايب باقى مانده باشد، در اين صورت آيا حج بر او واجب مىشود؟
[جواب]
باسمه تعالى: آرى، حج بر او واجب مىباشد، و اللَّه العالم.
(86)
شخصى كه حج خود را به تقليد از كسى كه بنظر او بازگشت به كفايت را در تحقق استطاعت ضرورى مىداند انجام داده و در حال حاضر
به تقليد حضرتعالى برگشته است، نظر حضرتعالى درباره حج اين شخص چيست؟
[جواب]
باسمه تعالى: حج او صحيح است و مجزى از حجة الاسلام مىباشد، و اللَّه العالم.
(87)
اگر طالب و دانشپژوه علوم دينى «روحانى» به هنگام بازگشت از سفر حج خود، محتاج و نيازمند به گرفتن شهريه باشد، آيا مستطيع بشمار مىآيد؟
[جواب]
باسمه تعالى: اگر مالك مالى باشد كه به اندازه هزينه حج باشد و كفايت كند، مستطيع بشمار مىآيد، و اللَّه العالم.
(88)
من زنى هستم كه بعد از فوت همسرم با ارثى كه به من رسيده است مستطيع شدهام، اما كارمند هم نيستم و هيچ منبع درآمد و كسبى هم ندارم تا بتوانم پس از بازگشت از حج هزينه و نياز زندگيم را تأمين كنم، آيا حج بر من واجب شده است؟
[جواب]
باسمه تعالى: اگر رفتن و سفر براى حج و بازگشت از آن باعث زحمت و مشقّت براى شما مىشود، حج بر شما واجب نيست، و اللَّه العالم.
(89)
نظر حضرتعالى اين است كه فرمودهايد: «اگر مصرف نمودن و هزينه كردن مال براى سفر حج در همان سال باعث دچار شدن به سختى و زحمت و مشقّت پس از بازگشت از حج گردد در اين صورت حج واجب نمىگردد».
حال اين سؤال مطرح مىشود: اگر كسى ملتزم شد كه در تمام روزهاى سال ديگر هزينههاى شخص را حتّى اگر از وجوه شرعى مانند خمس باشد پرداخت كند و تأمين نمايد، و او از كسانى است كه مىتوان به سخن و گفتار او اعتماد و اطمينان پيدا كرد، و رضايت هم حاصل شد و گيرنده در حال حاضر بالقوّه متمكن و توانمند شده است و پس از بازگشت از سفر مىتواند خود و خانوادهاش را از نظر هزينه زندگى و معيشت تأمين كند، و بر خود و خانوادهاش ديگر از كمبود و فقر و تهيدستى نمىترسد و همچنين در مصرف نمودن و هزينه كردن مال خود در راه حج، از دچار شدن به عسر و حرج و زحمت و مشقّت، نگرانى ندارد، آيا التزام شخص متعهد در تحقق استطاعت و وجوب حج كافى است؟
[جواب]
باسمه تعالى: در مفروض سؤال تحقق استطاعت بعيد نيست، و اللَّه العالم.
(90)
در فرض سؤال پيشين اگر كسى كه التزام داده بود- كه هزينه ديگرى را پس از بازگشت از حج پرداخت نمايد- عمداً يا بخاطر عذرى به قولش عمل نكرد و به گفتارش وفا ننمود و اين چنين كارى باعث شد كه براى گذران زندگى خود و خانوادهاش به سختى و زحمت بيفتد و دچار مشكلات شود، آيا اين چنين حادثهاى كشف از نداشتن استطاعت او از همان آغاز موضوع خواهد كرد، و در اين صورت، حج او مجزى نخواهد بود و در صورتى كه پس از آن مستطيع گردد حج بر او واجب مىگردد يا خير؟