داشت كه حجة الاسلام را بجا آورد و پيش از انجام دادن اعمال، فوت كرد، در اين حالت، همراهان او مىتوانند از اموالى كه بجا نهاده است، كسى را بعنوان، نائب برگزينند بدون آن كه از حاكم شرعى يا از ورثه او اجازه بگيرند؟
[جواب]
باسمه تعالى: اگر حج بر او مستقر شده بود، بر همراهان اوست كه از اموال او كسى را نايب بگيرند كه از طرف او حج انجام دهد و احتياج به اجازه گرفتن از ورثه او يا از حاكم شرعى نيست، و اللَّه العالم.
(162)
آيا انجام دادن حج يا عمره مفرده به نيابت از امام زمان يا يكى از معصومين عليهم السلام جايز است؟
[جواب]
باسمه تعالى: آرى، جايز است، و اللَّه العالم.
(163)
آيا نائب گرفتن شخص براى حج استحبابى، از طرف شخص زنده، جايز است؟
[جواب]
باسمه تعالى: آرى، جايز است، و اللَّه العالم.
(164)
كسى كه براى خودش مُحرم به احرام عمره تمتع مستحبّى شده است، آيا مىتواند از آن عدول كند و براى پدرش حج بجا آورد؟
[جواب]
باسمه تعالى: جايز نيست كه عدول كند، و بر او واجب است كه از طرف خودش آن حج را به پايان برساند، و اللَّه العالم.
(165)
كسى كه براى اداى عمره تمتع به نيّت خودش وارد شهر مكه شد و حج او مستحبى بود، آيا مىتواند دست از آن بردارد و خودش را براى
اداى حج به نيابت از شخص ديگرى اجير كند؟
[جواب]
باسمه تعالى: خير، نمىتواند چنين كارى را انجام دهد، و اللَّه العالم.
(166)
آيا جايز است كه بابت انجام دادن عمره مفرده نيابتى كه به نيّت رجاء است، اجرت و مزدى دريافت گردد؟
[جواب]
باسمه تعالى: مانعى ندارد، و اللَّه العالم.
(167)
كسى كه به مرحلهاى در سن و سال است كه به درجه خرفتى رسيده است، آيا واجب است كه از طرف او حجّى بجا آورده شود؟
[جواب]
باسمه تعالى: اگر براى او حالت توجه و التفات رخ دهد، و در همان حال، كسى را به نيابت از خويش براى اعمال حج انتخاب كند و يا براى اين چنين كارى اجازه دهد، حج نائب كه او را به نيابت انتخاب كرده و همچنين كسى كه به او اجازه چنين كارى داده است، مجزى خواهد بود، وگرنه حج از طرف او بصورت قضا بجا آورده نمىشود مگر پس از فوت او، و اللَّه العالم.
(168)
كسى كه براى عمره تمتع از طرف خودش مُحرم شد و اولين سفر حج او هم نيست و پس از انجام دادن اعمال يا به هنگام انجام دادن اعمال حج بخواهد ان را به نيابت از شخص ديگرى عوض كند، آيا اين كار او صحيح است؟
[جواب]
باسمه تعالى: بر او جايز نيست كه چنين كارى را انجام دهد، و اللَّه العالم.
(169)
حضرتعالى در مناسك فرمودهايد: «نائب شدن معذورين در
اعمال حج جايز نيست» آيا تفاوت است ميان عذرى كه ناگهانى و در هنگام عمل پيش مىآيد با غير از آن يا خير؟
[جواب]
باسمه تعالى: نيابت معذورين جايز نيست مگر آن كه عجز و ناتوانى آنها بصورت اتفاقى و ناگهانى به هنگام انجام دادن اعمال رخ دهد، و اللَّه العالم.
(170)
آيا نيابت عذرداران مانند كسى كه قرائت [حمد و سوره او در نماز] صحيح نيست جايز است، و آيا تفاوت ميان حج واجب يا مستحبّى وجود دارد؟
[جواب]
باسمه تعالى: حكم نيابت معذورين در حج واجب در جواب سابق بيان شد، امّا در حج مستحبى نيابت معذور از ديگرى مانعى ندارد، بلكه اگر مستأجر عالم به حال باشد اجير شدن معذور در حج مستحبى و اجرت گرفتن نيز مانعى ندارد، و اللَّه العالم.
(171)
اگر كسى در طواف نساء و نماز آن معذور باشد آيا جايز است كه به عمل او اكتفا شود و مجزى مىباشد؟
[جواب]
باسمه تعالى: آرى، جايز است كه به حج او اكتفا شود و مجزى مىباشد.
اما طواف نساء و نماز آن بر عهده منوب عنه باقى مىماند و اگر خودش عاجز و ناتوان بود كه آن را انجام دهد بر او واجب است كه نائب بگيرد، و اللَّه العالم.
(172)
حكم در مورد جايز نبودن نائب گرفتن كسى كه عجز و ناتوانى او معلوم است، آيا شامل معذور عام هم مىگردد همانگونه كه در زمان حاضر
قربانى را در وادى محسّر ذبح مىكنند، و همچنين آيا جايز است كسى را به نيابت انتخاب كنيم كه عذر عمومى او سالها و يا يك و يا دو سال ادامه داشته باشد؟
[جواب]
باسمه تعالى: اگر مىتواند كه غير معذور را نائب كند، جايز نيست كه معذور را به نيابت انتخاب كند، و اگر در سال جارى نتواند آن را انجام دهد، در صورتى كه مطمئن است كه در سالهاى آينده انجام مىدهد، مىتواند آن را به تأخير بيندازد وگرنه شخص معذور را به نيابت انتخاب كند و اگر بعد از آن توانست كه شخص ديگرى را (يعنى شخص سالم) بدون سختى و مشقّت انتخاب كند، بنا بر احتياط او را نائب كند، و اللَّه العالم.
(173)
آيا حج نيابتى شخص همراه، كه زنان را براى رفتن از مشعر به منى پيش از طلوع فجر، همراهى مىكند به اميد آن كه پيش از طلوع آفتاب بار ديگر به مشعر الحرام برگردد اما پس از طلوع آفتاب به مشعر الحرام برگشته است مجزى مىباشد؟
[جواب]
باسمه تعالى: اگر احتمال مىداد كه نمىتواند پس از طلوع فجر و پيش از طلوع آفتاب به مشعر الحرام برگردد مجزى بودن حج او اشكال دارد، بلكه حتى اگر مطمئن باشد كه مىتواند بازگردد و اتفاقاً هم نتوانست برگردد مجزى بودن حج او نيز خالى از اشكال نيست، و اللَّه العالم.
(174)
كسى حدث او به صورت دائمى است، آيا جايز است كه خودش
را براى حج نيابتى اجير كند؟
[جواب]
باسمه تعالى: اين چنين كارى بر او جايز نيست و اگر پس از نيابت به اين درد مبتلا گرديد بر او واجب است در صورتى كه مىتواند نيابت را به كسى كه از طرف او نائب شده است بازگرداند، وگرنه بايد با اجازه حاكم شرعى يك شخص را كه معذور نيست به نيابت برگزيند، و اللَّه العالم.
(175)
كسى كه باد معده او را امان نمىدهد، به گونهاى كه نمىتواند خود را كنترل كند، و اين درد، هميشه در سفر براى او رخ مىدهد. آيا بر او جايز است كه نيابت از حج را بپذيرد؟ با علم و آگاهى به اين موضوع كه در حالت طواف باد معده او را در فشار قرار مىدهد و نمىتواند به انتظار بنشيند و نمىتواند آن را اعاده كند؟
[جواب]
باسمه تعالى: جواب اين مسأله همانند مسأله قبلى است، و اللَّه العالم.
(176)
حضرتعالى در مناسك فرمودهايد: «كسى را كه در ترك بعضى از اعمال حج يا در بجا نياوردن آن بطور صحيح معذور باشد، نمىتوان اجير نمود بلكه اگر چنين شخصى تبرعاً به نيابت ديگرى حج نمود اكتفاء كردن به عملش مشكل است».
حال اين سؤال مطرح مىشود: اگر نائب و منوب عنه- هر دو- جاهل به حكم بودند، آيا ذمّه آنها برى مىشود؟ و اگر نائب به حكم آگاهى داشت و منوب عنه جاهل بود، آيا منوب عنه برى الذّمة مىشود؟ و در صورتى كه برىء الذّمة نگردد آيا حق دارد كه اجرت و مزدى كه به نائب داده است
مطالبه نمايد؟ و همچنين اگر به حكم هم آگاهى داشت، بازهم مىتواند حقّ خود را مطالبه نمايد؟ و همچنين اگر نائب به حكم آگاهى نداشت، آيا جايز است كه مزد و اجرت داده شده مطالبه و درخواست شود؟
[جواب]
باسمه تعالى: چنانچه عجز و ناتوانى نائب در بجا آوردن عملى باشد كه صحت حج اختيارى متوقف بر انجام اختيارى آن عمل است در اين صورت ذمّه منوب عنه مبرّا نخواهد شد و همچنين نائب نيز مستحقّ چيزى نخواهد شد و عمل او هدر خواهد بود، مگر آن كه كسى كه او را اجير كرده است به وضع و حال او آگاهى داشته است، كه در اين فرض بر او واجب است كه همه مزد و اجرت او را بپردازد.
و اگر عجز و ناتوانى او در كارى باشد كه ترك عمدى آن ضررى به صحّت حج نمىرساند مانند رمى جمرات در روزهاى بيتوته [روزهاى يازدهم و دوازدهم در منى] ذمّه منوب عنه از اصل حج مبرّا مىشود.
اگر چه عملى كه نائب بصورت اختيارى آن را انجام نداده بر عهده منوب عنه باقى مىماند و اجير چنانچه براى فارغ كردن ذمه منوب اجير شده بود مستحق همه اجرت است و اگر اجير شده بود تا اعمال را انجام دهد نسبت به آنچه را كه بصورت اختيارى انجام نداده مستحق اجرت نيست و در اين صورت مستأجر حق فسخ دارد و اگر فسخ كرد بر مستأجر لازم است اجرة المثل را- در صورتى كه زايد بر اجرة المسمى نباشد- به اجير بپردازد، و اللَّه العالم.
(177)
در مواردى كه نيابت عاجز اشكال دارد اگر انسان از روى جهل به حكم يا موضوع شخصى را اجير كرد كه قدرت بر انجام عمل اختيارى ندارد و بعد از تمام شدن اعمال متوجه اين امر شد آيا حجى كه عاجز انجام داده مجزى است؟
[جواب]
باسمه تعالى: نسبت به مجزى بودن يا نبودن تفاوتى ميان عالم و جاهل نيست، و اللَّه العالم.
(178)
اگر كسى خود را از طرف شخص ديگرى اجير كرد اما هنگامى كه براى حج مُحرم شد فهميد كه احتياطاً اعمال او مجزى نمىباشد، در حال حاضر وظيفه او جيست؟
[جواب]
باسمه تعالى: در مورد سؤال، نائب براى كسى كه مُحرم شده است اعمال حجّش را تمام كند، و اگر حج او به نظر منوب عنه و بر اساس تقليد او صحيح واقع شده بود- گرچه بر اساس تقليد خودش مجزى نباشد- مستحقّ اجرت مىباشد اما با اجيركننده در مورد اجرت خودش مصالحه كند.
و اگر حج او به نظر منوب عنه اشكال داشت بر منوب عنه احتياط آن است كه شخص غير معذورى را به نيابت برگزيند، و اللَّه العالم.
(179)
شخصى براى نيابت اجير شده و به هنگام عقد قرارداد اجاره از زمره معذورين نبود سپس به هنگام انجام اعمال حج، بطور ناگهانى از معذورين گرديد و در برخى از اعمال حج، مجبور و مضطر شد كه همانند
معذورين برخى از اعمال را انجام دهد. حال: آيا منوب عنه برىء الذّمة مىشود؟ و آيا نائب مستحقّ اجرت هم مىشود؟
[جواب]
باسمه تعالى: اين از موارد عذر طارى «ناگهانى و اتفاقى» است و ضرر و زيانى به برى شدن ذمّه منوب عنه نمىرساند و نائب مستحق اجرت نيز مىباشد، همانگونه كه در پاسخهاى پيشين گذشت، و اللَّه العالم.
(180)
اگر نائب، پس از پوشيدن جامههاى احرام تمتع به گونهاى بيمار گرديد كه تاب و توان و قدرت او را در تمام اعمال عمره تمتع گرفت. در اين چنين حالتى آيا نيابت او باطل مىگردد؟
[جواب]
باسمه تعالى: آرى، نيابت او باطل مىگردد، و اللَّه العالم.
(181)
اگر نائب به مقتضاى آن كه از خدمه كاروانهاى حج است پس از انجام دادن عمره تمتع مضطر و مجبور به خارج شدن از مكه مكرمه گرديد، آيا نيابت او صحيح است؟
[جواب]
باسمه تعالى: آرى، نيابت او صحيح است، و اللَّه العالم.
(182)
آيا نائب زن از مرد، در حج تمتع، در موردى كه احتمال نمىداد به دليل رخ دادن ناگهانى حيض حج تمتع او به حج افراد، منقلب شود، در حالى كه چنين مشكلى براى او پيشآمد كرد، آيا اين حج او مجزى از حجة الاسلام از طرف منوب عنه خواهد بود؟
[جواب]
باسمه تعالى: مجزى بودن آن اشكال دارد، و اللَّه العالم.
(183)
اگر نائب، احتمال رخ دادن حيض يا بيمارى را بر خود بدهد، آيا