ولى او فرياد بر آورد كه هيهات هيهات، فرار و نجاتى براى شما نيست- و خروجى از اينجا براى شما نخواهد بود، ساكت شويد و سخن نگوئيد كه اگر خارج شويد دوباره به انجام آنچه از آن نهى شدهايد بازخواهيدگشت، اينجا است كه اميدشان قطع مىشود، و بر آنچه از كف دادهاند، تأسف مىخورند. ولى نه پشيمانى آنها را نجات مىدهد و نه ناله و آه آنان را سودى مىبخشد، درحالىكه به زنجير كشيده شدهاند بر رو به آتش افكنده مىشوند و آتش از بالا و پائين و راست و چپ آنها را فرا گرفته و غرق در آتش هستند، طعامشان آتش است و شرابشان آتش، لباسشان آتش است و بسترشان آتش، زنجيرهائى كه بدست و پايشان بسته شده آنها را در جايگاه تنگشان فروبرد، و با پتكهاى آهنين پيكرشان در هم كوبيده شود، و آتش آنها را چون ديگ جوشان، بجوش آورد، و هرگاه كه از ميان پردههاى آتش فرياد آنها بلند شود جامى از آب جوشان دوزخ بر سر آنها ريزند كه آنچه را در اندرون آنها است بگدازد و پوست بدن را بسوزاند، و براى آنها پتكهائى از آتش است كه چون بر سر آنها فرودآرند، پيشانى آنها در هم بشكند، از دهان آنها چرك و خون جارى است و از شدت عطش جگرهاى آنها قطعهقطعه شود حدقههاى چشم بر گونههايشان روان است و گوشتهاى صورت در حال فروريختن و پيههاى بدن در حال آب شدن و پوست بدن در حال بركنده شدن است، پس هر پوستى كه بسوزد پوستى غير از آن بجاى آن آيد، استخوانهاى بدن از گوشت برهنه گردد، و صورتشان سياه، و چشمها بينائى خود را از دست داده و زبانها را قدرت گويائى نيست، ستون فقرات آنها در هم شكسته و استخوانى سالم براى آنها نمانده
است، گوشهاى آنها بريده شده و پوست بدن پاره پاره گردد، و دستهايشان بگردن زنجير شده و پيشانى آنها با قدمهايشان به زنجير كشيده شده است، بر چهرههايشان بر آتش راه روند، و با حدقه چشم بر خارهاى آتشين حركت كنند، مارها و عقربها آنها را از هر سو بگزند، و آنان در حالى هستند كه تنها خواستهشان مرگ است، ولى مرگى نمىيابند.
و اين شمهاى است از آنچه از اخبار و احوال آنها در كتاب و سنت آمده است.
فصل سوم در وضوء و در آن چند باب است
(باب اول) «در بيان بعضى از آداب ظاهرى آن، چه واجب و چه مستحب»
از جمله مستحبات وضو مسواك كردن و تيامن [1] است و اين غير از افعال و مقدماتى است كه قبل از شروع به وضو انجامش واجب است، هم چنين مىبايست كه آب وضو در كمال پاكى و تميزى باشد و دستها را قبل از اينكه در ظرفى كه با آب آن مىخواهند وضو بگيرند بزند با آب ديگر از حدث نوم و بول يكمرتبه و از غايط دو مرتبه بشويد، هم چنين مضمضه و استنشاق از مستحبات وضوء است و هريك از اين دو مستحب است كه سه مرتبه انجام بگيرد و مضمضه را بر استنشاق مقدم بدارد، و در حال شستن صورت چشمها را باز نگه دارد و دعائى كه در اين زمينه رسيده قرائت كند و بر هر عضوى كه آب مىريزد دست بكشد و موى صورت را با سر انگشتان از هم باز كند و مرد ابتدا روى ذراع آب بريزد و زن به پشت ذراع و در هنگام شستشوى اعضاء وضو به
______________________________ [1] تيامن يعنى بدست راست شروع نمودن.
ريختن آب بر هر عضو و جارى ساختن آب بر آن عضو وضو را كامل كند و اولى اينست كه با ريختن دو مشت آب بر هر عضو وضو را كامل نمايد هم چنين مستحب است در تهيه مقدمات وضو از ديگرى كمك نگيرد و از آب آلوده و آبى كه از آفتاب گرم شده و نيمخورده زن حايضى كه خيلى مواظب طهارت و نجاست نيست و يهودى و نصرانى و مشرك و ناصبى و ولد الزنا- بنا بر قول به طهارتش و الا كه اگر نجس بدانيم واجب است- و آبى كه قورباغه و يا مار و عقرب بر آن گذشته و آب اندكى كه نجاست بدان رسيده ولى نه به حدى كه از طهارت بيفتد و آب چاهى كه مىبايست براى پاك شدنش مقدار معينى از آب آن كشيده شود و اين عمل انجام نگرفته و آبى كه انسان با آن غسل جنابت نموده بنا بر قول بجواز وضوء با آنكه همين هم اقوى است اجتناب كند، و همه اين امور در صورت اختيار است.
و اما دعا در هنگام وضو و مقدماتش، در حديث صحيح از امير- المؤمنين7رسيده كه آن حضرت آب طلب نمود ابتدا مشتى آب با دست راست بر دست چپ ريخت و فرمود:
«بسم اللّه و الحمد للّه الّذي جعل الماء طهورا و لم يجعله نجسا» سپس استنجا نمود و فرمود:
«اللهمّ حصّن فرجى و اعضه و استر عورتى و حرّمنى على النّار» سپس مضمضه نمود و فرمود:
«اللهمّ لقّن حجّتى يوم القاك و اطلق لسانى بذكرك» سپس استنشاق نمود و فرمود:
«اللّهم لا تحرّم علىّ ريح الجنّة و اجعلنى ممّن يشمّ
ريحها و روحها و ريحانها» سپس به شستن صورت خود پرداخت و فرمود:
«اللّهمّ بيّض وجهي يوم تبيضّ فيه الوجوه و لا تسوّد وجهى يوم تسوّد فيه الوجوه» سپس دست راست خود را شست و فرمود:
«اللّهمّ اعطنى كتابى بيميني و الخلد في الجنان بيسارى و حاسبنى حسابا يسيرا» سپس بدست چپ پرداخت و فرمود:
اللّهمّ لا تعطني كتابي بشمالي و لا تجعله مغلولة إلى عنقى و اعوذ بك من مقطّعات النّيران» سپس بمسح سر پرداخت و فرمود:
اللّهمّ غشّنى برحمتك و بركاتك و عفوك.
سپس به مسح پا پرداخت و فرمود:
«اللّهمّ ثبّت قدمى على الصّراط يوم تزلّ فيه الاقدام و اجعل سعيى فيما يرضيك عنّى يا ارحم الرّاحمين» سپس به فرزندش محمد كه راوى حديث است فرمود اى محمد هركس چنين وضو بگيرد و آنچه را من گفتم بگويد خداوند از هر قطره آبى ملكى بيافريند كه تا روز قيامت تقديس و تسبيح و تكبير گويند و ثواب آن براى آن وضوگيرنده ثبت شود.
و در تفسير امام7آمده است كه هركس در آخر وضوء و غسل خود بگويد:
«سبحانك اللّهمّ و بحمدك اشهد ان لا إله الّا أنت استغفرك و
اتوب إليك و اشهد انّ محمّدا عبدك و رسولك و اشهد انّ عليّا وليّك و خليفتك بعد نبيّك و انّ اوليائه خلفائك و اوصيائك».
گناهانش همچون برگ درخت فروريزد و خدا بعدد هر قطرهاى از آب وضوء يا غسل او ملكى بيافريند كه تسبيح و تهليل و تقديس و تكبير حق تعالى گويند و بر پيامبر و آل پاك او درود فرستند و ثواب آن براى آن وضوگيرنده خواهد بود، و در كتاب «من لا يحضره الفقيه» روايت شده كه زكات وضو اينست كه در هنگام وضوء گفته شود:
اللّهمّ انّى أسألك تمام الوضوء و تمام الصّلاة و تمام رضوانك و الجنّة.
(باب دوم) «در فضيلت مسواك زدن و فوائد و كيفيت و اوقات آن»
در فضيلت مسواك و فوائد آن اخبار زيادى است كه بخاطر تبرك به بعضى از آنها اشاره مىكنيم از جمله آن خبر مشهور است كه از ابو- جعفر7از رسول خدا6روايت شده كه آن حضرت فرمود: اگر نبود كه كار بر امت من مشكل مىشد آنان را مىفرمودم كه براى هر نماز مسواك كنند.
و در «خصال» مرفوعا از پيامبر روايت شده كه آن حضرت فرمود:
در مسواك دوازده خصلت است: دهان را پاكيزه مىسازد و موجب خشنودى پروردگار است، و دندانهايت را سفيد مىكند و آنچه را كه بر دندانها جمع شده و باعث خرابى دندان مىشود از بين مىبرد، بلغم را كم مىكند و اشتهاء طعام مىآورد، حسنات را مضاعف مىكند، و سنت بپاداشته مىشود و باعث حضور ملائكه مىگردد، و لثه را محكم مىسازد و راه قرآن را پاك مىسازد، و دو ركعت نماز كه با دهان مسواك زده خوانده شود نزد خدا محبوبتر است از هفتاد ركعت بدون مسواك.
و در ثواب الاعمال از امام صادق7روايت شده كه آن حضرت
از پدرش امام باقر7روايت نموده كه فرمود: اگر مردم خوبىهاى مسواك را مىدانستند آن را با خود ببستر مىبردند.
و اما كيفيت و آداب آن، مستحب است كه با چوب اراك مسواك شود و اگر يافت نشد و يا دست يافتن بآن مشكل بود با چيز ديگر حتى با انگشت، و مستحب است كه هنگام مسواك اين دعا را بخواند:
اللّهمّ ارزقنى حلاوة نعمتك و ارزقنى برد روحك و اطلق لسانى بمناجاتك و قرّبنى منك مجلسا و ارفع ذكرى في الاوّلين اللّهمّ يا خير من سئل و يا اجود من اعطى حوّلنا ممّا تكره الى ما تحبّ و ترضى و ان كانت القلوب قاسية، و ان كانت الاعين جامدة، و إن كنّا ولى بالعذاب فأنت أولى بالمغفرة، اللّهمّ احيني في عافية و امتني في عافية.
و اما اوقات مسواك، آنچه از اخبار و روايات بدست مىآيد استحباب مسواك در هر وضوئى و هر نمازى و هنگام خواب در شب و هنگام بر خواستن از خواب و قبل از نماز صبح است و احتمال هم دارد كه اين سه مرتبه مسواك در شب از مسواك هنگام وضو و نماز صبح كفايت كند.
و اما عبرتى كه بايد از اين سنت گرفت در اين زمينه همان روايتى كه در مصباح الشريعة از امام صادق7رسيده كفايت مىكند: در آنجا حضرت از رسول خدا6نقل مىفرمايد كه فرمود مسواك تميزكننده دهان، و موجب خشنودى پروردگار است، و آن را از سنتهاى مؤكد قرار داده است، و آنكس كه در آن بفكر بپردازد منافع ظاهرى و باطنى فراوانى در آن مىبيند، پس هم چنانكه آنچه كه از خوردنى و آشاميدنى