101[ يكصد و يك] سوال و جواب پيرامون حقوق مالكيت فكرى از نگاه فقهى
تأليف
فياض، محمد إسحاق
المترجم: دانش، سرور
الموضوع: الفقه
اللغة: الفارسية
عدد المجلدات: 1
الناشر: دبيرخانه كنگره تجليل از مقام علمى آيت الله العظمى فياض
مكان الطبع: كابل
تاريخ الطبع: 19/ 2/ 1434 ه. ق
الطبعة: الأولى
الصفحات من 1 الی14 فارغة فی النسخة المطبوعة/صفحات 1 الی 14 در مأخذ اصلی خالی است
يادداشت مترجم
در اين يادداشت مختصر لازم است به چند مطلب كوتاه اشاره شود:
آنچه مىخوانيد ترجمهاى است از كتابى به نام«مأة سؤال و سؤال حول الكتابة و الكتاب و المكتبات و جوابها»به قلم مرجع عالى قدر حضرت آيتالله العظمى شيخ محمد اسحاق فياض (دام ظله). متن عربى كتاب بارها به چاپ رسيده، اما ترجمه فارسى آن براى اولين بار نشر مى شود. چنان كه از نام كتاب پيدا است، محور اصلى آن، پاسخ فقهى و حقوقى به 101 پرسش است درباره:
«كتاب» و «نويسندگى» و مسايل مربوط به آن، از تأليف و نوشتن گرفته تا چاپ، نشر، توزيع، فروش، تجديد چاپ، عكس بردارى، استنساخ، نقد، نقل، ترجمه، تلخيصى، شبكههاى ماهواره اى، سايتهاى انترنتى، برنامه ها و نرم افزارهاى كامپيوترى و غيره. در كنار محور اصلى، مسايلى از قبيل: رسالت و مسئوليت علما، روشنفكران، فرهنگيان و انديشمندان مسلمان در شرايط حاضر، وضعيت كنونى جهان اسلام،
اسلامستيزى و اسلام هراسى در غرب، انديشه اعتدال در اسلام، جريانهاى تروريستى و افراطگرا، نقد عالمانه و واقع بينانه انديشهها، نظريات خرافى و بى بنياد در ميان مسلمانان و پاره اى از مسايل اعتقادى و تاريخى و مانند آن نيز در جريان پاسخ به سوالات يا استفتاها مطرح شده است.
چنان كه مى دانيد اين نوع مسايل و مباحث امروزه به نام «حقوق مالكيت فكرى» يا «حقوق معنوى» و «كاپى رايت» ياد ميشود و واقعاً از مسايل مستحدثه و نوپيدا است كه در رشته حقوق در دانشگاه ها تدريس مى شود و در اكثر كشورها درباره آن قوانينى نيز به تصويب رسيده است. از آن جمله در افغانستان نيز «قانون حمايت حقوق مؤلف، مصنف، هنرمند و محقق (كاپى رايت)» و همچنين «قانون حمايت حقوق مخترع و مكتشاف» در تاريخ 31/ 4/ 1387 خورشيدى توشيح و در جرياده رسمى با شماره 956 مؤرخ 5 اسد 1387 نشر شده است.
برخى از فقها و حقوق دانان تلاش كردهاند كه حقوق معنوى و حقوق تأليف و نشر را از طريق نظريه «مسايل مستحدثه» يا «بناى عقلا» يا «عرف» يا «مسأله ملكيت» يا از طريق «قواعد فقهى مانند قاعده تسلط يا قاعده لاضرر» و يا از طريق طرح «مسأله بيع حقوق معنوى» اثبات نمايند. اما حضرت آيت الله فياض به اين موضوع از نگاه فقهى و شيوه اجتهادى مخصوص به خود نگريسته و با توجه به مبانى اصولى و از آن جمله عدم ثبوت موضوع اين مسأله در زمان شارع و عدم ارتكاز فطرى
آن در اذهان؛ امضاى شارع از طريق عدم صدور منع و ردع را غير قابل اثبات مى دانند و از اين رو از ديدگاه ايشان، حقوقى به نام «حقوق تأليف، نشر و اختراع» و مسايل مرتبط به آن از نگاه شرعى قابل اثبات نمى باشد و شخصى كه مالك يك كتاب يا اثر ديگر فرهنگى يا هنرى باشد، براساس «اصل مالكيت» حق دارد هر نوع تصرفى را در آن به عمل آورد. ايشان در پاسخ به يكى از سؤالات در اين زمينه فرموده اند:
«حق نشر براى مؤلف و ناشر هرچند نزد عقبلا ثابت است، اما از نگاه شريعت ثابت نشده است. دليل آن اين است كه ما راهى نداريم براى احراز امضاى شارع نسبت به حقوق مستحدثه اى كه در زمانهاى متأخر از زمان تشريع، در ميان عرف و عقلا ايجاد شده است.»
در جاى ديگر فرموده اند:
«اين حقوق هرچند در نزد عرف و عقلا در عصر حاضر ثابت است، اما در زمان معصومين (ع) به جهت عدم ثبوت موضوع آن، ثابت نبوده است. بدين جهت نمى توان از طريق عدم ورود منع و رداع از سوى معصومين (ع) امضا و تأييد آن را كشف و احراز كرد».
جالب است كه حضرت آيتالله در پاسخ به يكى از سؤالات كه درباره چاپ و تكثير كتابهاى خود ايشان مطرح شده نيز فرموده اند: «اشكال ندارد و ما شرعاً حق نداريم از اين عمل منع كنيم.»
همچنين در پاسخ به اين سؤال كه: «آيا اجازه مىفرماييد كه برخى از كتابهاى جنابعالى براى استفاده خوانندگان جوان، مختصر و ساده
ساخته شود، يا اين كه لازم است اجازه گرفته شود و با يكى از نمايندگىها يا يكى از وكلاى شما هماهنگى به عمل آيد؟» فرمودهاند:
«در صورتى كه فايده دينى داشته باشد، اشكال ندارد و به اجازه خاصى ما احتياجى نيست؛ ولى بايد تحت نظر يكى از وكلاى ما صورت گيرد.»
با توجه به اهميت موضوع از نگاه فقهى و حقوقى، به ترجمه اين استفتائات پرداخته شد تا مورد استفاده همه علاقه مندان (مسايل مستحدثه» فقهى و حقوقى مخصوصاً علما، اساتيد و دانشجويان هموطن ما قرار گيرد. از آنجا كه موضوع محورى و اصلى كتاب، حقوق تأليف، نشر و اختراع است و اين عنوان در زبان فارسى رايج تر است، براى ترجمه فارسى كتاب، نيز به جاى ترجمه نام عربى آن، همين نام و عنوان يعنى «حقوق مالكيت فكرى از نگاه فقهى» در نظر گرفته شد.
هرچند به يقين بايد گفت كه اين ترجمه، از بيان شيوا، رسا، جذاب و جادويى كم نظير آثار آيت الله فياض كه همگى به زبان فصيح و بليغ عربى نگارش يافته، بهره مند نيست؛ اما به هر حال در ترجمه، در عين سادهانگارى، بر حفظ امانت دارى و انتقال معانى و مقاصد اصلى، كوشش و تأكيد شده و براى سهولت در استفاده و مطالعه خوانندگان، مطالب كتاب عنوان گذارى و فهرست بندى شده كه در متن عربى، اين عناوين وجود نداشت.
قابل يادآورى است كه ديدگاهها و فتواهاى حضرت آيت الله العظمى
فياض در مورد «مسايل مستحدثه» مخصوصاً آن بخش هايى كه به صورت استفتائات و پاسخ به پرسشها بيان گرديده، فعالًا در سه مجموعه ذيل توسط اين قلم ترجمه گرديده و در دسترس خوانندگان فارسى زبان قرار مى گيرد:
1. «جايگاه زن در نظام سياسى اسلام» كه مشتمل بر 25 سؤال و جواب بوده و تا كنون چند بار به چاپ رسيده است.
2. «مسايل طبى» كه مشتمل بر دهها سؤال و جواب بى نهايت مهم در عرصه هاى گوناگون پزشكى است.
3. «حقوق مالكيت فكرى از نگاه فقهى» كه ترجمه حاضر و مشتمل بر 101 سؤال و جواب است.
اميدوارم اين توفيق نصيب گردد كه ساير استفتائات ايشان را نيز بتوانم ترجمه كرده در اختيار علاقه مندان قرار دهيم.
سرور دانش- كابل
10 سنبله 1392 خورشيدى
برابر با 25 شوال المكرم 1434 قمرى
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة