4 -آفتاب به تنهايي تري چيز نجس را خشك كند.5 -آفتاب مقداري از بنا يا ساختمان را كه نجاست به آن فرو رفته يكمرتبه خشك كند; در غير اين صورت فقط روي آن پاك ميشود و زير آن نجس ميماند.6 -بين روي زمين يا ساختمان كه آفتاب به آن ميتابد و داخل آن، هوا يا جسم پاك ديگري فاصله نباشد; وگرنه قسمت داخل پاك نمي شود.
4 - استحاله
اگر ماهيت و جنس چيز نجس به گونه اي عوض شود كه به صورت چيز پاكي درآيد، پاك ميشود; كه اصطلاحا ميگويند "استحاله" شده است ; مثل اين كه سگ در نمكزار نمك گردد يا چوب نجس خاكستر شود. ولي اگر ماهيت و جنس آن عوض نشود پاك نمي شود، مثل آن كه گندم نجس را آرد كنند.
5 - كم شدن دو سوم آب انگور
جوش آمدن آب انگور كه موجب حرام شدن آن ميشود، به دو صورت است :الف -به وسيله آتش جوش آمده باشد، كه در اين صورت خوردنش حرام و بنابر احتياط نجس است ; و تنها در صورتي پاك و حلال ميشود كه چنان بجوشد كه دو سوم آن بخار شود و شيره گردد.ب -به خودي خود جوش آمده باشد، كه در اين صورت نجس و خوردن آن حرام است ; و تنها در صورتي پاك و حلال ميشود كه تبديل به سركه گردد.
6 - انتقال
اگر خون بدن انسان يا حيواني كه خون جهنده دارد به بدن حيواني كه خون جهنده ندارد انتقال يابد و خون آن حيوان به شمار آيد، پاك است ; و اين را در اصطلاح "انتقال" ميگويند; مانند خوني كه پشه از بدن انسان يا حيوان ديگر ميمكد و جزء بدن پشه ميشود.
7 - اسلام
اگر كافر شهادتين يعني "أشهد أن لا اله الا الله و أشهد أن محمدا رسول الله" را از روي جد و عقيده بگويد، هر چند به زبان ديگر باشد، مسلمان ميشود و - بنابر قول به نجاست - پس از مسلمان شدن بدن و عرق او پاك است .
8 - تبعيت
"تبعيت" آن است كه چيز نجسي با پاك شدن چيز نجس ديگر پاك شود; مانند سركه شدن شراب، كه سبب ميشود ظرف آن نيز به تبعيت پاك شدن سركه ها پاك گردد.
9 - بر طرف شدن عين نجاست
اگر باطن بدن انسان - مانند داخل دهان و بيني - به نجاست آلوده شود، چنانچه آن نجاست بر طرف شود، باطن پاك شده و لازم نيست آن را آب بكشند; همچنين است اگر بدن حيوان نجس شده باشد و نجاست آن بر طرف شود. و اگر در داخل دهان جسم خارجي باشد مثل اين كه دندان را پر كرده باشند و نجاست به آن چيز خارجي رسيده باشد، پاك شدن به مجرد برطرف شدن عين نجاست محل اشكال است .
10 - استبراي حيوان نجاست خوار
ادرار و مدفوع حيواني كه به خوردن نجاست انسان عادت كرده، بنابر احتياط واجب نجس است ; و براي پاك شدن بايد مدتي - كه در توضيح المسائل بيان شده است -[1]به آن خوراك پاك بدهند و نگذارند نجاست بخورد.
[1]ر.ك : توضيح المسائل، مسأله 188) .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :449
««صفحهاول«صفحهقبلیجلد :1صفحهبعدی»صفحهآخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»
فرمت PDF
شناسنامهفهرست
11 - غايب شدن مسلمان
اگر بدن يا لباس مسلمان يا ظرفي كه از آن استفاده ميكند نجس شود و او غايب گردد، چنانچه احتمال برود وي آن چيز را آب كشيده يا به واسطه برخورد با باران و يا آب كر و جاري پاك شده، پرهيز از آن لازم نيست .
ب - طهارت معنوي
به جز طهارت گفته شده، يك نوع طهارت ديگر نيز در اسلام مقرر و واجب شده، و آن به هنگام اعمال عبادي و از آن جمله نماز است كه شرط صحت نماز ميباشد; و آن به سه چيز محقق ميشود: وضو، غسل و تيمم .
وضو
"وضو" شستشوي مخصوصي است كه انسان به دستور خداي متعال پيش از نماز و برخي ديگر از عبادات، براي تطهير دل و تقرب به خداوند انجام ميدهد. وضو عملي براي طهارت روح و ايجاد آمادگي براي عبادت است و از اين رو بسيار ارزشمند ميباشد و چنان است كه در روايت از آن به "نور" تعبير شده است .[1]در مواردي از جمله براي نماز و طواف واجب و دست زدن به نوشته قرآن و همچنين جهت اداي نذر و عهد و يا سوگند براي با وضو بودن، بايد وضو گرفته شود. نمازگزار خود را با اين شستن ظاهري آماده زدودن آلودگي هاي روحي و قلبي ميكند; از اين رو انسان هر چه به هنگام وضو توجه و حضور قلب بيشتري داشته باشد، نشاط و حضور معنوي بهتري در نماز خواهد داشت . اما بايد دانست كه فلسفه وضو را نمي توان به اين امور و يا به اموري چون رعايت بهداشت منحصر نمود; آنچه در وضو لازم است تعبد و بندگي در برابر ذات يگانه خداوند است .
[1]حر عاملي، وسائل الشيعة، باب 8 از ابواب وضوء، ج 1، ص 377، حديث 8 .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :450
««صفحهاول«صفحهقبلیجلد :1صفحهبعدی»صفحهآخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»
فرمت PDF
شناسنامهفهرست
در وضو شستن صورت و دست ها و مسح كردن جلوي سر و روي پاها واجب است و آن را به دو صورت ميتوان انجام داد: ترتيبي و ارتماسي .
وضوي ترتيبي و ارتماسي
"وضوي ترتيبي" آن است كه روي هر يك از اعضاي وضو آب ريخته شود و از بالا به پايين و به ترتيب شستشو شود; ولي در "وضوي ارتماسي" هر عضو به ترتيب و با فرو بردن زير آب شسته ميشود. در وضوي ترتيبي صورت را بايد از رستنگاه موي سر تا چانه و پهناي آن به اندازه اي كه ميان انگشت مياني و شست قرار ميگيرد از بالا به پايين شست ; و براي آن كه يقين حاصل شود كه اين مقدار شسته شده، بايد كمي از اطراف آن هم شسته شود. سپس نخست دست راست و پس از آن دست چپ را از آرنج تا سر انگشتان - از بالا به پايين - بشويد; و براي آن كه يقين شود كه آب وضو به تمام اين مقدار رسيده، بايد كمي بالاتر از آرنج هم شسته شود. پس از شستن هر دو دست بايد بر يك قسمت از چهار قسمت سر كه برابر پيشاني است، با رطوبت آب وضو كه در كف دست مانده دست كشيده شود و سپس پاها از سر انگشت تا برآمدگي روي پا مسح گردد. هنگام مسح بايد جاي مسح خشك باشد و سر و پا را ثابت نگه داشته و دست روي آن كشيده شود. و اگر موي سر به اندازه اي بلند است كه اگر شانه شود به صورت يا جاي ديگر سرش ميرسد، هنگام مسح بايد با باز نمودن فرق، پوست جلوي سر يا به هر ترتيب ديگر بيخ موها مسح شود; و اگر موها به اين اندازه بلند نيست، كافي است بر روي موها مسح شود. همچنين بنابر احتياط واجب با دست راست و از بالا به پايين و با سه انگشت، جلوي سر مسح گردد; و در مسح پاها، دست بر سر انگشت ها گذاشته و روي پا كشيده شود; نه آن كه تمام كف دست را روي پا بگذارد و كمي بكشد.
شرايط وضو
صحت وضو سيزده شرط دارد:1 و 2 -آب وضو بايد پاك و مطلق باشد.3 -آب وضو و نيز بنابر احتياط واجب فضايي كه در آن وضو گرفته ميشود بايد مباح باشد.4 و 5 -ظرفي كه آب وضو در آن است بايد مباح باشد و نيز از جنس طلا و نقره نباشد.6 -بنابر احتياط واجب بايد اعضاي وضو هنگام شستن و مسح كشيدن پاك باشد.7 -وقت كافي براي وضو و نماز داشته باشد; وگرنه وظيفه نمازگزار تيمم است .8 -با قصد قربت يعني براي انجام فرمان خداي متعال وضو بگيرد.9 و 10 -كارهاي وضو به ترتيبي كه گفته شد و پشت سر هم انجام بگيرد.11 -كارهاي وضو را خود مكلف انجام دهد نه ديگري يا به كمك ديگري .12 -استعمال آب براي او ضرر نداشته باشد.13 -در اعضاي وضو مانعي از رسيدن آب به بدن وجود نداشته باشد. پارچه و باندي كه با آن زخم را پانسمان ميكنند و پارچه يا چسب و يا پلاستيكي كه به طور موقت براي جلوگيري از رسيدن آب به زخم روي آن ميبندند، در اصطلاح "جبيره" ناميده ميشود; و وضو يا غسل و يا تيممي كه به هر علت روي اين باند يا پارچه انجام گرفته وضو يا غسل يا تيمم جبيره اي ميباشد، و با شرايطي كه در رساله عمليه بيان شده است صحيح ميباشد.[1]
چيزهايي كه وضو را باطل ميكند
هفت چيز وضو را باطل ميكند:1 و 2 -بيرون آمدن ادرار و مدفوع .
[1]ر.ك : توضيح المسائل، مسائل 331 - 349 .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :452
««صفحهاول«صفحهقبلیجلد :1صفحهبعدی»صفحهآخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»
فرمت PDF
شناسنامهفهرست
3 -خارج شدن باد از مخرج مدفوع .4 -خوابي كه بر اثر آن چشم نبيند و گوش نشنود; ولي اگر فقط يكي از آنها از كار بيفتد وضو باطل نمي شود.5 -چيزهايي كه عقل را از كار مياندازد; مانند ديوانگي، بي هوشي و مستي .6 -استحاضه .7 -چيزهايي كه براي آنها غسل واجب ميشود; مانند جنابت، حيض و نفاس ; و نيز بنابر احتياط، مس ميت پس از سرد شدن و پيش از غسل دادن آن .
غسل
گاهي شرط صحت عبادت "غسل" است . يعني تمام بدن با ترتيب و شرايط خاص و با قصد قربت بايد شسته شود و وضو به تنهايي كافي نيست . در بعضي موارد نيز مستحب است انسان غسل كند.
غسل هاي واجب
در چند مورد براي نماز و هر كاري كه بايد با وضو انجام شود بايد غسل كرد:1 -غسل جنابت، كه در نتيجه نزديكي جنسي و يا بيرون آمدن مني، چه در خواب و چه در بيداري، واجب ميشود.2 و 3 و 4 -غسل حيض، استحاضه و نفاس . "حيض" خوني است كه معمولا در هر ماه چند روزي از رحم زنان خارج ميشود; و حداقل آن سه روز و حداكثر آن ده روز است . زنان غالبا از حيث وقت و عدد روزها به تناسب نژاد و خانواده و شرايط جسمي و غيره، در زمان و مدت خاصي خونريزي پيدا ميكنند; كه در اصطلاح به آن قاعدگي گفته ميشود. "استحاضه" خون ديدن زنان است، كه از سه روز كمتر و يا از ده روز بيشتر ميباشد. "نفاس" جريان خوني است كه پس از زايمان در زنان ديده ميشود و مدت آن
همان عادت ماهانه هميشگي است . و اگر عادت ثابتي در ميان نباشد، حداكثر ده روز ادامه دارد; ولي ممكن است از سه روز كمتر باشد. در هر يك از اين سه حالت، زنان پس از پاك شدن براي به جا آوردن نماز و ساير عبادات، بايد غسل حيض يا استحاضه و يا نفاس به جا آورند; كه تفصيل آن در رساله توضيح المسائل آمده است .[1]5 -غسل مس ميت، كه با لمس كردن و تماس بدن كسي به قسمتي از بدن مرده (به استثناي مو) پس از اين كه بدن مرده سرد شده باشد و هنوز آن را غسل نداده باشند، واجب ميشود. همچنين تماس با قطعه جدا شده اي از ميت كه شامل استخوان است، مشمول اين حكم ميباشد.6 -غسل ميت، شستشوي ميت به صورتي مخصوص ميباشد. ابتدا تمام بدن با آب سدر آنگاه با آب كافور و سپس با آب خالص - به گونه اي كه در رساله عمليه آمده است -[2]شسته ميشود.7 -غسلي كه به واسطه نذر يا سوگند و يا عهد واجب شده است .
چگونگي غسل
غسل را به دو طريق ميتوان انجام داد: ترتيبي و ارتماسي . "غسل ترتيبي" آن است كه انسان نخست سر و گردن، سپس بنابراحتياط واجب طرف راست، و پس از آن طرف چپ بدن خود را بشويد. "غسل ارتماسي" آن است كه انسان به نيت غسل به طوري در آب فرو رود كه آب همه بدن او را فرا بگيرد.
احكام غسل
1 -تمام شرايطي كه براي صحيح بودن وضو گفته شد، در صحيح بودن غسل هم شرط است ; ولي در غسل، از بالا به پايين شستن اعضا و فاصله نيفتادن ميان
[1]ر.ك : توضيح المسائل، مسائل 394 - 496 .
[2]ر.ك : همان، مسائل 597 - 614 .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :454
««صفحهاول«صفحهقبلیجلد :1صفحهبعدی»صفحهآخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»
فرمت PDF
شناسنامهفهرست
شستن اعضاي بدن لازم نيست ; به شرط آن كه در اين ميان كاري كه وضو را باطل ميكند انجام ندهد.2 -كسي كه چند غسل بر او واجب است، ميتواند به نيت همه آنها يك غسل به جا آورد. همچنين ميتواند چند غسل واجب و مستحب را يكجا با يك غسل به جا آورد.3 -كسي كه غسل جنابت كرده، نبايد براي نماز وضو بگيرد; ولي بنابراحتياط واجب با غسل هاي ديگر نمي شود نماز خواند و بايد وضو هم گرفته شود.4 -در غسل ارتماسي بنابر احتياط واجب بايد تمام بدن پاك باشد; ولي در غسل ترتيبي اگر تمام بدن نجس باشد و هر قسمت را پيش از غسل دادن آب بكشد، غسل صحيح است .5 -كسي كه روزه واجب گرفته، نمي تواند در حال روزه غسل ارتماسي انجام دهد; زيرا روزه دار نبايد تمام سر را در آب فرو برد.6 -اگر در بين غسل كاري كه وضو را باطل ميكند از او سر زند، بنابر احتياط واجب غسل را از سر گيرد و وضو هم بگيرد.7 -كسي كه غسل ديگري بر او واجب بوده و انجام نداده است، در صورتي كه پس از آن جنب شده و غسل جنابت كرده باشد، غسل جنابت او از ساير غسل ها كفايت ميكند; هر چند به آنها توجه نداشته است .
احكام جنابت
تنها غسلي كه در قرآن مجيد راجع به آن تصريح شده جنابت است . (و ان كنتم جنبا فاطهروا)[1]"اگر جنب هستيد پس خود را پاك كنيد." از همين جا استفاده شده است كه با غسل جنابت ميتوان نماز خواند و وضو لازم نيست .
[1]سوره مائده (5)، آيه 6 .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :455
««صفحهاول«صفحهقبلیجلد :1صفحهبعدی»صفحهآخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»
فرمت PDF
شناسنامهفهرست