کتاب اسلام دین فطرت

در وضو شستن صورت و دست ها و مسح كردن جلوي سر و روي پاها واجب است و آن را به دو صورت مي‌توان انجام داد: ترتيبي و ارتماسي .

وضوي ترتيبي و ارتماسي

"وضوي ترتيبي" آن است كه روي هر يك از اعضاي وضو آب ريخته شود و از بالا به پايين و به ترتيب شستشو شود; ولي در "وضوي ارتماسي" هر عضو به ترتيب و با فرو بردن زير آب شسته مي‌شود. در وضوي ترتيبي صورت را بايد از رستنگاه موي سر تا چانه و پهناي آن به اندازه اي كه ميان انگشت مياني و شست قرار مي‌گيرد از بالا به پايين شست ; و براي آن كه يقين حاصل شود كه اين مقدار شسته شده، بايد كمي از اطراف آن هم شسته شود. سپس نخست دست راست و پس از آن دست چپ را از آرنج تا سر انگشتان - از بالا به پايين - بشويد; و براي آن كه يقين شود كه آب وضو به تمام اين مقدار رسيده، بايد كمي بالاتر از آرنج هم شسته شود. پس از شستن هر دو دست بايد بر يك قسمت از چهار قسمت سر كه برابر پيشاني است، با رطوبت آب وضو كه در كف دست مانده دست كشيده شود و سپس پاها از سر انگشت تا برآمدگي روي پا مسح گردد. هنگام مسح بايد جاي مسح خشك باشد و سر و پا را ثابت نگه داشته و دست روي آن كشيده شود. و اگر موي سر به اندازه اي بلند است كه اگر شانه شود به صورت يا جاي ديگر سرش مي‌رسد، هنگام مسح بايد با باز نمودن فرق، پوست جلوي سر يا به هر ترتيب ديگر بيخ موها مسح شود; و اگر موها به اين اندازه بلند نيست، كافي است بر روي موها مسح شود. همچنين بنابر احتياط واجب با دست راست و از بالا به پايين و با سه انگشت، جلوي سر مسح گردد; و در مسح پاها، دست بر سر انگشت ها گذاشته و روي پا كشيده شود; نه آن كه تمام كف دست را روي پا بگذارد و كمي بكشد.

شرايط وضو

صحت وضو سيزده شرط دارد:1 و 2 -آب وضو بايد پاك و مطلق باشد.3 -آب وضو و نيز بنابر احتياط واجب فضايي كه در آن وضو گرفته مي‌شود بايد مباح باشد.4 و 5 -ظرفي كه آب وضو در آن است بايد مباح باشد و نيز از جنس طلا و نقره نباشد.6 -بنابر احتياط واجب بايد اعضاي وضو هنگام شستن و مسح كشيدن پاك باشد.7 -وقت كافي براي وضو و نماز داشته باشد; وگرنه وظيفه نمازگزار تيمم است .8 -با قصد قربت يعني براي انجام فرمان خداي متعال وضو بگيرد.9 و 10 -كارهاي وضو به ترتيبي كه گفته شد و پشت سر هم انجام بگيرد.11 -كارهاي وضو را خود مكلف انجام دهد نه ديگري يا به كمك ديگري .12 -استعمال آب براي او ضرر نداشته باشد.13 -در اعضاي وضو مانعي از رسيدن آب به بدن وجود نداشته باشد. پارچه و باندي كه با آن زخم را پانسمان مي‌كنند و پارچه يا چسب و يا پلاستيكي كه به طور موقت براي جلوگيري از رسيدن آب به زخم روي آن مي‌بندند، در اصطلاح "جبيره" ناميده مي‌شود; و وضو يا غسل و يا تيممي كه به هر علت روي اين باند يا پارچه انجام گرفته وضو يا غسل يا تيمم جبيره اي مي‌باشد، و با شرايطي كه در رساله عمليه بيان شده است صحيح مي‌باشد.[1]

چيزهايي كه وضو را باطل مي‌كند

هفت چيز وضو را باطل مي‌كند:1 و 2 -بيرون آمدن ادرار و مدفوع .
[1]ر.ك : توضيح المسائل، مسائل 331 - 349 .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :452

««صفحه‌اول«صفحه‌قبلیجلد :1صفحه‌بعدی»صفحه‌آخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»

فرمت PDF

شناسنامهفهرست

3 -خارج شدن باد از مخرج مدفوع .4 -خوابي كه بر اثر آن چشم نبيند و گوش نشنود; ولي اگر فقط يكي از آنها از كار بيفتد وضو باطل نمي شود.5 -چيزهايي كه عقل را از كار مي‌اندازد; مانند ديوانگي، بي هوشي و مستي .6 -استحاضه .7 -چيزهايي كه براي آنها غسل واجب مي‌شود; مانند جنابت، حيض و نفاس ; و نيز بنابر احتياط، مس ميت پس از سرد شدن و پيش از غسل دادن آن .

غسل

گاهي شرط صحت عبادت "غسل" است . يعني تمام بدن با ترتيب و شرايط خاص و با قصد قربت بايد شسته شود و وضو به تنهايي كافي نيست . در بعضي موارد نيز مستحب است انسان غسل كند.

غسل هاي واجب

در چند مورد براي نماز و هر كاري كه بايد با وضو انجام شود بايد غسل كرد:1 -غسل جنابت، كه در نتيجه نزديكي جنسي و يا بيرون آمدن مني، چه در خواب و چه در بيداري، واجب مي‌شود.2 و 3 و 4 -غسل حيض، استحاضه و نفاس . "حيض" خوني است كه معمولا در هر ماه چند روزي از رحم زنان خارج مي‌شود; و حداقل آن سه روز و حداكثر آن ده روز است . زنان غالبا از حيث وقت و عدد روزها به تناسب نژاد و خانواده و شرايط جسمي و غيره، در زمان و مدت خاصي خونريزي پيدا مي‌كنند; كه در اصطلاح به آن قاعدگي گفته مي‌شود. "استحاضه" خون ديدن زنان است، كه از سه روز كمتر و يا از ده روز بيشتر مي‌باشد. "نفاس" جريان خوني است كه پس از زايمان در زنان ديده مي‌شود و مدت آن

همان عادت ماهانه هميشگي است . و اگر عادت ثابتي در ميان نباشد، حداكثر ده روز ادامه دارد; ولي ممكن است از سه روز كمتر باشد. در هر يك از اين سه حالت، زنان پس از پاك شدن براي به جا آوردن نماز و ساير عبادات، بايد غسل حيض يا استحاضه و يا نفاس به جا آورند; كه تفصيل آن در رساله توضيح المسائل آمده است .[1]5 -غسل مس ميت، كه با لمس كردن و تماس بدن كسي به قسمتي از بدن مرده (به استثناي مو) پس از اين كه بدن مرده سرد شده باشد و هنوز آن را غسل نداده باشند، واجب مي‌شود. همچنين تماس با قطعه جدا شده اي از ميت كه شامل استخوان است، مشمول اين حكم مي‌باشد.6 -غسل ميت، شستشوي ميت به صورتي مخصوص مي‌باشد. ابتدا تمام بدن با آب سدر آنگاه با آب كافور و سپس با آب خالص - به گونه اي كه در رساله عمليه آمده است -[2]شسته مي‌شود.7 -غسلي كه به واسطه نذر يا سوگند و يا عهد واجب شده است .

چگونگي غسل

غسل را به دو طريق مي‌توان انجام داد: ترتيبي و ارتماسي . "غسل ترتيبي" آن است كه انسان نخست سر و گردن، سپس بنابراحتياط واجب طرف راست، و پس از آن طرف چپ بدن خود را بشويد. "غسل ارتماسي" آن است كه انسان به نيت غسل به طوري در آب فرو رود كه آب همه بدن او را فرا بگيرد.

احكام غسل

1 -تمام شرايطي كه براي صحيح بودن وضو گفته شد، در صحيح بودن غسل هم شرط است ; ولي در غسل، از بالا به پايين شستن اعضا و فاصله نيفتادن ميان
[1]ر.ك : توضيح المسائل، مسائل 394 - 496 .
[2]ر.ك : همان، مسائل 597 - 614 .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :454

««صفحه‌اول«صفحه‌قبلیجلد :1صفحه‌بعدی»صفحه‌آخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»

فرمت PDF

شناسنامهفهرست

شستن اعضاي بدن لازم نيست ; به شرط آن كه در اين ميان كاري كه وضو را باطل مي‌كند انجام ندهد.2 -كسي كه چند غسل بر او واجب است، مي‌تواند به نيت همه آنها يك غسل به جا آورد. همچنين مي‌تواند چند غسل واجب و مستحب را يكجا با يك غسل به جا آورد.3 -كسي كه غسل جنابت كرده، نبايد براي نماز وضو بگيرد; ولي بنابراحتياط واجب با غسل هاي ديگر نمي شود نماز خواند و بايد وضو هم گرفته شود.4 -در غسل ارتماسي بنابر احتياط واجب بايد تمام بدن پاك باشد; ولي در غسل ترتيبي اگر تمام بدن نجس باشد و هر قسمت را پيش از غسل دادن آب بكشد، غسل صحيح است .5 -كسي كه روزه واجب گرفته، نمي تواند در حال روزه غسل ارتماسي انجام دهد; زيرا روزه دار نبايد تمام سر را در آب فرو برد.6 -اگر در بين غسل كاري كه وضو را باطل مي‌كند از او سر زند، بنابر احتياط واجب غسل را از سر گيرد و وضو هم بگيرد.7 -كسي كه غسل ديگري بر او واجب بوده و انجام نداده است، در صورتي كه پس از آن جنب شده و غسل جنابت كرده باشد، غسل جنابت او از ساير غسل ها كفايت مي‌كند; هر چند به آنها توجه نداشته است .

احكام جنابت

تنها غسلي كه در قرآن مجيد راجع به آن تصريح شده جنابت است . (و ان كنتم جنبا فاطهروا)[1]"اگر جنب هستيد پس خود را پاك كنيد." از همين جا استفاده شده است كه با غسل جنابت مي‌توان نماز خواند و وضو لازم نيست .
[1]سوره مائده (5)، آيه 6 .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :455

««صفحه‌اول«صفحه‌قبلیجلد :1صفحه‌بعدی»صفحه‌آخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»

فرمت PDF

شناسنامهفهرست

اگر چه وجوب غسل جنابت براي نمازهاي واجب، روزه واجب و طواف است، ولي انجام آن به خودي خود مستحب است و در حال جنابت ماندن مورد نكوهش قرار گرفته است . به ويژه خوردن، آشاميدن و خوابيدن در حال جنابت كراهت شديد دارد. هر چند در اين سه مورد اگر شخص وضو بگيرد، يا در مورد خوابيدن در نبود آب قربة الي الله تيمم كند، كراهت آن برطرف مي‌شود.

كارهايي كه بر جنب حرام است

پنج چيز بر جنب حرام است :1 -رساندن جايي از بدن به خط قرآن، و بنابر احتياط واجب به نام خداي متعال و نيز نام پيامبران و امامان و حضرت زهرا(ع) اگر موجب بي احترامي باشد.2 -رفتن به مسجدالحرام و مسجد النبي6.3 -توقف در ساير مساجد، و بنابر احتياط واجب در حرم امامان (ع).4 -گذاشتن چيزي در مسجد.5 -خواندن آيه سجده ; بلكه بنا بر احتياط واجب خواندن هر قسمت از سوره اي كه سجده واجب دارد. آيه هايي كه سجده واجب دارند عبارتند از: سوره سجده (32) آيه 15; سوره فصلت (41) آيه 37; سوره نجم (53) آيه 62; و سوره علق (96) آيه 19.

احكام قاعدگي زنان

1 -آميزش در حال قاعدگي جايز نيست .2 -زن در حال حيض عباداتي را كه شرط آنها طهارت است مانند نماز و روزه، نبايد به جا آورد; ولي مستحب است در موقع نمازهاي يوميه، وضو گرفته و روبه قبله بنشيند و مشغول دعا و ياد خدا باشد.3 -نمازهايي كه حائض در ايام حيض نخوانده قضا ندارد; اما به جاي روزه واجب بايد قضاي آن گرفته شود; و همچنين نمازهاي واجب ديگر مانند نماز آيات بنابراحتياط قضا دارد.

4 -تمام چيزهايي كه بر جنب حرام است بر زن حائض نيز حرام است و بايد از آنها اجتناب كند، و پس از پاك شدن از حيض بايد غسل نمايد.

تيمم

در اسلام احكام و دستورات به گونه اي وضع شده است كه قابل اجرا بوده و موجب مشقت و سختي براي افراد و جامعه نباشد. از جمله در مورد طهارت نماز، اگر انجام وضو يا غسل به دلايلي ممكن نباشد، بايد به جاي وضو يا غسل تيمم كرد. خداوند درباره تيمم مي‌فرمايد: (ما يريد الله ليجعل عليكم من حرج و لكن يريد ليطهركم و ليتم نعمته عليكم لعلكم تشكرون )[1]"خدا نمي خواهد [در دستورات دين ] زحمتي براي شما قرار دهد، بلكه مي‌خواهد شما را پاك سازد و نعمتش را بر شما تمام كند، شايد شكرگزار باشيد." فلسفه وضو يا غسل تنها نظافت نيست تا گفته شود در تيمم چگونه نظافت به دست مي‌آيد. احكام شرع مقدس اسلام، علاوه بر حكمت هايي كه بسياري از انسانها مي‌فهمند، داراي مصالح و علل ديگري است كه چه بسا فهم آنها براي همه آسان نباشد. روح مشترك در همه احكام الهي به وجود آوردن حالت تعبد و روحيه اطاعت و خضوع بندگان در مقابل خداوند حكيم مي‌باشد.

كيفيت تيمم

"تيمم" عبارت است از زدن دو كف دست بر زمين و كشيدن آنها به صورت و پشت دست ها با شرايط زير:1 -قصد تيمم به جاي وضو يا غسل .2 -زدن دو كف دست با هم - بنابر احتياط - به چيزي كه تيمم بر آن صحيح است .
[1]سوره مائده (5)، آيه 6 .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :457

««صفحه‌اول«صفحه‌قبلیجلد :1صفحه‌بعدی»صفحه‌آخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»

فرمت PDF

شناسنامهفهرست

3 -كشيدن دو دست بر تمام پيشاني و دو طرف آن از بالا به پايين از جايي كه موي سر روييده تا روي ابروها و بالاي بيني، به طوري كه تمام كف دو دست بر تمام پيشاني و بنابر احتياط واجب روي ابروها كشيده شود.4 -كشيدن تمام كف دست چپ بر تمام پشت دست راست از مچ تا سر انگشتان، و تمام كف دست راست بر تمام پشت دست چپ ; و بنابر احتياط دو بار كف دو دست به زمين زده شود و بر پيشاني و پشت دست كشيده و باز يك بار كف دو دست به زمين زده شود و بر پشت دست ها كشيده شود.

چيزهايي كه تيمم بر آن صحيح است

تيمم بر خاك، ريگ، كلوخ، گل پخته مانند آجر و كوزه، سنگ گچ، سنگ آهك، سنگ مرمر و ديگر سنگ ها صحيح است ; ولي تيمم بر جواهرات - مانند عقيق و فيروزه كه به آنها زمين نمي گويند - باطل است . و بنابر احتياط تا ممكن است بايد خاك را بر چيزهاي ديگر به ويژه سنگ مقدم داشت . چيزي كه بر آن تيمم مي‌شود بايد پاك باشد و غصبي نباشد، و اگر از چيزهايي است كه گرد دارد - بنابر احتياط - بايد گرد آن بر دست بماند.

موارد تيمم

1 -تهيه آب به اندازه وضو يا غسل ممكن نباشد.2 -دسترسي نداشتن به آب به دليل پيري، ترس از دزد يا جانوران و يا نداشتن وسيله اي كه با آن آب فراهم شود.3 -ترس از بيماري يا ادامه و يا شدت آن، به خاطر ضرر داشتن آب بر بدن .4 -ترس از تلف شدن خود، زن، فرزند، همراهان و يا كسي كه حفظ جان او واجب است به طوري كه اگر آب مصرف وضو يا غسل شود آنان از تشنگي تلف و يا مريض مي‌شوند و يا به مشقت مي‌افتند. و نيز ترس از تلف حيواني مانند اسب، استر و غير آن كه همراه انسان است و معمولا سرش را براي خوردن نمي برند.