کتاب اسلام دین فطرت

4 -تمام چيزهايي كه بر جنب حرام است بر زن حائض نيز حرام است و بايد از آنها اجتناب كند، و پس از پاك شدن از حيض بايد غسل نمايد.

تيمم

در اسلام احكام و دستورات به گونه اي وضع شده است كه قابل اجرا بوده و موجب مشقت و سختي براي افراد و جامعه نباشد. از جمله در مورد طهارت نماز، اگر انجام وضو يا غسل به دلايلي ممكن نباشد، بايد به جاي وضو يا غسل تيمم كرد. خداوند درباره تيمم مي‌فرمايد: (ما يريد الله ليجعل عليكم من حرج و لكن يريد ليطهركم و ليتم نعمته عليكم لعلكم تشكرون )[1]"خدا نمي خواهد [در دستورات دين ] زحمتي براي شما قرار دهد، بلكه مي‌خواهد شما را پاك سازد و نعمتش را بر شما تمام كند، شايد شكرگزار باشيد." فلسفه وضو يا غسل تنها نظافت نيست تا گفته شود در تيمم چگونه نظافت به دست مي‌آيد. احكام شرع مقدس اسلام، علاوه بر حكمت هايي كه بسياري از انسانها مي‌فهمند، داراي مصالح و علل ديگري است كه چه بسا فهم آنها براي همه آسان نباشد. روح مشترك در همه احكام الهي به وجود آوردن حالت تعبد و روحيه اطاعت و خضوع بندگان در مقابل خداوند حكيم مي‌باشد.

كيفيت تيمم

"تيمم" عبارت است از زدن دو كف دست بر زمين و كشيدن آنها به صورت و پشت دست ها با شرايط زير:1 -قصد تيمم به جاي وضو يا غسل .2 -زدن دو كف دست با هم - بنابر احتياط - به چيزي كه تيمم بر آن صحيح است .
[1]سوره مائده (5)، آيه 6 .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :457

««صفحه‌اول«صفحه‌قبلیجلد :1صفحه‌بعدی»صفحه‌آخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»

فرمت PDF

شناسنامهفهرست

3 -كشيدن دو دست بر تمام پيشاني و دو طرف آن از بالا به پايين از جايي كه موي سر روييده تا روي ابروها و بالاي بيني، به طوري كه تمام كف دو دست بر تمام پيشاني و بنابر احتياط واجب روي ابروها كشيده شود.4 -كشيدن تمام كف دست چپ بر تمام پشت دست راست از مچ تا سر انگشتان، و تمام كف دست راست بر تمام پشت دست چپ ; و بنابر احتياط دو بار كف دو دست به زمين زده شود و بر پيشاني و پشت دست كشيده و باز يك بار كف دو دست به زمين زده شود و بر پشت دست ها كشيده شود.

چيزهايي كه تيمم بر آن صحيح است

تيمم بر خاك، ريگ، كلوخ، گل پخته مانند آجر و كوزه، سنگ گچ، سنگ آهك، سنگ مرمر و ديگر سنگ ها صحيح است ; ولي تيمم بر جواهرات - مانند عقيق و فيروزه كه به آنها زمين نمي گويند - باطل است . و بنابر احتياط تا ممكن است بايد خاك را بر چيزهاي ديگر به ويژه سنگ مقدم داشت . چيزي كه بر آن تيمم مي‌شود بايد پاك باشد و غصبي نباشد، و اگر از چيزهايي است كه گرد دارد - بنابر احتياط - بايد گرد آن بر دست بماند.

موارد تيمم

1 -تهيه آب به اندازه وضو يا غسل ممكن نباشد.2 -دسترسي نداشتن به آب به دليل پيري، ترس از دزد يا جانوران و يا نداشتن وسيله اي كه با آن آب فراهم شود.3 -ترس از بيماري يا ادامه و يا شدت آن، به خاطر ضرر داشتن آب بر بدن .4 -ترس از تلف شدن خود، زن، فرزند، همراهان و يا كسي كه حفظ جان او واجب است به طوري كه اگر آب مصرف وضو يا غسل شود آنان از تشنگي تلف و يا مريض مي‌شوند و يا به مشقت مي‌افتند. و نيز ترس از تلف حيواني مانند اسب، استر و غير آن كه همراه انسان است و معمولا سرش را براي خوردن نمي برند.

5 -ضرورت مصرف آب براي پاك كردن بدن يا لباس نجس .6 -وجود آب در ظرفي كه استعمال آن حرام است و ظرف ديگري وجود ندارد.7 -تنگ بودن وقت نماز و نبود فرصت كافي براي وضو يا غسل .

واجبات نماز

1 -نيت ; يعني تصميم و اراده بر انجام كار. اگر انسان به كاري كه انجام مي‌دهد توجه داشته باشد قهرا نيت و اراده آن كار را خواهد داشت . انسان بايد عبادات و از جمله نماز را به نيت قربت، يعني براي انجام فرمان خداوند به جا آورد; و لازم نيست نيت را از قلب خود بگذراند يا به زبان بگويد.2 -قيام ; نمازگزار در صورت امكان در موقع گفتن تكبير و حمد و سوره بايد به حالت ايستاده باشد. و قيام در حال تكبيرة الاحرام و پيش از ركوع، ركن نماز است .3 -تكبيرة الاحرام ; نماز با گفتن "الله اكبر" شروع مي‌شود و پس از آن نمازگزار بايد از اموري كه شايسته و مناسب حال نماز نيست پرهيز كند.4 -قرائت ; خواندن سوره حمد و يك سوره ديگر از قرآن در ركعت اول و دوم، و خواندن تسبيحات اربعه يعني "سبحان الله والحمد لله و لا اله الا الله والله اكبر" سه مرتبه يا خواندن سوره حمد به تنهايي در ركعت سوم و چهارم .5 -ركوع ; خم شدن پس از قرائت حمد و سوره يا تسبيحات اربعه در هر ركعت، به اندازه اي كه كف دست ها به سر زانوها برسد; و در آن حال با توجه كامل خدا را به عظمت ياد كند و گفتن هر ذكري كافي است ; ولي احتياط واجب آن است كه اگر "سبحان الله" را خواست بگويد سه مرتبه بگويد; و اگر غير آن را خواست بگويد نيز سه مرتبه بگويد و از اندازه سه مرتبه : "سبحان الله" يا يك مرتبه "سبحان ربي العظيم و بحمده" كمتر نباشد. و احوط آن است كه تسبيحي را كه بيان شد اختيار نمايد.6 -سجده ; نمازگزار پس از ركوع مي‌ايستد و سپس با كمال تواضع به سجده مي‌رود. سجده آن است كه پيشاني، كف دو دست، سر دو زانو و سر دو انگشت

بزرگ پا را روي زمين قرار مي‌دهد، و خدا را به بزرگي ياد مي‌كند و سه بار "سبحان الله" يا يك بار "سبحان ربي الاعلي و بحمده" يا هر ذكر ديگري را - با تفصيلي كه در ركوع بيان شد - مي‌گويد; و سر از سجده برمي دارد و مي‌نشيند و سپس بار ديگر به همين ترتيب سجده ديگر به جا مي‌آورد. در سجده پيشاني بايد بر زمين يا چيزهايي غير خوراكي و غير پوشاكي كه از زمين مي‌رويد، مانند چوب و برگ درخت و امثال آن گذاشته شود; ولي سجده بر مواد پوشاكي و يا خوراكي انسان مانند گندم، جو و نان و نيز بر مواد معدني مانند طلا و نقره و بنابر احتياط واجب بر عقيق و فيروزه و نظير اينها باطل است . البته سجده بر سنگ هاي معدني مانند سنگ مرمر، سنگ هاي سياه، سنگ آهك و سنگ گچ صحيح است ; بلكه بر گچ، آهك پخته، آجر و كوزه گلي هم اشكال ندارد، هرچند احوط ترك است .7 -تشهد; نمازگزار در ركعت دوم تمام نمازهاي واجب و مستحب و ركعت سوم نماز مغرب و ركعت چهارم نمازهاي چهار ركعتي، پس از سجده دوم مي‌نشيند و در حالي كه بدنش آرام است مي‌گويد: "اشهد ان لا اله الا الله وحده لاشريك له، و اشهد ان محمدا عبده و رسوله ، اللهم صل علي محمد و آل محمد."8 -سلام ; پس از تشهد ركعت آخر نماز مستحب است نمازگزار در حالي كه نشسته و بدنش آرام است بگويد: "السلام عليك ايها النبي و رحمة الله و بركاته" و پس از آن واجب است بگويد: "السلام عليكم و رحمة الله و بركاته" يا بگويد: "السلام علينا و علي عباد الله الصالحين"; ولي اگر اين سلام را بگويد، احتياط مستحب آن است كه بعد از آن "السلام عليكم و رحمة الله و بركاته" را هم بگويد.9 -ذكر; نمازگزار بايد در ركوع و سجده و تشهد ذكر بگويد.10 -ترتيب ; ترتيب در نماز به اين معناست كه واجبات نماز را به همان ترتيبي كه گفته شد انجام دهد; پس اگر كسي عمدا ترتيب نماز را به هم بزند نمازش باطل مي‌شود.11 -موالات ; يعني آن كه نمازگزار كارهاي نماز - مانند: ركوع، سجود و تشهد - را پشت سر هم و بدون فاصله عرفي به جا آورد و چيزهايي را كه در نماز مي‌خواند

به طوري كه معمول است پشت سر هم بخواند; پس اگر موالات نماز را به هم بزند به طوري كه از صورت نمازگزار بيرون رود، نمازش باطل است .

احكام نماز

1 -از ميان واجبات نماز پنج مورد آن ركن است كه عبارتند از: نيت، تكبيرة الاحرام، قيام در حال تكبيرة الاحرام و پيش از ركوع، ركوع و دو سجده . اگر از روي عمد يا اشتباه يكي از آنها ترك و يا اضافه شود، نماز باطل مي‌شود; و اما ساير واجبات نماز ركن نيستند و اگر از روي اشتباه، ترك و يا اضافه شود، نماز باطل نمي شود; و فقط با ترك يا اضافه عمدي آنها نماز باطل مي‌شود.2 -بر هر فرد مسلمان واجب است كه همه كلمات نماز را به عربي و شكل صحيح ياد بگيرد و هنگام خواندن نيز صحيح ادا كند.3 -بر زن و مرد نمازگزار واجب است حمد و سوره نماز ظهر و عصر را آهسته بخوانند، و بر مرد واجب است حمد و سوره نماز صبح و مغرب و عشا را بلند بخواند ولي بر زن واجب نيست .4 -هنگام گفتن ذكرهاي واجب نماز بايد بدن آرام باشد; و در ذكرهاي مستحب هم اگر آن را به قصد ذكرهايي كه در نماز دستور داده اند بگويد، بنابر احتياط واجب آرام بودن بدن لازم است ; به جز ذكر "بحول الله و قوته اقوم و اقعد" كه هنگام برخاستن از سجده براي ركعت ديگر گفته مي‌شود.

مستحبات نماز

نماز همان طور كه تعدادي اجزا و ذكرهاي واجب دارد، اعمال مستحب نيز دارد كه درباره آنها بسيار توصيه و تأكيد شده است و تأثير زيادي در توجه قلبي انسان به خداوند دارد:1 -اذان و اقامه ; مستحب است نمازگزار پيش از شروع نمازهاي واجب يوميه،

اذان و اقامه بگويد; ولي پيش از نماز عيد فطر و قربان مستحب است به جاي اذان و اقامه سه مرتبه "الصلاة" گفته شود. اذان هجده جمله است : چهار مرتبه "الله اكبر"; يعني : "خداي متعال بزرگتر از آن است كه توصيف شود." دو مرتبه "أشهد أن لا اله الا الله"; يعني : "گواهي مي‌دهم كه نيست خدايي جز خداي يكتا." دو مرتبه "أشهد أن محمدا رسول الله"; يعني : "گواهي مي‌دهم كه حضرت محمد6پيامبر و فرستاده خداست ." دو مرتبه "حي علي الصلاة"; يعني : "بشتاب به سوي نماز." دو مرتبه "حي علي الفلاح"; يعني : "بشتاب به سوي رستگاري ." دو مرتبه "حي علي خير العمل"; يعني : "بشتاب به سوي بهترين كردار." دو مرتبه "الله أكبر" دو مرتبه "لا اله الا الله". اقامه هفده جمله است : يعني دو مرتبه "الله كبر" از اول اذان و يك مرتبه "لا اله الا الله" از آخر آن كم مي‌شود و پس از گفتن "حي علي خير العمل" دو مرتبه "قد قامت الصلاة"، اضافه مي‌گردد. جمله "أشهد أن عليا ولي الله" جزو اذان و اقامه نيست ; ولي خوب است پس از "أشهد أن محمدا رسول الله" به قصد قربت - نه به قصد ورود - گفته شود.2 -قنوت ; در ركعت دوم نماز قبل از ركوع، دو دست مقابل صورت گرفته مي‌شود و آنچه مناسب با شأن خداوند است گفته مي‌شود. بهتر است دعاهاي رسيده از معصومين يا از آيات قرآن خوانده شود.3 -پس از انجام هر عمل گفتن "الله اكبر" بسيار شايسته است، و همچنين پيش از رفتن به ركوع ; و اين حتي الامكان ترك نشود.

4 -در هر تكبير و مخصوصا در موقع تكبيرة الاحرام، دست ها را تا مقابل گوش بالا آوردن به طوري كه كف دست ها رو به قبله باشد مستحب است .5 -نگاه كردن به محل سجده در حال ايستادن و نگاه كردن به كف دست ها در حال قنوت و در ركوع بين پاها و وقت نشستن به دامن خود مستحب است .6 -مستحب است پس از قيام از ركوع، و قبل از رفتن به سجده گفته شود: "سمع الله لمن حمده"; يعني : "خدا بشنود [ستايش ] كسي را كه او را ستايش نمود." و هنگام برخاستن براي ركعت ديگر گفته شود: "بحول الله و قوته اقوم و اقعد"; يعني : "با قدرت و توانايي خداوند برمي خيزم و مي‌نشينم ."7 -پس از سلام نماز، قدري بنشيند و فكر كند و به هر زباني كه مي‌خواهد با خالق خود راز و نياز كند، كه آن را تعقيب مي‌گويند. گرچه بهتر است آنچه را كه در كتابهاي دعا دستور داده اند، بخواند. و مستحب است آنچه را كه پيامبر اكرم6به حضرت زهرا(س) تعليم فرمود و به تسبيحات حضرت زهرا(س) مشهور است، بگويد. و آن 34 مرتبه "الله اكبر"، 33 مرتبه "الحمد لله" و 33 مرتبه "سبحان الله" است . خوب است پس از اتمام نماز سجده شكر به جا آورده شود; و سه بار در سجده "شكرا لله" يا "شكرا" و يا "عفوا" گفته شود.

مبطلات نماز

در نماز علاوه بر اين كه شايسته است با حضور قلب در مقابل خداوند متعال به راز و نياز پرداخت و كاملا متوجه عظمت آفريدگار بود، بايد مراقبت نمود تا كارهايي كه موجب بي توجهي به نماز و باطل شدن آن مي‌گردد از نمازگزار سر نزند. دوازده چيز نماز را باطل مي‌كند:1 -آن كه در بين نماز يكي از شرطهاي صحت آن - مانند پوشش لازم براي زن و مرد - از بين برود.

2 -آن كه در بين نماز از روي عمد يا اشتباه و يا ناچاري، چيزي كه وضو يا غسل را باطل مي‌كند پيش آيد، مثل اين كه ادرار از او خارج شود.3 -آن كه دست ها را به عنوان يكي از واجبات نماز روي هم قرار دهد، كه بنابر احتياط واجب بايد نمازش را دوباره بخواند.4 -عمدا "آمين" گفتن پس از سوره حمد.5 -آن كه از روي عمد پشت به قبله نمايد و يا به سمت راست يا چپ قبله منحرف شود.6 -گفتن مطالبي خارج از نماز از روي عمد; چه از آن قصد معنا كند يا بنابراحتياط واجب معنايي را قصد نكند.7 -با صداي بلند خنديدن ; بلكه خنده صدادار سهوي هم كه انسان را از صورت نمازگزار خارج نمايد نماز را باطل مي‌كند; ولي تبسم و لبخند نماز را باطل نمي كند.8 -گريه بلند عمدي براي كار دنيايي ; و اگر به اختيار خود بي صدا نيز گريه كند اشكال دارد.9 -كاري انجام دهد كه از صورت نمازگزار خارج شود.10 -خوردن و آشاميدن .11 -شك در شماره ركعت هاي نمازهاي دو ركعتي، سه ركعتي و در دو ركعت اول از نمازهاي چهار ركعتي .12 -كم و يا زياد كردن يكي از ركن هاي نماز، از روي اشتباه باشد يا عمد; و يا كم و زياد كردن عمدي يكي از واجبات نماز كه ركن نيست .

نماز مسافر

1 -در مسافرت، نمازهاي چهار ركعتي (ظهر، عصر، عشا) دو ركعت (شكسته) خوانده مي‌شود.2 -كسي كه قصد هشت فرسخ رفتن يا چهار فرسخ رفت و برگشت را دارد،