کتاب اسلام دین فطرت

بزرگ پا را روي زمين قرار مي‌دهد، و خدا را به بزرگي ياد مي‌كند و سه بار "سبحان الله" يا يك بار "سبحان ربي الاعلي و بحمده" يا هر ذكر ديگري را - با تفصيلي كه در ركوع بيان شد - مي‌گويد; و سر از سجده برمي دارد و مي‌نشيند و سپس بار ديگر به همين ترتيب سجده ديگر به جا مي‌آورد. در سجده پيشاني بايد بر زمين يا چيزهايي غير خوراكي و غير پوشاكي كه از زمين مي‌رويد، مانند چوب و برگ درخت و امثال آن گذاشته شود; ولي سجده بر مواد پوشاكي و يا خوراكي انسان مانند گندم، جو و نان و نيز بر مواد معدني مانند طلا و نقره و بنابر احتياط واجب بر عقيق و فيروزه و نظير اينها باطل است . البته سجده بر سنگ هاي معدني مانند سنگ مرمر، سنگ هاي سياه، سنگ آهك و سنگ گچ صحيح است ; بلكه بر گچ، آهك پخته، آجر و كوزه گلي هم اشكال ندارد، هرچند احوط ترك است .7 -تشهد; نمازگزار در ركعت دوم تمام نمازهاي واجب و مستحب و ركعت سوم نماز مغرب و ركعت چهارم نمازهاي چهار ركعتي، پس از سجده دوم مي‌نشيند و در حالي كه بدنش آرام است مي‌گويد: "اشهد ان لا اله الا الله وحده لاشريك له، و اشهد ان محمدا عبده و رسوله ، اللهم صل علي محمد و آل محمد."8 -سلام ; پس از تشهد ركعت آخر نماز مستحب است نمازگزار در حالي كه نشسته و بدنش آرام است بگويد: "السلام عليك ايها النبي و رحمة الله و بركاته" و پس از آن واجب است بگويد: "السلام عليكم و رحمة الله و بركاته" يا بگويد: "السلام علينا و علي عباد الله الصالحين"; ولي اگر اين سلام را بگويد، احتياط مستحب آن است كه بعد از آن "السلام عليكم و رحمة الله و بركاته" را هم بگويد.9 -ذكر; نمازگزار بايد در ركوع و سجده و تشهد ذكر بگويد.10 -ترتيب ; ترتيب در نماز به اين معناست كه واجبات نماز را به همان ترتيبي كه گفته شد انجام دهد; پس اگر كسي عمدا ترتيب نماز را به هم بزند نمازش باطل مي‌شود.11 -موالات ; يعني آن كه نمازگزار كارهاي نماز - مانند: ركوع، سجود و تشهد - را پشت سر هم و بدون فاصله عرفي به جا آورد و چيزهايي را كه در نماز مي‌خواند

به طوري كه معمول است پشت سر هم بخواند; پس اگر موالات نماز را به هم بزند به طوري كه از صورت نمازگزار بيرون رود، نمازش باطل است .

احكام نماز

1 -از ميان واجبات نماز پنج مورد آن ركن است كه عبارتند از: نيت، تكبيرة الاحرام، قيام در حال تكبيرة الاحرام و پيش از ركوع، ركوع و دو سجده . اگر از روي عمد يا اشتباه يكي از آنها ترك و يا اضافه شود، نماز باطل مي‌شود; و اما ساير واجبات نماز ركن نيستند و اگر از روي اشتباه، ترك و يا اضافه شود، نماز باطل نمي شود; و فقط با ترك يا اضافه عمدي آنها نماز باطل مي‌شود.2 -بر هر فرد مسلمان واجب است كه همه كلمات نماز را به عربي و شكل صحيح ياد بگيرد و هنگام خواندن نيز صحيح ادا كند.3 -بر زن و مرد نمازگزار واجب است حمد و سوره نماز ظهر و عصر را آهسته بخوانند، و بر مرد واجب است حمد و سوره نماز صبح و مغرب و عشا را بلند بخواند ولي بر زن واجب نيست .4 -هنگام گفتن ذكرهاي واجب نماز بايد بدن آرام باشد; و در ذكرهاي مستحب هم اگر آن را به قصد ذكرهايي كه در نماز دستور داده اند بگويد، بنابر احتياط واجب آرام بودن بدن لازم است ; به جز ذكر "بحول الله و قوته اقوم و اقعد" كه هنگام برخاستن از سجده براي ركعت ديگر گفته مي‌شود.

مستحبات نماز

نماز همان طور كه تعدادي اجزا و ذكرهاي واجب دارد، اعمال مستحب نيز دارد كه درباره آنها بسيار توصيه و تأكيد شده است و تأثير زيادي در توجه قلبي انسان به خداوند دارد:1 -اذان و اقامه ; مستحب است نمازگزار پيش از شروع نمازهاي واجب يوميه،

اذان و اقامه بگويد; ولي پيش از نماز عيد فطر و قربان مستحب است به جاي اذان و اقامه سه مرتبه "الصلاة" گفته شود. اذان هجده جمله است : چهار مرتبه "الله اكبر"; يعني : "خداي متعال بزرگتر از آن است كه توصيف شود." دو مرتبه "أشهد أن لا اله الا الله"; يعني : "گواهي مي‌دهم كه نيست خدايي جز خداي يكتا." دو مرتبه "أشهد أن محمدا رسول الله"; يعني : "گواهي مي‌دهم كه حضرت محمد6پيامبر و فرستاده خداست ." دو مرتبه "حي علي الصلاة"; يعني : "بشتاب به سوي نماز." دو مرتبه "حي علي الفلاح"; يعني : "بشتاب به سوي رستگاري ." دو مرتبه "حي علي خير العمل"; يعني : "بشتاب به سوي بهترين كردار." دو مرتبه "الله أكبر" دو مرتبه "لا اله الا الله". اقامه هفده جمله است : يعني دو مرتبه "الله كبر" از اول اذان و يك مرتبه "لا اله الا الله" از آخر آن كم مي‌شود و پس از گفتن "حي علي خير العمل" دو مرتبه "قد قامت الصلاة"، اضافه مي‌گردد. جمله "أشهد أن عليا ولي الله" جزو اذان و اقامه نيست ; ولي خوب است پس از "أشهد أن محمدا رسول الله" به قصد قربت - نه به قصد ورود - گفته شود.2 -قنوت ; در ركعت دوم نماز قبل از ركوع، دو دست مقابل صورت گرفته مي‌شود و آنچه مناسب با شأن خداوند است گفته مي‌شود. بهتر است دعاهاي رسيده از معصومين يا از آيات قرآن خوانده شود.3 -پس از انجام هر عمل گفتن "الله اكبر" بسيار شايسته است، و همچنين پيش از رفتن به ركوع ; و اين حتي الامكان ترك نشود.

4 -در هر تكبير و مخصوصا در موقع تكبيرة الاحرام، دست ها را تا مقابل گوش بالا آوردن به طوري كه كف دست ها رو به قبله باشد مستحب است .5 -نگاه كردن به محل سجده در حال ايستادن و نگاه كردن به كف دست ها در حال قنوت و در ركوع بين پاها و وقت نشستن به دامن خود مستحب است .6 -مستحب است پس از قيام از ركوع، و قبل از رفتن به سجده گفته شود: "سمع الله لمن حمده"; يعني : "خدا بشنود [ستايش ] كسي را كه او را ستايش نمود." و هنگام برخاستن براي ركعت ديگر گفته شود: "بحول الله و قوته اقوم و اقعد"; يعني : "با قدرت و توانايي خداوند برمي خيزم و مي‌نشينم ."7 -پس از سلام نماز، قدري بنشيند و فكر كند و به هر زباني كه مي‌خواهد با خالق خود راز و نياز كند، كه آن را تعقيب مي‌گويند. گرچه بهتر است آنچه را كه در كتابهاي دعا دستور داده اند، بخواند. و مستحب است آنچه را كه پيامبر اكرم6به حضرت زهرا(س) تعليم فرمود و به تسبيحات حضرت زهرا(س) مشهور است، بگويد. و آن 34 مرتبه "الله اكبر"، 33 مرتبه "الحمد لله" و 33 مرتبه "سبحان الله" است . خوب است پس از اتمام نماز سجده شكر به جا آورده شود; و سه بار در سجده "شكرا لله" يا "شكرا" و يا "عفوا" گفته شود.

مبطلات نماز

در نماز علاوه بر اين كه شايسته است با حضور قلب در مقابل خداوند متعال به راز و نياز پرداخت و كاملا متوجه عظمت آفريدگار بود، بايد مراقبت نمود تا كارهايي كه موجب بي توجهي به نماز و باطل شدن آن مي‌گردد از نمازگزار سر نزند. دوازده چيز نماز را باطل مي‌كند:1 -آن كه در بين نماز يكي از شرطهاي صحت آن - مانند پوشش لازم براي زن و مرد - از بين برود.

2 -آن كه در بين نماز از روي عمد يا اشتباه و يا ناچاري، چيزي كه وضو يا غسل را باطل مي‌كند پيش آيد، مثل اين كه ادرار از او خارج شود.3 -آن كه دست ها را به عنوان يكي از واجبات نماز روي هم قرار دهد، كه بنابر احتياط واجب بايد نمازش را دوباره بخواند.4 -عمدا "آمين" گفتن پس از سوره حمد.5 -آن كه از روي عمد پشت به قبله نمايد و يا به سمت راست يا چپ قبله منحرف شود.6 -گفتن مطالبي خارج از نماز از روي عمد; چه از آن قصد معنا كند يا بنابراحتياط واجب معنايي را قصد نكند.7 -با صداي بلند خنديدن ; بلكه خنده صدادار سهوي هم كه انسان را از صورت نمازگزار خارج نمايد نماز را باطل مي‌كند; ولي تبسم و لبخند نماز را باطل نمي كند.8 -گريه بلند عمدي براي كار دنيايي ; و اگر به اختيار خود بي صدا نيز گريه كند اشكال دارد.9 -كاري انجام دهد كه از صورت نمازگزار خارج شود.10 -خوردن و آشاميدن .11 -شك در شماره ركعت هاي نمازهاي دو ركعتي، سه ركعتي و در دو ركعت اول از نمازهاي چهار ركعتي .12 -كم و يا زياد كردن يكي از ركن هاي نماز، از روي اشتباه باشد يا عمد; و يا كم و زياد كردن عمدي يكي از واجبات نماز كه ركن نيست .

نماز مسافر

1 -در مسافرت، نمازهاي چهار ركعتي (ظهر، عصر، عشا) دو ركعت (شكسته) خوانده مي‌شود.2 -كسي كه قصد هشت فرسخ رفتن يا چهار فرسخ رفت و برگشت را دارد،

هنگامي كه از مبدأ به اندازه اي دور شود كه ساختمانهاي شهر را نبيند و صداي متعارف اذان آن شهر را نشنود (حد ترخص) وارد محدوده سفر شده و بايد نمازش را شكسته به جا آورد.3 -اگر كسي شغلش مسافرت باشد مانند راننده، كشتيبان، شتردار، چوبدار و مانند آنها، در غير سفر اول بايد نماز را تمام بخواند; ولي در سفر اول - اگر چه طول بكشد - نمازش شكسته است ; مگر اين كه سفر بسيار طولاني باشد و به حدي برسد كه عرفا بگويند سفر شغل او شده است، يا پس از رسيدن به مقصد بدون بازگشت به وطن به جاهاي ديگر مسافرت نمايد.4 -بازرگانان و پيشه وران سيار، مهمانداران هواپيما و قطار و كشتي، فرماندهان نيروهاي نظامي و انتظامي يا معلماني كه محل كارشان ثابت نيست و يا دانشجوياني كه مجبورند در هر هفته چند روز به شهر ديگري كه به مقدار مسافت شرعي است سفر كنند، در حكم كسي هستند كه هميشه در حال سفر است و نمازشان تمام و روزه آنها صحيح مي‌باشد.5 -كسي كه مسافرت كرده و بخواهد ده روز يا بيشتر در يك محل بماند، بايد نماز را در آنجا تمام بخواند.6 -كسي كه سفر براي او ضرر دارد يا مثلا براي سرقت يا اذيت و آزار و ستم به ديگران و يا خريد و فروش چيزهاي حرام مانند مشروبات الكلي سفر كرده باشد، بايد نماز را تمام بخواند.

نماز جماعت

درباره نماز جماعت بسيار سفارش شده است . در حديث آمده است : اگر يك نفر به امام جماعت اقتدا كند هر ركعت از نماز آنان ثواب صد و پنجاه نماز را دارد، و اگر دو نفر اقتدا كنند هر ركعت ثواب ششصد نماز را دارد (و هر چه بيشتر شوند ثواب نمازشان بيشتر مي‌شود، تا اين كه شمار آنان به ده نفر برسد) و هر گاه بيشتر از

ده نفر باشند، اگر تمام درياها مركب، درخت ها قلم، و جن و انس و فرشتگان نويسنده شوند، توان نوشتن ثواب يك ركعت از آن را نخواهند داشت .[1]مستحب است نمازهاي يوميه و نماز ميت و نماز آيات به جماعت خوانده شود; و به شركت در نماز جماعت نمازهاي يوميه و به ويژه نمازهاي صبح، مغرب و عشا مخصوصا براي همسايه مسجد و كسي كه صداي اذان را مي‌شنود بيشتر سفارش شده است . نماز جماعت حداقل با حضور دو نفر تشكيل مي‌گردد; يكي از ايشان كه جلو مي‌ايستد و اول شروع به نماز مي‌كند امام، و ديگري را كه به او اقتدا مي‌كند مأموم مي‌گويند. امام به جاي ديگران حمد و سوره را مي‌خواند و ديگران به قرائت او گوش مي‌دهند و در دل به ياد خدا هستند، چنان كه در قرآن آمده است : (و اذا قري القرآن فاستمعوا له وانصتوا لعلكم ترحمون )[2]"وقتي كه قرآن خوانده مي‌شود به آن گوش فرا دهيد و ساكت باشيد، شايد مورد رحمت خدا قرار گيريد."

شرايط نماز جماعت

1 -نبايد ميان امام و مأموم و نيز ميان مأموم و مأموم ديگري كه به واسطه او به امام متصل شده است، حائلي باشد كه مانع صدق ارتباط و يك جماعت بودن گردد. ولي اگر امام جماعت مرد و مأموم زن باشد و ميان آن زن و امام يا آن زن و مأموم مرد متصل به امام، پرده يا مانند آن باشد، اشكال ندارد. ولي بايد به شكلي باشد كه همه آنان يك اجتماع شمرده شوند.2 -جاي ايستادن امام نبايد از مأموم بلندتر باشد.3 -بنابر احتياط واجب فاصله ميان امام و مأموم يا مأمومين با يكديگر نبايد بيشتر از يك گام معمولي باشد.4 -مأموم نبايد جلوتر از امام بايستد; و بنابر احتياط واجب مساوي او هم نباشد.
[1]نوري، ميرزاحسين، مستدرك الوسائل، باب 1) از ابواب صلاة الجماعة، ج 6، ص 444، حديث 3 .
[2]سوره اعراف (7)، آيه 204 .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :466

««صفحه‌اول«صفحه‌قبلیجلد :1صفحه‌بعدی»صفحه‌آخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»

فرمت PDF

شناسنامهفهرست

شرايط امام جماعت

امام جماعت بايد عاقل، عادل، دوازده امامي، حلال زاده و بنابر احتياط واجب بالغ باشد; و در خواندن حمد و سوره و ديگر ذكرهاي نماز و نيز در به جاآوردن افعال نماز غلط و ايرادي نداشته باشد; و اگر مأمومين مرد يا مرد و زن هستند، امام جماعت بايد مرد باشد. ولي امامت زن براي زن جايز است .

نمازهاي واجب ديگر

نماز جمعه

در روزهاي جمعه، با وجود شرايط آن، به جاي نماز ظهر نماز جمعه خوانده مي‌شود; و در قرآن كريم و احاديث شريف در مورد نماز جمعه سفارش بسياري شده است . اگر فراهم كردن شرايط نماز جمعه در زمان غيبت امام عصر (عج) ممكن باشد، بنابر احتياط برپا كردن آن واجب است ; و پس از برپايي نماز جمعه، بنابر احتياط واجب حضور در آن براي افرادي كه واجد شرايط هستند واجب مي‌شود و نبايد بدون عذر شرعي آن را ترك كنند. چون نماز جمعه از دستورات مهم اجتماعي اسلام است و اهميت فراواني دارد، براي اين كه مردم بيشتر در آن شركت كنند مقرر شده است كه :1 -مردم از فاصله دو فرسخي براي برپا داشتن آن حاضر شوند.2 -نبايد فاصله بين دو محل نماز جمعه كمتر از يك فرسخ باشد كه مردم دسته دسته و متفرق نشوند. بلكه همگي در يك اجتماع بزرگتر شركت كنند و از نتايج اجتماعي آن بيشتر بهره مند شوند.3 -انجام هر كاري كه مزاحم نماز جمعه باشد، نظير معاملات پيش از اتمام نماز جمعه جايز نيست ; ولي باطل نمي باشد.