ده نفر باشند، اگر تمام درياها مركب، درخت ها قلم، و جن و انس و فرشتگان نويسنده شوند، توان نوشتن ثواب يك ركعت از آن را نخواهند داشت .[1]مستحب است نمازهاي يوميه و نماز ميت و نماز آيات به جماعت خوانده شود; و به شركت در نماز جماعت نمازهاي يوميه و به ويژه نمازهاي صبح، مغرب و عشا مخصوصا براي همسايه مسجد و كسي كه صداي اذان را ميشنود بيشتر سفارش شده است . نماز جماعت حداقل با حضور دو نفر تشكيل ميگردد; يكي از ايشان كه جلو ميايستد و اول شروع به نماز ميكند امام، و ديگري را كه به او اقتدا ميكند مأموم ميگويند. امام به جاي ديگران حمد و سوره را ميخواند و ديگران به قرائت او گوش ميدهند و در دل به ياد خدا هستند، چنان كه در قرآن آمده است : (و اذا قري القرآن فاستمعوا له وانصتوا لعلكم ترحمون )[2]"وقتي كه قرآن خوانده ميشود به آن گوش فرا دهيد و ساكت باشيد، شايد مورد رحمت خدا قرار گيريد."
شرايط نماز جماعت
1 -نبايد ميان امام و مأموم و نيز ميان مأموم و مأموم ديگري كه به واسطه او به امام متصل شده است، حائلي باشد كه مانع صدق ارتباط و يك جماعت بودن گردد. ولي اگر امام جماعت مرد و مأموم زن باشد و ميان آن زن و امام يا آن زن و مأموم مرد متصل به امام، پرده يا مانند آن باشد، اشكال ندارد. ولي بايد به شكلي باشد كه همه آنان يك اجتماع شمرده شوند.2 -جاي ايستادن امام نبايد از مأموم بلندتر باشد.3 -بنابر احتياط واجب فاصله ميان امام و مأموم يا مأمومين با يكديگر نبايد بيشتر از يك گام معمولي باشد.4 -مأموم نبايد جلوتر از امام بايستد; و بنابر احتياط واجب مساوي او هم نباشد.
[1]نوري، ميرزاحسين، مستدرك الوسائل، باب 1) از ابواب صلاة الجماعة، ج 6، ص 444، حديث 3 .
[2]سوره اعراف (7)، آيه 204 .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :466
««صفحهاول«صفحهقبلیجلد :1صفحهبعدی»صفحهآخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»
فرمت PDF
شناسنامهفهرست
شرايط امام جماعت
امام جماعت بايد عاقل، عادل، دوازده امامي، حلال زاده و بنابر احتياط واجب بالغ باشد; و در خواندن حمد و سوره و ديگر ذكرهاي نماز و نيز در به جاآوردن افعال نماز غلط و ايرادي نداشته باشد; و اگر مأمومين مرد يا مرد و زن هستند، امام جماعت بايد مرد باشد. ولي امامت زن براي زن جايز است .
نمازهاي واجب ديگر
نماز جمعه
در روزهاي جمعه، با وجود شرايط آن، به جاي نماز ظهر نماز جمعه خوانده ميشود; و در قرآن كريم و احاديث شريف در مورد نماز جمعه سفارش بسياري شده است . اگر فراهم كردن شرايط نماز جمعه در زمان غيبت امام عصر (عج) ممكن باشد، بنابر احتياط برپا كردن آن واجب است ; و پس از برپايي نماز جمعه، بنابر احتياط واجب حضور در آن براي افرادي كه واجد شرايط هستند واجب ميشود و نبايد بدون عذر شرعي آن را ترك كنند. چون نماز جمعه از دستورات مهم اجتماعي اسلام است و اهميت فراواني دارد، براي اين كه مردم بيشتر در آن شركت كنند مقرر شده است كه :1 -مردم از فاصله دو فرسخي براي برپا داشتن آن حاضر شوند.2 -نبايد فاصله بين دو محل نماز جمعه كمتر از يك فرسخ باشد كه مردم دسته دسته و متفرق نشوند. بلكه همگي در يك اجتماع بزرگتر شركت كنند و از نتايج اجتماعي آن بيشتر بهره مند شوند.3 -انجام هر كاري كه مزاحم نماز جمعه باشد، نظير معاملات پيش از اتمام نماز جمعه جايز نيست ; ولي باطل نمي باشد.
كيفيت نماز جمعه
نماز جمعه همانند نماز صبح دو ركعت است . در ركعت اول آن پس از حمد مستحب مؤكد است سوره جمعه، و در ركعت دوم پس از حمد سوره منافقون خوانده شود; و نيز مستحب مؤكد است در ركعت اول پيش از رفتن به ركوع يك قنوت، و در ركعت دوم پس از ركوع يك قنوت بخوانند. همچنين واجب است پيش از شروع نماز، دو خطبه خوانده شود.
شرايط امام جمعه
امام جمعه بايد بالغ، عاقل، مرد، مؤمن، حلال زاده و عادل باشد و توانايي ايراد خطبه ها را به صورت ايستاده داشته باشد; و بنابر احتياط واجب بايد امام جمعه از طرف مجتهد واجد شرايط حاكميت منصوب باشد; و اگر چند مجتهد واجد شرايط باشند، از طرف مجتهدي كه واجد شرايط و متصدي اداره امور اجتماعي و سياسي مسلمانان است منصوب باشد. و اگر اداره اين شئون در اختيار مجتهد واجد شرايط نيست، امام جمعه بنابر احتياط واجب خود بايد مجتهد لايق اين مقام و يا از طرف چنين مجتهدي منصوب باشد. و اگر امام جمعه واجد شرايط نباشد، حضور در آن جمعه واجب نبوده و نماز صحيح نيست . شايسته است امام جمعه فردي مخلص، آراسته به صفات نيك، شجاع، صريح، قاطع، با وقار، خطيب، داراي فصاحت و بلاغت، آشنا به اوضاع جهان اسلام و آگاه به مصالح اسلام و مسلمانان باشد و در خطبه ها به مسائل اجتماعي، سياسي، مصالح مسلمانان و نيازهاي مادي و معنوي آنان بپردازد و بكوشد با خطبه ها به آگاهي و رشد معنوي و سياسي مردم بيفزايد و چگونگي برخورد آنان با يكديگر و با ساير ملت ها را تذكر دهد و راههاي مبارزه با استعمارگران و ستمكاران را به آنان بياموزد. از آنجا كه نماز جمعه همچون حج و نماز عيد فطر و قربان عبادتي است آميخته
با سياست، لازم است از اين جايگاه به سود استقلال، آزادي و عظمت اسلام و مسلمانان بهره گيري شود; زيرا اسلام همه عرصه ها و ابعاد زندگي مسلمانان از جمله مسائل سياسي و اقتصادي آنان را در نظر گرفته است ; و كساني كه از مطرح كردن مسائل سياسي و اقتصادي پرهيز ميكنند، اسلام را آن چنان كه هست نشناخته اند.
نماز عيد فطر و عيد قربان
در دو عيد بزرگ اسلامي، يعني عيد فطر (روز اول ماه شوال)، و روز عيد قربان (دهم ماه ذيحجه)، مقرر شده است كه مسلمانان در هر كجا كه باشند دو ركعت نماز عيد به جا آورند. وقت نماز عيد از طلوع آفتاب روز عيد است تا ظهر آن روز. اين نماز در زمان حضور و اقتدار حكومت امام معصوم (ع) واجب است و بايد به جماعت خوانده شود، و در زمان غيبت نيز اگر فراهم كردن شرايط آن ميسر باشد بنابر احتياط واجب بايد برپا گردد و افراد واجد شرايط - چنانچه عذر شرعي ندارند - بايد در آن شركت نمايند.
كيفيت نماز عيد
نماز عيد دو ركعت است . در ركعت اول پس از تكبيرة الاحرام و قرائت حمد و سوره، بنابر احتياط واجب بايد پنج تكبير بگويند و پس از هر تكبير يك قنوت بخوانند و پس از قنوت پنجم تكبير ديگري گفته و به ركوع روند و دو سجده را به جا آورده و برخيزند، و در ركعت دوم پس از حمد و سوره چهار تكبير گفته و پس از هر تكبير يك قنوت بخوانند و تكبير پنجم را بگويند و به ركوع روند و دو سجده و تشهد به جا آورده و نماز را پايان دهند. پس از نماز امام بايد دو خطبه ايراد كند. شرايطي كه در مورد امام جمعه معتبر است در مورد امام نماز عيد نيز معتبر است . بهتر است در ركعت اول نماز عيد سوره اعلي و در ركعت دوم سوره شمس قرائت شود، يا در ركعت اول سوره شمس و در ركعت دوم سوره غاشيه خوانده شود.
در قنوت نماز عيد هر دعا و ذكري خوانده شود كافي است ; ولي بهتر است اين دعا به اميد ثواب تلاوت شود: "اللهم اهل الكبرياء و العظمة و اهل الجود و الجبروت و اهل العفو و الرحمة و اهل التقوي و المغفرة ، اسئلك بحق هذا اليوم الذي جعلته للمسلمين عيدا و لمحمد صلي الله عليه و آله ذخرا و شرفا و كرامة و مزيدا، ان تصلي علي محمد و آل محمد و ان تدخلني في كل خير ادخلت فيه محمدا و آل محمد و ان تخرجني من كل سوء اخرجت منه محمدا و آل محمد صلواتك عليه و عليهم . اللهم اني أسئلك خير ما سألك به عبادك الصالحون و اعوذ بك مما استعاذ منه عبادك المخلصون ."
نماز آيات
وقتي آفتاب يا ماه بگيرد گرچه اندكي از آنها گرفته شود و كسي هم نترسد، يا زلزله اي واقع شود هر چند كسي نترسد، و يا رعد و برق و بادهاي سياه و سرخ و مانند آن رخ بدهد، در صورتي كه بيشتر مردم بترسند، بلكه بنابر احتياط در همه حوادث آسماني يا زميني مهم كه غير متعارف باشد هر چند بيشتر مردم نترسند، بايد دو ركعت نماز خواند كه آن را "نماز آيات" ميگويند. قبل از اسلام مردم از اين امور وحشت زده ميشدند و كارهاي مختلفي انجام ميدادند كه گاهي نيز به صورت قرباني فرزندان خود بود. در اسلام براي توجه دادن به نظم دهنده جهان آفرينش و اتكا به ذات مقدس خدا كه گرداننده دستگاه عالم است، مقرر شده كه دو ركعت نماز به جا آورده شود. به همين دليل هم به آن نماز آيات يا نشانه ها ميگويند.
وقت نماز آيات
وقت نماز آيات در خورشيد يا ماه گرفتگي از هنگام گرفتگي خورشيد يا ماه است تا هنگامي كه هنوز همه آن باز نشده، و پس از باز شدن تمام ماه يا خورشيد
نماز بايد به قصد قضا به جا آورده شود. غير از گرفتن خورشيد و ماه، اگر زلزله يا ساير حوادث اتفاق افتد، بايد بلافاصله نماز آيات به جا آورده شود; و اگر به موقع خوانده نشود گناه است و تا پايان عمر بر او واجب است ; و هنگام خواندن - هر چند وقت گذشته باشد - بايد نيت ادا شود.
دستور نماز آيات
نماز آيات دو ركعت است و هر ركعت پنج ركوع دارد و به دو شكل ميتوان آن را به جاي آورد:الف -پس از نيت و تكبيرة الاحرام، حمد و سوره را بخواند و به ركوع برود و پس از ركوع دوباره حمد و سوره را بخواند و به ركوع دوم برود و به همين ترتيب عمل كند تا به ركوع پنجم برسد، و پس از بلند شدن از ركوع پنجم به سجده برود و پس از دو سجده، ركعت دوم را نيز به همين صورت انجام دهد و پس از دو سجده ركعت دوم، تشهد بخواند و سلام دهد.ب -پس از نيت و تكبيرة الاحرام حمد را بخواند و سوره را به پنج قسمت تقسيم كند و پس از حمد قسمت اول سوره را بخواند و به ركوع رود و پس از ركوع بدون آن كه حمد بخواند قسمت دوم سوره را بخواند و به ركوع دوم رود و پس از آن قسمت سوم را بخواند و به ركوع سوم رود و به همين ترتيب عمل كند تا به ركوع پنجم برسد، و پس از بلند شدن از ركوع پنجم به سجده برود و در ركعت دوم همين عمل را تكرار كند و نماز را سلام دهد. در جايي كه ميخواهد سوره به پنج قسمت تقسيم كند، بنابر احتياط "بسم الله الرحمن الرحيم" و يا كمتر از يك آيه سوره را به عنوان يك قسمت قرار ندهد; مگر اين كه آن قسمت از آيه جمله مستقلي باشد. نماز آيات را ميتوان با جماعت به جا آورد; و كيفيت آن مثل نمازهاي يوميه است كه به جماعت خوانده ميشود.
احكام مردگان
در آستانه مرگ
هر كس كه مرگ خود را نزديك ميبيند، لازم است به امور گذشته خود توجهي كند و اگر از مردم حقوقي نزد او هست يا امانت و تعهدي بر دوش دارد تكليف آن را روشن نمايد و از تقصيرات گذشته خود توبه نمايد و تا ميتواند در صدد جبران آنها باشد. به انساني كه در حال جان دادن است "محتضر" ميگويند. بنابر احتياط واجب بايد مسلماني را كه به حالت احتضار درمي آيد طوري به پشت بخوابانند كه كف پاهاي او به طرف قبله قرار گيرد; و اگر خواباندن او به اين صورت ممكن نيست، به اندازه ممكن به اين دستور عمل كنند. و چنانچه خواباندن او به هيچ وجه ممكن نباشد، او را رو به قبله بنشانند; و اگر آن هم نشود، او را به پهلوي راست يا چپ رو به قبله بخوابانند. و بنابر احتياط واجب بايد تا وقتي كه غسل ميت تمام نشده او را مثل محتضر رو به قبله بخوابانند، ولي پس از تمام شدن غسل مثل وقتي كه بر او نماز خوانده ميشود بخوابانند.
واجبات پس از مرگ
بر مسلمانان واجب است در رابطه با مسلماني كه از دنيا رفته موارد زير را انجام دهند و اين واجب را "واجب كفايي" ميگويند. يعني اگر عده اي انجام دهند از ديگران ساقط ميشود، و چنانچه هيچ كس انجام ندهد همه معصيت كرده اند. البته انجام اين امور بايد در صورت امكان با اجازه ولي ميت صورت گيرد. 1 - غسل ; 2 - حنوط; 3 - كفن ; 4 - نماز ميت ; 5 - دفن .
غسل ميت
براي غسل دادن ميت ابتدا واجب است نجاست و آلودگي را از بدن مرده
بزدايند و سپس او را سه بار به نيت قربت و براي رضاي خدا به اين ترتيب غسل بدهند:1 -با آب سدر; مقداري سدر با آب پاك مخلوط كنند به حدي كه مضاف نشود، و با آن در آغاز سر و گردن ميت و آنگاه طرف راست و سپس طرف چپ او را غسل دهند.2 -با آب كافور به همان گونه كه گفته شد.3 -با آب خالص .
احكام غسل ميت
1 -غسل ميت همانند غسل جنابت است، و احتياط واجب آن است كه تا غسل ترتيبي ممكن است مرده را غسل ارتماسي ندهند.2 -طفل مسلمان اگر بميرد غسل او واجب است ; و جنين سقط شده نيز اگر چهار ماه يا بيشتر دارد، بايد غسل داده شود; ولي اگر چهار ماه ندارد، بنابر احتياط واجب او را در پارچه اي بپيچند و بدون غسل دفن كنند.3 -شهيدي كه در ميدان جنگ و در معركه پيش از آن كه به سراغ او بيايند به شهادت رسيده و جان داده باشد، غسل و كفن ندارد و بايد او را با لباسهاي خود بدون غسل دفن كنند.4 -كسي كه ميت مسلمان دوازده امامي را غسل ميدهد بايد مسلمان دوازده امامي و عاقل و بنابر احتياط واجب بالغ و دانا به مسائل غسل باشد، و به قصد قربت ميت را غسل دهد; و در ابتداي غسل دوم و سوم هم نيت غسل را تجديد نمايد.5 -اگر جايي از بدن ميت نجس باشد، بنابر احتياط واجب بايد پيش از آن كه آنجا را غسل دهند آب بكشند; و احتياط مستحب آن است كه تمام بدن ميت پيش از شروع به غسل پاك باشد.6 -كسي كه در حال جنابت يا حيض مرده و يا غسل ديگري بر عهده اش بوده، لازم نيست او را غسل جنابت يا حيض و يا غسل ديگر دهند; و تنها غسل ميت كافي است .