کتاب اسلام دین فطرت

بزدايند و سپس او را سه بار به نيت قربت و براي رضاي خدا به اين ترتيب غسل بدهند:1 -با آب سدر; مقداري سدر با آب پاك مخلوط كنند به حدي كه مضاف نشود، و با آن در آغاز سر و گردن ميت و آنگاه طرف راست و سپس طرف چپ او را غسل دهند.2 -با آب كافور به همان گونه كه گفته شد.3 -با آب خالص .

احكام غسل ميت

1 -غسل ميت همانند غسل جنابت است، و احتياط واجب آن است كه تا غسل ترتيبي ممكن است مرده را غسل ارتماسي ندهند.2 -طفل مسلمان اگر بميرد غسل او واجب است ; و جنين سقط شده نيز اگر چهار ماه يا بيشتر دارد، بايد غسل داده شود; ولي اگر چهار ماه ندارد، بنابر احتياط واجب او را در پارچه اي بپيچند و بدون غسل دفن كنند.3 -شهيدي كه در ميدان جنگ و در معركه پيش از آن كه به سراغ او بيايند به شهادت رسيده و جان داده باشد، غسل و كفن ندارد و بايد او را با لباسهاي خود بدون غسل دفن كنند.4 -كسي كه ميت مسلمان دوازده امامي را غسل مي‌دهد بايد مسلمان دوازده امامي و عاقل و بنابر احتياط واجب بالغ و دانا به مسائل غسل باشد، و به قصد قربت ميت را غسل دهد; و در ابتداي غسل دوم و سوم هم نيت غسل را تجديد نمايد.5 -اگر جايي از بدن ميت نجس باشد، بنابر احتياط واجب بايد پيش از آن كه آنجا را غسل دهند آب بكشند; و احتياط مستحب آن است كه تمام بدن ميت پيش از شروع به غسل پاك باشد.6 -كسي كه در حال جنابت يا حيض مرده و يا غسل ديگري بر عهده اش بوده، لازم نيست او را غسل جنابت يا حيض و يا غسل ديگر دهند; و تنها غسل ميت كافي است .

حنوط و احكام آن

واجب است پس از غسل و بنابر احتياط واجب پيش از كفن كردن ميت، به محل هاي سجده يعني پيشاني، كف دست ها، سر دو زانو و سر دو انگشت بزرگ پاي ميت، مقداري كافور بمالند; و بنابراحتياط به سر بيني ميت هم كافور بمالند و نيز مقداري كافور هم روي همين مواضع بگذارند. به اين كار در اصطلاح "حنوط" مي‌گويند. خوشبو ساختن مرده (حنوط) نيز نمود ديگري از حقيقت مرگ است . امام صادق (ع) مي‌فرمايد: "مرگ براي مؤمن مانند خوشبوترين عطري است كه مي‌بويد و از عطرش به وجد مي‌آيد و يكباره خستگي و درد از او رفع مي‌شود".[1]

كفن كردن ميت و احكام آن

ميت مسلمان را بايد با سه پارچه به ترتيب زير كفن نمايند:1 -لنگ ; كه بايد از ناف تا زانو دور بدن را بپوشاند و بهتر آن است كه از سينه تا روي پا را بپوشاند، و تا ممكن است ترك نشود.2 -پيراهن ; به گونه اي كه از سر شانه تا نصف ساق پا تمام بدن را از پشت و رو بپوشاند; و بهتر آن است كه تا روي پا برسد.3 -سرتاسري ; كه بايد درازاي آن به قدري باشد كه بستن دو سر آن ممكن باشد و پهناي آن بايد به اندازه اي باشد كه يك طرف آن روي طرف ديگر قرار گيرد.

نماز ميت و احكام آن

1 -نماز خواندن بر مرده مسلمان حتي كودك شش ساله واجب است، و بنابر احتياط واجب بر كودكي كه شش سال او تمام نشده ولي نماز را درك مي‌كرده است نيز خوانده شود. البته در صورتي كه پدر و مادر بچه يا يكي از آنان مسلمان باشد.
[1]صدوق، الاعتقادات، باب الاعتقاد في الموت، ص 32 .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :474

««صفحه‌اول«صفحه‌قبلیجلد :1صفحه‌بعدی»صفحه‌آخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»

فرمت PDF

شناسنامهفهرست

2 -نماز ميت بايد پس از غسل و حنوط و كفن كردن او خوانده شود. و اگر پيش از اينها يا در بين اينها بخوانند، اگر چه از روي فراموشي يا ندانستن مسأله باشد، كافي نيست .3 -شرايطي مانند داشتن وضو و يا تيمم، جنب نبودن، پاكي بدن و لباس و غصبي نبودن آن كه در نمازهاي روزانه معتبر است، در نماز ميت شرط نيست . اگر چه احتياط مستحب آن است كه تمام چيزهايي را كه در نمازهاي ديگر لازم است رعايت شود; و بنابر احتياط واجب مبطلات نمازهاي ديگر در وسط نماز ميت ترك گردد و عورت هم پوشانده شود.4 -كسي كه قصد خواندن نماز ميت را دارد بايد رو به قبله بايستد و ميت را به پشت در برابر او به گونه اي بخوابانند كه سر ميت به سمت راست و پاهاي او به سمت چپ نمازگزار قرار گيرد.5 -كسي كه مي‌خواهد بر ميت نماز بخواند بايد ايستاده و با قصد قربت نماز بخواند و هنگام نيت، ميت را معين كند; و چنانچه كسي نباشد كه بتواند ايستاده بخواند مي‌توان نشسته به جا آورد. نماز ميت پنج تكبير دارد; پس از نيت بايد به اين ترتيب گفته شود:1 -پس از تكبير اول : "اشهد ان لا اله الا الله و ان محمدا رسول الله ."2 -پس از تكبير دوم : "اللهم صل علي محمد و آل محمد."3 -پس از تكبير سوم : "اللهم اغفر للمؤمنين و المؤمنات ."4 -پس از تكبير چهارم : "اللهم اغفر لهذا الميت"; و اگر زن باشد: "اللهم اغفر لهذه الميت"; و بعد تكبير پنجم گفته شود.[1]كساني كه نماز ميت را به جماعت مي‌خوانند بايد تكبيرها و دعاهاي آن را هم بخوانند. و اگر دو يا چند ميت باشد نمازگزار مي‌تواند براي هر كدام جدا نماز
[1]براي نماز ميت، صورت كامل تري وجود دارد كه در مسائل 647 تا 652 توضيح المسائل بيان شده است .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :475

««صفحه‌اول«صفحه‌قبلیجلد :1صفحه‌بعدی»صفحه‌آخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»

فرمت PDF

شناسنامهفهرست

بخواند، و يا اين كه بر همه آنها يك نماز بخواند و در اين صورت بايد همه جنازه ها را در جلوي نمازگزار مرتب و پهلوي هم بگذارند. و بعد از تكبير چهارم ضميرها را اگر دو نفر هستند تثنيه و اگر بيشترند جمع بياورد.

خاكسپاري

1 -واجب است بدن ميت مسلمان دفن شود.2 -ميت را بايد به ترتيبي در قبر قرار دهند كه سمت راست بدن او روي زمين و سينه و شكم او به طرف قبله قرار گيرد. قبر نيز بايد به اندازه اي گود باشد كه وقتي ميت در آن دفن مي‌شود بوي عفونت از آن بيرون نيايد و درندگان هم نتوانند بدن او را بيرون آورند.3 -هزينه خاكسپاري ميت در حد لازم از اصل دارايي ميت برداشته مي‌شود.[1]

نماز وحشت

1 -مستحب است در شب اول قبر دو ركعت نماز به نيت "نماز وحشت" براي ميت بخوانند. به اين ترتيب كه در ركعت اول پس از "سوره حمد" يك مرتبه "آية الكرسي" و در ركعت دوم پس از "سوره حمد" ده مرتبه "سوره قدر" را بخوانند و بعد از سلام نماز بگويند: "اللهم صل علي محمد و آل محمد و ابعث ثوابها الي قبر فلان"[2]و به جاي كلمه "فلان" نام ميت را بگويند و ثواب نماز را براي او هديه كنند.2 -نماز وحشت را مي‌توان در هر موقع از شب اول خاكسپاري به جا آورد، ولي بهتر است در اول شب پس از نماز عشاء خوانده شود.
[1]براي خاكسپاري ميت مستحباتي وجود دارد كه تفصيل آنها در مسائل 667 تا 670 توضيح المسائل بيان شده است .
[2]خدايا بر محمد6 و آل او درود فرست و ثواب اين نماز را به قبر فلاني (ميت) برسان .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :476

««صفحه‌اول«صفحه‌قبلیجلد :1صفحه‌بعدی»صفحه‌آخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»

فرمت PDF

شناسنامهفهرست

نبش قبر

1 -شكافتن قبر مسلمان حرام است، ولي اگر بدنش از بين رفته و خاك شده باشد و بي احترامي به او نباشد اشكال ندارد.2 -نبش قبور امام زاده ها، علما، شهدا و صلحا - اگر چه سالها بر آن گذشته باشد - در صورتي كه زيارتگاه باشد حرام است ; بلكه اگر زيارتگاه هم نباشد، بنابر احتياط واجب نبايد آن را نبش كرد.3 -در چند مورد شكافتن قبر جايز است ; از جمله :1 -در صورتي كه ميت بي غسل يا بي كفن دفن شده باشد يا بفهمند غسل او باطل بوده و يا به غير دستور شرع كفن شده است و يا اين كه او را در قبر رو به قبله نگذاشته اند و بدن متعفن نشده باشد; ولي چنانچه بر او نماز نخوانده يا نمازي كه خوانده اند باطل باشد، بايد نماز را بر قبر او بخوانند و شكافتن قبر جايز نيست .2 -اگر بخواهند براي يك مطلب شرعي كه اهميت آن از شكافتن قبر بيشتر است قبر را بشكافند.3 -در صورتي كه براي ثابت شدن حقي بخواهند بدن ميت را ببينند.4 -در صورتي كه ميت در زمين غصبي دفن شده باشد و مالك زمين راضي نشود كه در آنجا بماند.5 -در صورتي كه كفن يا چيز ديگري كه با مرده دفن شده غصبي باشد و صاحب آن راضي نباشد.6 -در صورتي كه مرده را در جايي كه بي احترامي به اوست دفن كرده باشند.7 -در صورتي كه بترسند درنده اي بدن مرده را پاره كند يا سيل او را ببرد و يا دشمن بيرون آورد.8 -در صورتي كه بخواهند قسمتي از بدن مرده را كه با او دفن نشده است با او

دفن كنند; ولي احتياط واجب آن است كه آن قسمت از بدن را طوري در قبر بگذارند كه بدن ميت ديده نشود.9 -در صورتي كه خلاف وصيت ميت، در جاي ديگري دفن شده باشد; اما اگر بدن متلاشي شده و يا نبش قبر موجب بي احترامي به او شود جايز نيست .

روزه

روزه يكي از عباداتي است كه هم از جهت اصلاح فردي و تهذيب نفس و هم از جهات اجتماعي و نتايج مادي و معنوي بسيار مؤثر است . اين عبادت يكي از دستورات دين مقدس اسلام و بلكه همه اديان الهي است كه اگر آداب و شرايط آن رعايت شود تأثيرات فراواني دارد. يك ماه روزه داري به خصوص براي انساني كه اشتغالات گوناگون او را از پرداختن به خود بازداشته، فرصتي پديد مي‌آورد تا روح خود را آزاد ساخته و به كسب معنويات و تقويت نيروي اراده و خودسازي مشغول شود و با كسب تقواي بيشتر خويشتن را براي زندگي پاك و پاكيزه در ديگر ماههاي سال آماده سازد. شخص روزه دار در حال روزه، رنج فقرا و محرومين جامعه را درك مي‌كند و به مسؤوليت خويش در قبال آنان واقف مي‌گردد، و درصدد حمايت و دستگيري از آنان برمي آيد و از اين جهت جامعه نيز از بركات روزه و روزه داري برخوردار مي‌شود. "روزه" به معناي امساك و خودداري و جلوي خود را گرفتن، و در اصطلاح شرعي اين است كه روزه دار از اول اذان صبح تا مغرب از انجام اموري خودداري كند. روزه دار بايد از اول سپيده صبح تا مغرب از خوردن، آشاميدن، نزديكي و ديگر اموري كه روزه را باطل مي‌كند خودداري كند و علاوه بر آن سعي نمايد گناهي از او سرنزند و از رذائل اخلاقي پرهيز نمايد; زيرا اين امور با عبادت ناسازگار است . در حديث صحيح از امام صادق (ع) روايت شده است كه فرمود: "روزه فقط خودداري

از خوردن و آشاميدن نيست، بلكه بايد چشم و زبان را از حرام فروبست و از حسد و نزاع پرهيز كرد."[1]وقتي كه روزه مي‌گيريد مواظب كلماتي كه مي‌گوييد و مناظري كه مي‌بينيد باشيد و از نزاع و حسادت نسبت به يكديگر پرهيز كنيد; و روزي كه روزه هستيد، بايد با روزهاي ديگرتان فرق داشته باشد. گفتگوهاي بيجا و نامناسب را ترك كرده، زير دست را آزار ندهيد و براي انجام نيكي ها تمرين نماييد و سعي كنيد هميشه منظم و پرهيزگار باشيد.[2]خداي متعال در سوره بقره ضمن يادآوري اين كه روزه در دستورات امت هاي پيشين هم بوده است، اثر مهم روزه را رسيدن به مقام تقوا مي‌شمارد و در آيات بعد زمان و شرايط روزه را بيان مي‌فرمايد.[3]در حديث قدسي آمده است : "الصوم لي و انا اجزي عليه"[4]روزه براي من است و خود جزاي آن را مي‌دهم . امام رضا(ع) در جواب كسي كه از علت روزه پرسيده بود طي نامه اي نوشت : "روزه براي اين است كه ثروتمندان نيز رنج گرسنگي را درك كرده و براي آسايش بيچارگان فكري بكنند... روزه در تعديل شهوات بسيار مؤثر است ."[5]از امام صادق (ع) روايت شده است : "هر وقت امر شديد و ناملايمي پيش آمد، روزه بگيريد."[6]و نيز روايت شده كه : "صوموا تصحوا" "روزه بگيريد تا سالم باشيد."[7]آري ! روزه علاوه بر آثار باطني و پاكي اخلاق، اين گونه فوايد را نيز دارا مي‌باشد.
[1]كليني، كافي، ج 4، ص 87، حديث 3 .
[2]معزي، جامع احاديث الشيعة، ج 11، ص 449، حديث 15159) .
[3]سوره بقره (2)، آيات 183) - 185) .
[4]كليني، كافي، ج 4، ص 63، حديث 6 ; مجلسي، بحارالانوار، ج 93، ص 255 .
[5]معزي، جامع احاديث الشيعة، ج 10، ص 291، حديث 14692) .
[6]كليني، كافي، ج 4، ص 63 و 64، حديث 7 .
[7]مجلسي، بحارالانوار، ج 93، ص 255، حديث 33 .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :479

««صفحه‌اول«صفحه‌قبلیجلد :1صفحه‌بعدی»صفحه‌آخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»

فرمت PDF

شناسنامهفهرست

كساني كه روزه بر آنها واجب نيست

روزه بر اين افراد واجب نيست : كسي كه به علت پيري توانايي روزه گرفتن ندارد و يا روزه گرفتن براي او مشقت دارد، و زناني كه شير مي‌دهند و شير آنها كم است و روزه براي بچه و يا خود آنان ضرر دارد، يا زناني كه آبستن هستند و روزه براي خود آنان يا جنين آنان ضرر داشته باشد، و به طور كلي براي كساني كه در شدت و سختي بايد روزه بگيرند و ممكن است به خاطر روزه مريض شوند و يا مرضي كه دارند شدت يابد، همچنين كسي كه مرضي دارد كه زياد تشنه مي‌شود و توان و تحمل تشنگي ندارد و يا براي او مشقت دارد، و دختري كه به سن بلوغ رسيده ولي از لحاظ جسمي به گونه اي است كه انجام روزه براي او مقدور نيست يا عسر و حرج دارد و يا موجب زيان و ضرر براي اوست . امام (ع) در جواب كسي كه ميزان بيماري و ناتواني را مي‌پرسد مي‌فرمايد: "هر كس به وضع خود آگاه است و هر فردي بايد تكليف خود را تشخيص دهد و طبق وظيفه اش عمل كند."[1]البته ناتوانان از روزه گرفتن (به جز دختري كه به سن بلوغ رسيده ولي ناتوان است) بايد - و در برخي موارد بنابر احتياط واجب - در ازاي هر روز يك مد طعام به فقير بدهند.

مبطلات روزه

ده چيز روزه را باطل مي‌كند. 1 و 2 - خوردن و آشاميدن 3 - آميزش جنسي 4 - استمنا 5 - دروغ بستن به خدا، پيامبر6و امامان معصوم (ع)، و نيز بنابر احتياط دروغ بستن به حضرت
[1]حر عاملي، وسائل الشيعة، باب 20 از ابواب من يصح منه الصوم، ج 10، ص 220، حديث 3 .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :480

««صفحه‌اول«صفحه‌قبلیجلد :1صفحه‌بعدی»صفحه‌آخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»

فرمت PDF

شناسنامهفهرست