کتاب اسلام دین فطرت

دفن كنند; ولي احتياط واجب آن است كه آن قسمت از بدن را طوري در قبر بگذارند كه بدن ميت ديده نشود.9 -در صورتي كه خلاف وصيت ميت، در جاي ديگري دفن شده باشد; اما اگر بدن متلاشي شده و يا نبش قبر موجب بي احترامي به او شود جايز نيست .

روزه

روزه يكي از عباداتي است كه هم از جهت اصلاح فردي و تهذيب نفس و هم از جهات اجتماعي و نتايج مادي و معنوي بسيار مؤثر است . اين عبادت يكي از دستورات دين مقدس اسلام و بلكه همه اديان الهي است كه اگر آداب و شرايط آن رعايت شود تأثيرات فراواني دارد. يك ماه روزه داري به خصوص براي انساني كه اشتغالات گوناگون او را از پرداختن به خود بازداشته، فرصتي پديد مي‌آورد تا روح خود را آزاد ساخته و به كسب معنويات و تقويت نيروي اراده و خودسازي مشغول شود و با كسب تقواي بيشتر خويشتن را براي زندگي پاك و پاكيزه در ديگر ماههاي سال آماده سازد. شخص روزه دار در حال روزه، رنج فقرا و محرومين جامعه را درك مي‌كند و به مسؤوليت خويش در قبال آنان واقف مي‌گردد، و درصدد حمايت و دستگيري از آنان برمي آيد و از اين جهت جامعه نيز از بركات روزه و روزه داري برخوردار مي‌شود. "روزه" به معناي امساك و خودداري و جلوي خود را گرفتن، و در اصطلاح شرعي اين است كه روزه دار از اول اذان صبح تا مغرب از انجام اموري خودداري كند. روزه دار بايد از اول سپيده صبح تا مغرب از خوردن، آشاميدن، نزديكي و ديگر اموري كه روزه را باطل مي‌كند خودداري كند و علاوه بر آن سعي نمايد گناهي از او سرنزند و از رذائل اخلاقي پرهيز نمايد; زيرا اين امور با عبادت ناسازگار است . در حديث صحيح از امام صادق (ع) روايت شده است كه فرمود: "روزه فقط خودداري

از خوردن و آشاميدن نيست، بلكه بايد چشم و زبان را از حرام فروبست و از حسد و نزاع پرهيز كرد."[1]وقتي كه روزه مي‌گيريد مواظب كلماتي كه مي‌گوييد و مناظري كه مي‌بينيد باشيد و از نزاع و حسادت نسبت به يكديگر پرهيز كنيد; و روزي كه روزه هستيد، بايد با روزهاي ديگرتان فرق داشته باشد. گفتگوهاي بيجا و نامناسب را ترك كرده، زير دست را آزار ندهيد و براي انجام نيكي ها تمرين نماييد و سعي كنيد هميشه منظم و پرهيزگار باشيد.[2]خداي متعال در سوره بقره ضمن يادآوري اين كه روزه در دستورات امت هاي پيشين هم بوده است، اثر مهم روزه را رسيدن به مقام تقوا مي‌شمارد و در آيات بعد زمان و شرايط روزه را بيان مي‌فرمايد.[3]در حديث قدسي آمده است : "الصوم لي و انا اجزي عليه"[4]روزه براي من است و خود جزاي آن را مي‌دهم . امام رضا(ع) در جواب كسي كه از علت روزه پرسيده بود طي نامه اي نوشت : "روزه براي اين است كه ثروتمندان نيز رنج گرسنگي را درك كرده و براي آسايش بيچارگان فكري بكنند... روزه در تعديل شهوات بسيار مؤثر است ."[5]از امام صادق (ع) روايت شده است : "هر وقت امر شديد و ناملايمي پيش آمد، روزه بگيريد."[6]و نيز روايت شده كه : "صوموا تصحوا" "روزه بگيريد تا سالم باشيد."[7]آري ! روزه علاوه بر آثار باطني و پاكي اخلاق، اين گونه فوايد را نيز دارا مي‌باشد.
[1]كليني، كافي، ج 4، ص 87، حديث 3 .
[2]معزي، جامع احاديث الشيعة، ج 11، ص 449، حديث 15159) .
[3]سوره بقره (2)، آيات 183) - 185) .
[4]كليني، كافي، ج 4، ص 63، حديث 6 ; مجلسي، بحارالانوار، ج 93، ص 255 .
[5]معزي، جامع احاديث الشيعة، ج 10، ص 291، حديث 14692) .
[6]كليني، كافي، ج 4، ص 63 و 64، حديث 7 .
[7]مجلسي، بحارالانوار، ج 93، ص 255، حديث 33 .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :479

««صفحه‌اول«صفحه‌قبلیجلد :1صفحه‌بعدی»صفحه‌آخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»

فرمت PDF

شناسنامهفهرست

كساني كه روزه بر آنها واجب نيست

روزه بر اين افراد واجب نيست : كسي كه به علت پيري توانايي روزه گرفتن ندارد و يا روزه گرفتن براي او مشقت دارد، و زناني كه شير مي‌دهند و شير آنها كم است و روزه براي بچه و يا خود آنان ضرر دارد، يا زناني كه آبستن هستند و روزه براي خود آنان يا جنين آنان ضرر داشته باشد، و به طور كلي براي كساني كه در شدت و سختي بايد روزه بگيرند و ممكن است به خاطر روزه مريض شوند و يا مرضي كه دارند شدت يابد، همچنين كسي كه مرضي دارد كه زياد تشنه مي‌شود و توان و تحمل تشنگي ندارد و يا براي او مشقت دارد، و دختري كه به سن بلوغ رسيده ولي از لحاظ جسمي به گونه اي است كه انجام روزه براي او مقدور نيست يا عسر و حرج دارد و يا موجب زيان و ضرر براي اوست . امام (ع) در جواب كسي كه ميزان بيماري و ناتواني را مي‌پرسد مي‌فرمايد: "هر كس به وضع خود آگاه است و هر فردي بايد تكليف خود را تشخيص دهد و طبق وظيفه اش عمل كند."[1]البته ناتوانان از روزه گرفتن (به جز دختري كه به سن بلوغ رسيده ولي ناتوان است) بايد - و در برخي موارد بنابر احتياط واجب - در ازاي هر روز يك مد طعام به فقير بدهند.

مبطلات روزه

ده چيز روزه را باطل مي‌كند. 1 و 2 - خوردن و آشاميدن 3 - آميزش جنسي 4 - استمنا 5 - دروغ بستن به خدا، پيامبر6و امامان معصوم (ع)، و نيز بنابر احتياط دروغ بستن به حضرت
[1]حر عاملي، وسائل الشيعة، باب 20 از ابواب من يصح منه الصوم، ج 10، ص 220، حديث 3 .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :480

««صفحه‌اول«صفحه‌قبلیجلد :1صفحه‌بعدی»صفحه‌آخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»

فرمت PDF

شناسنامهفهرست

زهرا(س) و ساير پيامبران و جانشينان آنان 6 - رساندن غبار غليظ به حلق بنابر احتياط واجب 7 - فرو بردن تمام سر در آب بنابر احتياط واجب 8 - باقي ماندن بر جنابت يا حيض يا نفاس تا اذان صبح 9 - اماله كردن با چيزهاي روان 10 - قي كردن از روي عمد.

احكام روزه

1 -كسي كه مي‌خواهد روزه بگيرد بايد در هر شب از ماه رمضان براي روزه فرداي آن نيت كند; ولي بهتر است كه شب اول ماه نيز نيت روزه همه ماه را بنمايد; البته لازم نيست نيت را از قلب خود بگذراند و يا به زبان بگويد; بلكه همين قدر كه با توجه و براي انجام فرمان خداوند تصميم دارد روزه بگيرد كافي است .2 -اگر روزه دار از روي اشتباه و فراموشي چيزي بخورد يا بياشامد، روزه اش باطل نمي شود; چه روزه او واجب باشد و يا مستحب .3 -اگر روزه ضرر داشته باشد، نبايد روزه گرفت ; و اگر با وجود ضرر روزه گرفته شود، باطل است و بايد قضاي آن را به جا آورد.4 -كسي كه جنب است و مي‌خواهد روزه واجبي بگيرد كه وقت آن معين است - مثل روزه رمضان - چنانچه از روي عمد تا اذان صبح غسل نكند تا وقت تنگ شود، بنابر احتياط واجب بايد تيمم كند و روزه بگيرد و قضاي آن را هم به جا آورد و كفاره را نيز بپردازد.5 -هرگاه جنب در شب ماه رمضان بخوابد و بيدار شود، احتياط واجب آن است كه دوباره پيش از غسل نخوابد; هر چند احتمال دهد كه اگر دوباره بخوابد پيش از اذان صبح بيدار مي‌شود.6 -زني كه در حال حيض يا نفاس است، روزه هايي را كه در روزهاي حيض يا نفاس نگرفته بايد پس از پاك شدن قضا نمايد.7 -مسافري كه بايد نمازهاي چهار ركعتي را دو ركعتي بخواند، نبايد روزه بگيرد; ولي مسافري كه نمازش تمام است، بايد روزه خود را هم بگيرد.

8 -كسي كه روزه است و قصد مسافرت دارد يكي از چند حالت را دارد:الف -اگر پيش از اذان ظهر مسافرت كند و قصد حداقل مسافت شرعي (هشت فرسخ رفت يا چهارفرسخ رفت و چهارفرسخ برگشت) را داشته باشد، پس از رسيدن به حد ترخص روزه اش صحيح نيست و قضاي آن واجب مي‌شود.ب -اگر پيش از ظهر مسافرت كند و قصد كمتر از مسافت شرعي را داشته باشد، روزه اش صحيح است و بايد آن را به پايان برد.ج -اگر پس از اذان ظهر مسافرت كند، روزه اش صحيح است و بايد آن را تمام نمايد.9 -اگر مسافر پيش از ظهر به وطن خود يا جايي كه مي‌خواهد ده روز در آنجا بماند برسد، چنانچه كاري كه روزه را باطل مي‌كند انجام نداده باشد، بايد آن روز را روزه بگيرد; و اگر انجام داده، روزه آن روز بر او واجب نيست .10 -اگر كسي عمدا و بدون داشتن عذر روزه ماه رمضان را افطار كند، علاوه بر قضاي آن بايد كفاره هم بدهد; و كفاره روزه ماه رمضان موارد زير است كه انسان اختيار دارد يكي از آنها را انجام دهد:الف -گرفتن شصت روزه به طوري كه سي و يك روز آن پي در پي باشد; و اگر بقيه آن پي در پي نباشد اشكال ندارد.ب -دادن شصت مد طعام به شصت فقير يا سير نمودن آنها.

قدرداني از ماه رمضان

در ماه رمضان شايسته است انسان توجه بيشتري به امور نيك داشته باشد و از شب هاي قدر كمال استفاده را بنمايد، و خوب است دست كم يك دوره قرآن را با تدبر و دقت بخواند، و به زيردستان خود بيش از گذشته مهرباني نمايد و به اندازه توانايي به بينوايان رسيدگي كند. از پيامبراكرم6نقل شده است : "در اين ماه

شياطين در غل و زنجير قرار گرفته، و درهاي آسمان و بهشت و رحمت باز مي‌شود و درهاي جهنم بسته مي‌گردد، و دعا در آن مستجاب مي‌شود."[1]

اعتكاف

اعتكاف آن است كه انسان به قصد قربت و تعبد و به منظور عبادت خداوند عزوجل - با شرايطي كه گفته مي‌شود - در مسجد بماند. اين عمل از مستحباتي است كه درباره آن بسيار سفارش شده است . از رسول خدا6نقل شده است : "اعتكاف ده روز در ماه رمضان، معادل دو حج و دو عمره است ."[2]و نقل شده : خود آن حضرت دهه آخر ماه رمضان در مسجد اعتكاف مي‌كرد و تا آخر عمر مباركش اين عمل را انجام مي‌داد."[3]انجام اعتكاف در هر موقع از سال - به جز روزهايي كه روزه در آن حرام مي‌باشد - صحيح است و بهترين وقت آن ماه رمضان به ويژه دهه آخر آن است . بنابر احتياط واجب اعتكاف بايد در يكي از چهار مسجد: مسجدالحرام، مسجدالنبي6، مسجد كوفه و مسجد بصره و يا مسجدي كه در آن نمازجمعه صحيح خوانده مي‌شود، انجام شود. و اگر در غير اين مساجد باشد به اميد ثواب انجام دهد. كسي كه اعتكاف مي‌كند بايد سه روز را به طور مستمر در مسجد بماند، مگر اين كه خارج شدن از مسجد ضرورت داشته باشد، مثلا براي قضاي حاجت ناچار باشد از مسجد خارج شود.
[1]معزي، جامع احاديث الشيعة، ج 10، ص 141، حديث 14395) .
[2]حر عاملي، وسائل الشيعة، باب 1) از ابواب اعتكاف، ج 10، ص 534، حديث 3 .
[3]همان، حديث 4 .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :483

««صفحه‌اول«صفحه‌قبلیجلد :1صفحه‌بعدی»صفحه‌آخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»

فرمت PDF

شناسنامهفهرست

شرايط اعتكاف

1 -"اسلام"; پس اعتكاف از غير مسلمان صحيح نيست ; و "ايمان" شرط قبول آن است .2 -"عقل".3 -"قصد قربت"; پس اگر براي غيرخدا باشد صحيح نيست .4 -"روزه گرفتن"; پس اگر به هر دليل نتواند روزه بگيرد اعتكاف او صحيح نيست .5 -"ماندن سه روز در مسجد"; پس اگر كمتر بماند يا قصد كند كه كمتر بماند اعتكاف او صحيح نيست .

احكام اعتكاف

كسي كه اعتكاف مي‌كند بايد در روز از انجام آنچه روزه را باطل مي‌كند بپرهيزد; همچنين امور زير موجب باطل شدن اعتكاف مي‌شود، در شب باشد يا روز:1 -نزديكي، بلكه بنابر احتياط لمس يا بوسيدن از روي شهوت .2 -انجام كاري كه موجب خروج مني شود. (بنابر احتياط واجب).3 -استشمام بوي خوش .4 -خريد و فروش ; حتي بنابراحتياط واجب در امور ضروري و لازم .5 -مجادله و بحث به منظور برتري و خودنمايي، در امور ديني باشد يا دنيايي .

حج

در ميان احكام و دستورات ديني تأكيد فراواني براي انجام حج و عمره به عمل آمده و آثاري نيز براي آن ذكر گرديده است . با اين كه حج عمل عبادي است و براي تقرب به خداوند متعال انجام مي‌شود و داراي آثار معنوي و جاذبه هاي روحي است، منافع اجتماعي، سياسي، اقتصادي و فرهنگي نيز در بر دارد.

1 - بعد عبادي حج

حج يك آزمون بزرگ الهي و زمينه ساز تحول معنوي و تحرك باطني و وسيله سير و سلوك حج گزار از قفس "نفسانيت" به سوي "خدا" است . حضرت امير(ع) در خطبه قاصعه نهج البلاغه حج را يكي از ابواب رحمت الهي و اسباب خودسازي انسانها و تهذيب نفس از صفات ناپسند شمرده است .[1]و در خطبه ديگري آن را مظهر تواضع مردم در برابر عظمت خداوند و اذعان و اعتراف آنان به عزت و بزرگواري او دانسته است .[2]پس شايسته است كسي كه قصد به جا آوردن اين فريضه بزرگ را دارد، همان گونه كه حضرت امام صادق (ع) فرمود: دل خود را متوجه خدا نمايد و آن را از هر مشغول كننده و بازدارنده اي نگاه دارد، و دنيا و مردم و آسايش طلبي را رها نمايد: "اذا اردت الحج فجرد قلبك لله عزوجل من قبل عزمك من كل شاغل ... ودع الدنيا و الراحة و الخلق ...".[3]جريان حج ابراهيم (ع) و همچنين اعمال و مناسك حج، به ظاهر تركيبي از چند عمل جداگانه است ; ولي مطالعه دقيق آن نشانگر اين حقيقت است كه اين مناسك يك سلسله به هم پيوسته و در تعقيب هدف واحدي است . اين هدف، مراحل سير و سلوك روحاني و مراتب طلب و حضور و مراسم حب و اخلاص و در نهايت بيرون آمدن از پوسته خود و پيوستن به درياي بيكران هستي خالق را در بطن خود دارد. كه در اين باره هر چه بيشتر دقت شود نكات لطيف تري نصيب انسان مي‌گردد. امام سجاد(ع) به "شبلي" فرمودند: "به هنگام ورود به ميقات آيا نيت آن داشتي كه جامه گناه به كنار افكني و جامه طاعت بر تن كني ؟ به هنگام برهنه شدن از جامه هاي دوخته ات آيا نيت آن داشتي كه از ريا و نفاق و ورود در كارهاي شبهه ناك
[1]سيد رضي، نهج البلاغه، خطبه 192، ص 292 - 294 .
[2]همان، خطبه 1، ص 45 .
[3]مصباح الشريعة، ص 86 و 89 .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :485

««صفحه‌اول«صفحه‌قبلیجلد :1صفحه‌بعدی»صفحه‌آخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»

فرمت PDF

شناسنامهفهرست