8 -كسي كه روزه است و قصد مسافرت دارد يكي از چند حالت را دارد:الف -اگر پيش از اذان ظهر مسافرت كند و قصد حداقل مسافت شرعي (هشت فرسخ رفت يا چهارفرسخ رفت و چهارفرسخ برگشت) را داشته باشد، پس از رسيدن به حد ترخص روزه اش صحيح نيست و قضاي آن واجب ميشود.ب -اگر پيش از ظهر مسافرت كند و قصد كمتر از مسافت شرعي را داشته باشد، روزه اش صحيح است و بايد آن را به پايان برد.ج -اگر پس از اذان ظهر مسافرت كند، روزه اش صحيح است و بايد آن را تمام نمايد.9 -اگر مسافر پيش از ظهر به وطن خود يا جايي كه ميخواهد ده روز در آنجا بماند برسد، چنانچه كاري كه روزه را باطل ميكند انجام نداده باشد، بايد آن روز را روزه بگيرد; و اگر انجام داده، روزه آن روز بر او واجب نيست .10 -اگر كسي عمدا و بدون داشتن عذر روزه ماه رمضان را افطار كند، علاوه بر قضاي آن بايد كفاره هم بدهد; و كفاره روزه ماه رمضان موارد زير است كه انسان اختيار دارد يكي از آنها را انجام دهد:الف -گرفتن شصت روزه به طوري كه سي و يك روز آن پي در پي باشد; و اگر بقيه آن پي در پي نباشد اشكال ندارد.ب -دادن شصت مد طعام به شصت فقير يا سير نمودن آنها.
قدرداني از ماه رمضان
در ماه رمضان شايسته است انسان توجه بيشتري به امور نيك داشته باشد و از شب هاي قدر كمال استفاده را بنمايد، و خوب است دست كم يك دوره قرآن را با تدبر و دقت بخواند، و به زيردستان خود بيش از گذشته مهرباني نمايد و به اندازه توانايي به بينوايان رسيدگي كند. از پيامبراكرم6نقل شده است : "در اين ماه
شياطين در غل و زنجير قرار گرفته، و درهاي آسمان و بهشت و رحمت باز ميشود و درهاي جهنم بسته ميگردد، و دعا در آن مستجاب ميشود."[1]
اعتكاف
اعتكاف آن است كه انسان به قصد قربت و تعبد و به منظور عبادت خداوند عزوجل - با شرايطي كه گفته ميشود - در مسجد بماند. اين عمل از مستحباتي است كه درباره آن بسيار سفارش شده است . از رسول خدا6نقل شده است : "اعتكاف ده روز در ماه رمضان، معادل دو حج و دو عمره است ."[2]و نقل شده : خود آن حضرت دهه آخر ماه رمضان در مسجد اعتكاف ميكرد و تا آخر عمر مباركش اين عمل را انجام ميداد."[3]انجام اعتكاف در هر موقع از سال - به جز روزهايي كه روزه در آن حرام ميباشد - صحيح است و بهترين وقت آن ماه رمضان به ويژه دهه آخر آن است . بنابر احتياط واجب اعتكاف بايد در يكي از چهار مسجد: مسجدالحرام، مسجدالنبي6، مسجد كوفه و مسجد بصره و يا مسجدي كه در آن نمازجمعه صحيح خوانده ميشود، انجام شود. و اگر در غير اين مساجد باشد به اميد ثواب انجام دهد. كسي كه اعتكاف ميكند بايد سه روز را به طور مستمر در مسجد بماند، مگر اين كه خارج شدن از مسجد ضرورت داشته باشد، مثلا براي قضاي حاجت ناچار باشد از مسجد خارج شود.
[1]معزي، جامع احاديث الشيعة، ج 10، ص 141، حديث 14395) .
[2]حر عاملي، وسائل الشيعة، باب 1) از ابواب اعتكاف، ج 10، ص 534، حديث 3 .
[3]همان، حديث 4 .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :483
««صفحهاول«صفحهقبلیجلد :1صفحهبعدی»صفحهآخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»
فرمت PDF
شناسنامهفهرست
شرايط اعتكاف
1 -"اسلام"; پس اعتكاف از غير مسلمان صحيح نيست ; و "ايمان" شرط قبول آن است .2 -"عقل".3 -"قصد قربت"; پس اگر براي غيرخدا باشد صحيح نيست .4 -"روزه گرفتن"; پس اگر به هر دليل نتواند روزه بگيرد اعتكاف او صحيح نيست .5 -"ماندن سه روز در مسجد"; پس اگر كمتر بماند يا قصد كند كه كمتر بماند اعتكاف او صحيح نيست .
احكام اعتكاف
كسي كه اعتكاف ميكند بايد در روز از انجام آنچه روزه را باطل ميكند بپرهيزد; همچنين امور زير موجب باطل شدن اعتكاف ميشود، در شب باشد يا روز:1 -نزديكي، بلكه بنابر احتياط لمس يا بوسيدن از روي شهوت .2 -انجام كاري كه موجب خروج مني شود. (بنابر احتياط واجب).3 -استشمام بوي خوش .4 -خريد و فروش ; حتي بنابراحتياط واجب در امور ضروري و لازم .5 -مجادله و بحث به منظور برتري و خودنمايي، در امور ديني باشد يا دنيايي .
حج
در ميان احكام و دستورات ديني تأكيد فراواني براي انجام حج و عمره به عمل آمده و آثاري نيز براي آن ذكر گرديده است . با اين كه حج عمل عبادي است و براي تقرب به خداوند متعال انجام ميشود و داراي آثار معنوي و جاذبه هاي روحي است، منافع اجتماعي، سياسي، اقتصادي و فرهنگي نيز در بر دارد.
1 - بعد عبادي حج
حج يك آزمون بزرگ الهي و زمينه ساز تحول معنوي و تحرك باطني و وسيله سير و سلوك حج گزار از قفس "نفسانيت" به سوي "خدا" است . حضرت امير(ع) در خطبه قاصعه نهج البلاغه حج را يكي از ابواب رحمت الهي و اسباب خودسازي انسانها و تهذيب نفس از صفات ناپسند شمرده است .[1]و در خطبه ديگري آن را مظهر تواضع مردم در برابر عظمت خداوند و اذعان و اعتراف آنان به عزت و بزرگواري او دانسته است .[2]پس شايسته است كسي كه قصد به جا آوردن اين فريضه بزرگ را دارد، همان گونه كه حضرت امام صادق (ع) فرمود: دل خود را متوجه خدا نمايد و آن را از هر مشغول كننده و بازدارنده اي نگاه دارد، و دنيا و مردم و آسايش طلبي را رها نمايد: "اذا اردت الحج فجرد قلبك لله عزوجل من قبل عزمك من كل شاغل ... ودع الدنيا و الراحة و الخلق ...".[3]جريان حج ابراهيم (ع) و همچنين اعمال و مناسك حج، به ظاهر تركيبي از چند عمل جداگانه است ; ولي مطالعه دقيق آن نشانگر اين حقيقت است كه اين مناسك يك سلسله به هم پيوسته و در تعقيب هدف واحدي است . اين هدف، مراحل سير و سلوك روحاني و مراتب طلب و حضور و مراسم حب و اخلاص و در نهايت بيرون آمدن از پوسته خود و پيوستن به درياي بيكران هستي خالق را در بطن خود دارد. كه در اين باره هر چه بيشتر دقت شود نكات لطيف تري نصيب انسان ميگردد. امام سجاد(ع) به "شبلي" فرمودند: "به هنگام ورود به ميقات آيا نيت آن داشتي كه جامه گناه به كنار افكني و جامه طاعت بر تن كني ؟ به هنگام برهنه شدن از جامه هاي دوخته ات آيا نيت آن داشتي كه از ريا و نفاق و ورود در كارهاي شبهه ناك
[1]سيد رضي، نهج البلاغه، خطبه 192، ص 292 - 294 .
[2]همان، خطبه 1، ص 45 .
[3]مصباح الشريعة، ص 86 و 89 .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :485
««صفحهاول«صفحهقبلیجلد :1صفحهبعدی»صفحهآخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»
فرمت PDF
شناسنامهفهرست
دور شوي ؟ به هنگام غسل كردن آيا نيت داشتي كه خود را از لغزشها و گناهان شستشو دهي ؟ آيا هنگام نظافت و پوشيدن احرام و بستن پيمان حج قصد داشتي كه خود را براي خداي متعال از گناه پاك كني ؟ به هنگام احرام بستن آيا نيت آن داشتي كه هر آنچه را خداوند - عزوجل - حرام كرده بر خود حرام كني ؟ به هنگام بستن پيمان حج آيا نيت آن داشتي كه هر پيمان غير الهي را زير پا بگذاري ؟ به هنگام رسيدن به مكه آيا نيت آن داشتي كه از اين سفر تنها مقصد تو خدا باشد؟ به هنگام سعي آيا نيت آن داشتي كه از شر شيطان و نفس اماره به خدا پناه ببري و اعتقاد داشته باشي او كه داناي به نهان است بر اين امر واقف است ؟" در اين هنگام امام (ع) صيحه اي زد كه نزديك بود دنيا را ترك گويد. آنگاه فرمود: "آه ! آه ! آن كس كه با حجرالاسود مصافحه كند با خدا مصافحه كرده است ..." و در پايان فرمود: "اگر حج تو اين خصوصيات را نداشته باشد پس بازگرد، كه به حقيقت حج نكرده اي ."[1]در اين صورت است كه انجام چنين مناسكي انسان را چنان از آلودگي و گناه پاك ميكند كه گويا تازه از مادر متولد شده است .[2]مسلمانان همه ساله در ايام حج، حج ميليوني برگزار ميكنند; ولي متأسفانه از اين سفرالهي با اين همه رنج و مشقت و مقدمات طاقت فرسا و هزينه هاي گزاف كمتر بهره ميبرند و از خواص معنوي و آثار اجتماعي آن كمتر استفاده ميكنند و از اين اجتماع عظيم بهره كافي نمي برند. ابن عباس ميگويد در حجة الوداع ديدم پيامبراكرم6در كعبه را گرفت و در حالي كه رو به مردم كرده بود در زمينه حوادث آينده و مردم آخرالزمان فرمود: "تحج اغنياء امتي للنزهة و تحج اوساطها للتجارة و تحج فقرائهم للرياء و السمعة"[3]
[1]نوري، ميرزاحسين، مستدرك الوسائل، كتاب الحج، باب 17) از ابواب العود الي مني، ج 10، ص 166 تا 172، حديث 5 .
[2]كليني، كافي، ج 4، ص 252، حديث 2 .
[3]مجلسي، بحارالانوار، ج 6، ص 308، حديث 6 .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :486
««صفحهاول«صفحهقبلیجلد :1صفحهبعدی»صفحهآخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»
فرمت PDF
شناسنامهفهرست
"ثروتمندان براي تفريح و خوشگذراني حج به جا ميآورند، قشرهاي متوسط به منظور تجارت، و مستمندان براي خودنمايي و كسب شهرت به حج خانه خدا ميروند." اين نگراني رسول خدا6هشداري است به مسلمانان كه مبادا حج روح و حقيقت خود را از دست بدهد و به جاي آن كه سازنده باشد در مسير اهداف غيرالهي قرار گيرد.
2 - نقش حج در ارتقا و بقاي فرهنگي
امام علي (ع) در خطبه اول نهج البلاغه بيت الله الحرام را پرچم و نشانه اسلام معرفي ميفرمايد: "جعله سبحانه و تعالي للا سلام علما".[1]هشام بن حكم از امام صادق (ع) درباره فلسفه حج سؤال ميكند; امام (ع) ضمن برشمردن حكمت هاي حج ميفرمايد: "خداوند در حج وسيله اجتماع مردم شرق و غرب را فراهم آورده تا همديگر را بشناسند و به تفاهم برسند و آثار پيامبراسلام6شناخته شود و اخبار وي معلوم و يادآوري شود و فراموش نگردد. اگر ملت ها فقط در سرزمين خود و درباره خود گفتگو ميكردند و درباره آنچه در آنجاست فكر ميكردند، به هلاكت ميرسيدند و شهرها خراب ميشد و منافع آنان از ميان ميرفت و اخبار پايان مييافت و به اين حقايق واقف نمي گرديدند; اين است فلسفه حج ."[2]حج مروري بر توحيد و تاريخ حاميان آن، آدم (ع)، ابراهيم (ع)، اسماعيل (ع) و بالاخره تاريخ اسلام و پيامبرش و درگيريهاي مداوم ايمان با كفر و نفاق است ; و با برافراشته ماندن كعبه - اين تاريخ مجسم توحيد و پرچم و نشانه اي كه حقايق دين از آن نشأت گرفته - فرهنگ توحيد حيات جاويد مييابد. "لايزال الدين قائما ما قامت الكعبة"[3]"همواره دين برقرار است تا كعبه برقرار است ."
[1]سيد رضي، نهج البلاغه، خطبه 1، ص 45 .
[2]صدوق، علل الشرايع، باب 142، ج 2، ص 109، حديث 6 .
[3]كليني، كافي، ج 4، ص 271، حديث 4 .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :487
««صفحهاول«صفحهقبلیجلد :1صفحهبعدی»صفحهآخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»
فرمت PDF
شناسنامهفهرست
حج، آموزش عملي فرهنگ عدالت، برابري، برادري و تعاون در امور خير و مصلحت انسانهاست . فرصتي مناسب براي تبليغ و نشر فرهنگ غني اسلام در ميان قشر وسيع و قابل توجهي از مسلمانان است . در مراسم حج مسلمانان از هر نژاد و اقليم و ملتي كه باشند، بدون آن كه چيزي از ارزش فرهنگ ها و عادت ها و رسوم اختصاصي خود را كه در زمينه مسائل مربوط به شكل زندگي - نه محتوا و برنامه - دارند از دست بدهند، اصالت زيربناي فرهنگ انساني را كه همان فرهنگ توحيد خالص ابراهيمي است درك ميكنند و در طي انجام مناسك آن را جذب مينمايند. در حقيقت حج يك دوره آموزشي براي انتقال فرهنگ ها و آشنايي با فرهنگ فطري انساني براي راهيابي به هويت مشترك فرهنگ اسلام است، تا توده هاي ميليوني آموزش ديده در بازگشت به كشورهاي خود، پس از آن كه شكل هاي اختصاصي و قومي و اقليمي خود را بازمي يابند، هويت اسلامي و فرهنگ مشترك فطري آنها به گونه شجره طيبه ثابتي باشد كه فرهنگ هاي اختصاصي و هويت هاي قومي چون شاخه هاي پيوسته به تنه آن درخت، در هر كجا و هر زمان، ميوه وحدت و سيادت و قدرت و تعالي به بار آورد. از امام رضا(ع) روايت شده است كه آن حضرت منافع حج را شامل تمام اهل شرق و غرب ميداند، چه آنها كه حج به جاي ميآورند و چه آنها كه حج به جا نمي آورند;[1]و اين خود شايان دقت و اهميت فراواني است . اين اجتماع در رديف اجتماعات فرقه اي و مسلكي و حزبي كه امروزه معمول شده نيست كه صرفا در اطراف منافع و مصالح گروهي باشد، بلكه از آثار اين اجتماع اين است كه در راه آزاد ساختن مردم و رفع محروميت هاي بشري و ايجاد وحدت بين ملت ها و در راه اصلاح جهان قدمهاي لازم برداشته شود و نداي توحيد و برنامه انسان ساز الهي در همه نقاط جهان منتشر شود.
[1]حر عاملي، وسائل الشيعة، باب 1) از ابواب وجوب الحج، ج 11، ص 13، حديث 15) .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :488
««صفحهاول«صفحهقبلیجلد :1صفحهبعدی»صفحهآخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»
فرمت PDF
شناسنامهفهرست
3 - بعد اجتماعي و سياسي حج
در قرآن كريم آمده است : (جعل الله الكعبة البيت الحرام قياما للناس )[1]"خداوند كعبه را وسيله قوام مردم قرار داده است ." مظاهر قوام يك ملت همانا استقلال فرهنگي، اقتصادي و سياسي و نيز وحدت، حركت، عزت و معنويت آن ملت است كه در اين آيه شريفه، كعبه وسيله نيل به اين هدف شمرده شده است . در حقيقت اتحاد جامعه بزرگ اسلامي كه يكي از والاترين ارزشها و هدفهاي سياسي، اجتماعي اسلام است در مراسم بزرگ حج به طور عيني آموخته ميشود. تمام مسلمانان به منزله يك خانواده هستند كه در نقاط مختلف زمين زندگي ميكنند، و شايسته است همه از هر نژاد و طبقه اي كه هستند با يكديگر انس و اتحاد داشته باشند، كه فوق وحدت نژادي و زبان و مليت است . خداوند با وضع قوانيني كه ضامن سعادت فرد و جوامع است، زمينه همبستگي، محبت صميمانه و اتحاد عمومي را ترتيب داده است كه به عناوين مختلف نماز جماعت، جمعه، عيد و غير آنها تشكيل ميشود; و از همه عمومي تر و نافع تر حج است . امروزه بشر احساس كرده است كه احتياج به محلي دارد كه احترام همگاني و جهاني داشته باشد و از نظر بين المللي محل داوري و كنفرانس هاي جهاني و تبادل افكار و انديشه ها و بالاخره مرجع رفع اختلافات بزرگ باشد. اميد است مردم جهان بيدار شوند و روزي از اين مجازها به حقيقت برسند. مسلمانان به اين نكته توجه كنند كه قرنها پيش طرح صحيح يك مجمع جهاني و عمومي همراه با انجام مراسم معنوي و عبادي براي ايجاد وحدت كامل و همه جانبه در بين آنان ريخته شده است . بايد توجه داشت كه از اين موقعيت ميتوان بهره زيادي براي عظمت جهان
[1]سوره مائده (5)، آيه 97 .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :489
««صفحهاول«صفحهقبلیجلد :1صفحهبعدی»صفحهآخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»
فرمت PDF
شناسنامهفهرست