کتاب اسلام دین فطرت

الف - حيوانات حلال گوشت

استفاده از گوشت حيوانات اهلي يا وحشي به شرح ذيل منعي ندارد:1 -از حيوانات دريايي، ماهي فلس دار (پولك دار) و ميگو حلال است .2 -از چهارپايان اهلي، گوشت و مواد خوردني شتر، گاو و گوسفند حلال است ; و گوشت اسب، قاطر و الاغ كراهت دارد. البته اين كراهت در اسب كمتر است .3 -از چهارپايان وحشي، گوشت آهو، گوزن، گاو وحشي، قوچ، بزكوهي و گورخر حلال است .4 -از پرندگان، آن دسته كه داراي چنگال هستند و درنده مي‌باشند - مانند: عقاب، باز، كركس و شاهين - حرام است ; همچنين بنابر احتياط واجب گوشت انواع كلاغ نيز حرام مي‌باشد. ولي گوشت پرندگاني مانند: انواع كبوتر، كبك، تيهو، قطا، مرغ خانگي، مرغابي، بوقلمون و انواع گنجشك و پرستو حلال است ; و از خوردن گوشت هدهد (شانه به سر) بنابر احتياط پرهيز شود. همچنين تخم پرندگان حلال گوشت حلال است . معمولا پرندگان حلال گوشت از حرام گوشت به دو راه شناخته مي‌شوند:1 -اين كه هنگام پرواز، بال زدن آنها بيشتر از بال نزدن آنها باشد. دسته اي كه بال زدنشان بيشتر باشد حلال، و آن دسته كه بيشتر بال را نگه مي‌دارند حرام مي‌باشند.2 -آن دسته از پرندگان كه سنگدان يا چينه دان و يا انگشت جدايي مانند شست انسان دارند حلال، و آن دسته كه اينها را ندارند حرام مي‌باشند. از حيوانات حلال گوشت خوردن شانزده چيز حرام است : 1 - خون 2 - فضله (مدفوع) 3 - نري 4 - مادينگي 5 - بچه دان 6 - تخم (دنبلان) 7 - انواع غده ها 8 - غده اي در مغز كه به شكل نخود است . 9 - نخاع (مغز حرام) 10 - پي (كه در دو طرف تيره پشت است). 11 - زهره دان 12 - سپرز (طحال) 13 - مثانه 14 - مردمك (عدسي و سياهي چشم) 15 - دريچه هاي قلب 16 - چيزي كه ميان سم دست و پاي حيوان است .

احكام ذبح و شرايط آن

اگر حيوان حلال گوشت را به دستوري كه مي‌آيد سر ببرند، گوشت آن حلال و بدن آن پاك است . سربريدن حيوان پنج شرط دارد:1 -كسي كه سر حيوان را مي‌برد مسلمان باشد و با اهل بيت پيامبر6اظهار دشمني نكند; و فرقي نمي كند كه به صورت دستي ذبح كند يا ماشيني .2 -سر حيوان را با چيزي ببرد كه از جنس آهن باشد; مگر آن كه آهن پيدا نشود و طوري باشد كه اگر سر حيوان را نبرند مي‌ميرد، كه در اين صورت مي‌توان با هر وسيله تيزي كه چهار رگ آن را جدا كند سر حيوان را بريد.3 و 4 -هنگام سر بريدن بايد جلوي بدن حيوان رو به قبله باشد و به نيت سر بريدن نام خدا را ببرد. و همين اندازه كه بگويد: "بسم الله" كافي است . و اگر از روي فراموشي نام خدا را نگويد اشكال ندارد.5 -حيوان پس از سر بريدن حركتي كند كه معلوم شود در هنگام سر بريدن زنده بوده است . در ذبح حيوان بايد راه غذا و راه نفس و دو رگ محيط به آنها از زير برآمدگي گلو بريده شود به گونه اي كه قسمتي از آنها در سر بماند. و براي كشتن شتر بايد علاوه بر پنج شرطي كه براي سربريدن حيوانات گفته شد، كارد يا چيز تيز ديگري را كه از جنس آهن باشد در گودي ميان گردن و سينه شتر فرو برند; و به آن "نحر" مي‌گويند. سر بريدن حيوان به وسيله دستگاه، در صورتي كه شرايط شرعي ذبح رعايت شود اشكال ندارد. و لازم نيست براي هريك "بسم الله" بگويد; بلكه اگر هنگام زدن دكمه و گفتن "بسم الله" ذبح چند حيوان را قصد كند همه آنها حلال مي‌شود، به شرط آن كه ذبح همه آنها عرفا در يك زمان باشد.

شرايط شكار با اسلحه

اگر حيوان حلال گوشت وحشي را با اسلحه شكار كنند، با پنج شرط پاك و حلال مي‌شود:1 -اسلحه شكاري مانند "كارد و شمشير" برنده يا مثل "نيزه و تير" تيز باشد كه در اثر تيز بودن، بدن حيوان را پاره كند. پس اگر به وسيله دام، چوب، سنگ و مانند آن حيوان را شكار كنند و حيوان بميرد، پاك نمي شود و خوردن آن حرام است، مگر اين كه آن را زنده دريابند و ذبح كنند. و اگر حيواني را با تفنگ شكار كنند، چنانچه گلوله آن تيز باشد كه در بدن حيوان فرو رود و آن را پاره كند پاك و حلال است ; بلكه اگر گلوله تيز نباشد ولي با فشار در بدن حيوان فرو رود و آن را پاره كند و حيوان را بكشد نيز بنابر اقوي حلال و پاك است ; اما اگر به واسطه حرارتش بدن حيوان را بسوزاند و در اثر سوزاندن حيوان بميرد، پاك و حلال بودنش خالي از اشكال نيست .2 -شكار كننده مسلمان باشد و با اهل بيت پيامبر6اظهار دشمني نكند.3 -اسلحه را براي شكار حيوان به كار برد; پس اگر به جاي ديگر نشانه گيري كند و اتفاقا به حيوان بخورد و آن را بكشد، پاك و حلال نيست .4 -هنگام به كار بردن اسلحه "بسم الله" بگويد، مگر اين كه فراموش كند.5 -هنگامي كه انسان به حيوان مي‌رسد حيوان مرده باشد، و يا اگر زنده است به اندازه سر بريدن وقت نباشد; وگرنه بايد به دستوري كه براي سربريدن گفته شد عمل كند.

صيد ماهي

اگر ماهي فلس دار را زنده از آب بگيرند و بيرون آب جان بدهد، پاك و خوردن آن حلال است . و چنانچه در آب بميرد پاك، ولي خوردن آن حرام است ; و اگر تور ماهيگيري را در آب بيندازند و بعضي ماهي ها پس از افتادن به تور، در تور يا هنگام خارج كردن آنها از تور بميرند، بنابر اقوي پاك و حلال است . ضمنا تخم ماهي

حلال گوشت (خاويار) هر چند نرم و چسبنده باشد حلال است . در صيد ماهي لازم نيست صياد مسلمان باشد و هنگام صيد نام خدا را بگويد.

ب - حيوانات حرام گوشت

خوردن گوشت و شير حيوان نجس العين - مانند سگ و خوك - و حيوانات درنده اي كه معمولا چنگال دارند، مانند شير، پلنگ، يوزپلنگ، گرگ، كفتار، شغال، روباه، گربه، خرس و همچنين گوشت فيل و خرگوش حرام است . خوردن گوشت خزندگان و انواع حشرات مانند موش، مار، سوسمار، مارمولك، خرچنگ، عقرب، سوسك، زنبور، مورچه، مگس، پشه، شب پره و انواع كرمها حرام است .

2 - مواد غيرگوشتي

خوردن و آشاميدن از مواد غيرگوشتي - به جز چند مورد كه به آنها اشاره خواهد شد - جايز است . مشروط بر آن كه موجب ارتكاب حرام ديگري نشود; به عنوان مثال اگر آن چيز مال ديگري است با رضايت و اجازه وي باشد، يا موجب اسراف و تبذير نگردد.

مواد غيرگوشتي حرام

الف - مواد آلوده و نجس

1 -خوردن و آشاميدن چيز نجس و نيز خورانيدن آن به ديگران حتي به اطفال، در صورتي كه ضرر قابل توجهي براي اطفال داشته باشد حرام است . بلكه اگر ضرر هم نداشته باشد بنابر احتياط بايد از آن خودداري كنند.2 -خوردن و آشاميدن در ظرفهايي كه از پوست سگ و يا خوك و يا مردار ساخته شده حرام است .

ب - مواد زيانبخش

خوردن، آشاميدن، تزريق و يا استعمال چيزي كه براي جسم و يا روح انسان ضرر قابل توجه دارد حرام است .

ج - مايعات و آشاميدني هاي حرام

هر چيز مست كننده مانند شراب، فقاع (يك نوع آب جو) و خون و آنچه به وسيله ملاقات با نجس، نجس شده، حرام است . همچنين بنابر احتياط واجب هر چيزي كه طبيعت انسان از آن متنفر است حرام مي‌باشد.

احكام خوراكي ها

1 -خوردن خوراكي كه متعلق به ديگري است، بدون رضايت و اجازه وي جايز نيست و براي خوردن بايد رضايت او جلب شود.2 -خوردن و آشاميدن از منزل يا باغ پدر، مادر، برادر، خواهر، عمه، عمو، دايي، خاله، فرزند، همسر و نيز دوستان و كسي كه منزل و محل كار خود را به انسان محول نموده جايز است ; مگر در صورتي كه اطمينان يا گمان به راضي نبودن آنان داشته باشد.3 -كسي كه در اثر گرسنگي و يا تشنگي به حد اضطرار رسيده و چيز حلال به دست نمي آورد، در حدي كه خطر را از خود دفع نمايد، مي‌تواند از چيز حرام بخورد و يا بياشامد; و اگر ناچار شود از مال شخص ديگري بخورد، بايد عوض آن را بدهد.4 -كسي كه درمان بيماري او به نظر پزشك متخصص و مطمئن، منحصر در استفاده كردن از حرام است، در حد ضرورت اشكال ندارد.

5 -سر سفره اي كه در آن شراب مي‌خورند، اگر انسان يكي از آنان محسوب شود، نبايد بنشيند و از خوردن از آن سفره بايد اجتناب نمايد.6 -خوردن و آشاميدن از ظرف طلا يا نقره و استعمال آن حرام است .

تفريحات و سرگرمي ها

از اميرالمؤمنين (ع) نقل شده كه مؤمن در زندگي خود وقتي را براي مناجات با پروردگارش اختصاص دهد، و زماني را براي اداره زندگي مادي خويش بگذارد و زماني نفس را با لذت آن در قلمرويي كه مشروع و زيباست تنها و آزاد گذارد: "للمؤمن ثلاث ساعات : فساعة يناجي فيها ربه و ساعة يرم معاشه و ساعة يخلي بين نفسه و بين لذتها فيما يحل و يجمل ."[1]اين تقسيم بندي نكات مهمي را دربر دارد:1 -دين به ابعاد مختلف زندگي انسان توجه كرده است .2 -كار و تلاش براي زندگي و همچنين پرداختن به لذتهاي مادي از نظر دين مورد توجه و تأكيد قرار گرفته است .3 -لذتهاي نفساني از چند بعد مي‌تواند مورد توجه قرار گيرد:الف -از اين جهت كه تفريحات سالم به اندازه خود از لوازم حيات است و بايد در زندگي انسان وجود داشته باشد; سيره مستمر مسلمانان در بازيها به طور عموم تأييد شده است و مخالفتي با آن نشان نداده اند.[2]ب -پرداختن به اين امور (تفريحات و سرگرمي ها) مي‌تواند جنبه تربيتي و آموزشي داشته باشد. بنابراين نبايد تفريحات و شوخي ها به هزل و هرزگي و بيهودگي و اذيت و آزار و مسخره كردن ديگران كشيده شود.[3]
[1]سيد رضي، نهج البلاغه، حكمت 390، ص 545 .
[2]نجفي، محمدحسن، جواهرالكلام، ج 28، ص 221 و 222 .
[3]كليني، كافي، ج 2، ص 663 - 665 .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :537

««صفحه‌اول«صفحه‌قبلیجلد :1صفحه‌بعدی»صفحه‌آخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»

فرمت PDF

شناسنامهفهرست

ج -از آنجايي كه تفريحات سالم در پرورش جسم و روح بسيار دخيل اند، بنابراين بر آنها فايده عقلاني و مصلحت و غرض صحيح مترتب است . از پيامبر اكرم6روايت شده است : "علموا ابنأكم السباحة و الرماية"[1]"به فرزندان خويش شنا و تيراندازي بياموزيد." به طور كلي سرگرمي هاي گوناگون اگر همراه با كار حرام يا مستلزم حرام نباشد اشكال ندارد. بنابراين گوش دادن و ديدن برنامه هاي سينما، تئاتر، راديو، تلويزيون، ماهواره، اينترنت و مانند آن چنانچه مستلزم فساد افكار و اخلاق فرد يا جامعه يا ترويج باطل نباشد اشكال ندارد; ولي مواظب باشند مانع از كارهاي واجب و مهم نشود و تمام وقت خود را سرگرم به اين چيزها نكنند، مخصوصا كودكان كه بايد نسبت به آنها دقت بيشتري اعمال گردد.

مسابقات

برگزاري مسابقاتي كه در تقويت دين و بالا بردن بينش علمي، ادبي، هنري و يا فني جامعه مؤثر است، مانند مسابقات حفظ قرآن، احكام، مقاله نويسي، رياضي، فيزيك، شيمي و... بدون شرطبندي دو طرف جايز است . و اگر فرد ثالث و يا دولت و يا مؤسسه برگزاركننده به برندگان جوايزي اعطا كند اشكال ندارد; و برنده، مالك جايزه مي‌شود. در چند مسابقه شرطبندي دو طرف هم جايز است و آنها عبارتند: از اسب دواني و تيراندازي ; و بعيد نيست در مسابقه با انواع ابزار و وسايل جنگي روز مانند تفنگ، هواپيماي جنگي، تانك و غيره نيز شرطبندي جايز باشد. در مسابقاتي كه شرطبندي در آنها جايز است امور زير بايد رعايت شود:1 -بايد در مسابقه، ايجاب و قبول با لفظ و يا كاري كه بر آن دلالت كند ابراز شود.2 -طرفين عاقل و بالغ و داراي اختيار و قصد باشند.
[1]كليني، كافي، ج 6، ص 47، حديث 4 .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :538

««صفحه‌اول«صفحه‌قبلیجلد :1صفحه‌بعدی»صفحه‌آخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»

فرمت PDF

شناسنامهفهرست

3 -مقدار جايزه - خواه به صورت عين يا دين - معين باشد و يكي از دو طرف و يا شخص سوم پرداخت نمايد.4 -جهاتي كه جهل به آنها موجب نزاع مي‌گردد روشن باشد. مانند هدف، مقدار مسافت، خط شروع و پايان، نوع وسيله و... .

احكام برخي از تفريحات

1 - غنا

غنا و هر آوازي كه مهيج شهوت جنسي و موجب فساد اخلاق و تباه شدن عقل و شرافت انسان يا ترويج باطل باشد، خواندن و گوش دادن و نيز ياد دادن و يادگرفتن و شغل قرار دادن آن حرام است . در روايات از آنچه كه لهو و لعب و غنا باشد بسيار مذمت شده است ; از جمله در روايتي آمده است : "خانه اي كه در آن شراب و آلات لهو و موسيقي و قمار باشد، ملائكه به آن خانه وارد نمي شوند و دعاي اهل خانه مستجاب نمي گردد و بركت از آن خانه رخت برمي بندد."[1]و در روايتي امام صادق (ع) فرمود: "خانه غنا از مصيبت و بلاي ناگهاني در امان نيست ."[2]البته غناي زنان خواننده براي زنها در مجالس عروسي استثنا شده و حرام نيست، ولي بايد مردهاي نامحرم صداي آنان را نشنوند و مشتمل بر منكر نباشد و بنابر احتياط واجب به مجلس عروسي اكتفا شود و در مجالس جشن ديگر خوانده نشود. اگر كسي شك داشته باشد كه آواز يا آهنگي از لحاظ عرفي مناسب با مجالس فساد و از مصاديق غناي حرام مي‌باشد يا نه، اجتناب از آن لازم نيست ; گرچه احتياط خوب است .

2 - شعبده بازي

شعبده بازي در صورتي كه براي جلوه دادن حق به شكل باطل و يا باطل به شكل حق باشد، جايز نيست ; ولي اگر براي سرگرمي و پركردن اوقات فراغت باشد، اشكال ندارد.
[1]حر عاملي، وسائل الشيعة، باب 100) از ابواب ما يكتسب به، ج 17، ص 315، حديث 13) .
[2]همان، باب 99، ص 303، حديث 2 .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :539

««صفحه‌اول«صفحه‌قبلیجلد :1صفحه‌بعدی»صفحه‌آخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»

فرمت PDF

شناسنامهفهرست