4 -كافري كه اگر زكات به او بدهند در جنگ به مسلمانان كمك ميكند و يا به دين اسلام گرايش پيدا ميكند; همچنين مسلماني كه ايمان وي ضعيف است و اگر به وسيله زكات دلجويي شود ايمانش قوي ميشود. و به اين مورد "سهم مؤلفه" گفته ميشود.5 -پرداخت بدهي كسي كه توان پرداخت آن را ندارد; به شرط اين كه قرض خود را در معصيت صرف نكرده باشد.6 -سبيل الله، يعني هر كاري كه منفعت عمومي و ديني دارد; مانند ساختن مسجد، مدرسه، حمام، پل، اصلاح راه و... .7 -ابن السبيل، يعني مسافري كه در سفر درمانده باشد; هرچند وضع اقتصادي او در شهر خودش خوب باشد.
زكات فطره
زكات فطره يكي از زكاتهاي واجبي است كه همه ساله بر هر مكلف واجد شرايط واجب ميشود، و به مصرف فقرا و مستمندان جامعه ميرسد. زكات فطره انسان را از مرگهاي ناگهاني در آن سال حفظ ميكند; و مطابق بعضي از روايات، "تماميت روزه رمضان به زكات فطره است، چنان كه تماميت نماز به صلوات بر پيامبراكرم6ميباشد."[1]كسي كه هنگام غروب شب عيد فطر بالغ و عاقل باشد و بيهوش و فقير نباشد، بايد به قصد قربت و به نيت فطره براي خودش و هر يك از نان خورهاي خود يك صاع كه تقريبا سه كيلوگرم است گندم يا جو يا خرما يا كشمش يا برنج يا ذرت و يا مانند اينها را به فقير بدهد، و بنابر احتياط فطره را از آنچه غذاي متعارف مردم شهر اوست بدهد; و اگر پول يكي از اينها را هم بپردازد كافي است .
[1]همان، باب 1) از ابواب زكاة الفطرة، ج 9، ص 318، حديث 5 .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :578
««صفحهاول«صفحهقبلیجلد :1صفحهبعدی»صفحهآخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»
فرمت PDF
شناسنامهفهرست
4 - خمس
"خمس" به يك پنجم از درآمدها و بهره هايي گفته ميشود كه از راههاي گوناگون به دست ميآيد; و در زمان غيبت امام زمان (عج) بايد زير نظر مجتهد اعلم و جامع الشرايط به مصارفي برسد كه در شرع معين شده است . در حقيقت خمس بودجه اي است كه با آن در زمان غيبت امام معصوم (ع) علاوه بر رفع نيازهاي مشروع سادات فقير، اساس علمي و عملي حكومت حق كه مبتني بر مذهب جعفري است پايه گذاري ميشود. از اين رو در زمان غيبت بايد توسط كساني كه از نظر علمي و عملي صلاحيت نيابت از ائمه اطهار(ع) را دارا هستند به مصارف معين برسد، و به همين جهت نيز در بعضي روايات از خمس به عنوان "حق الامارة" ياد شده است . در احاديث تأكيد زيادي درباره پرداختن خمس شده است ; از جمله در روايتي آمده است كه حضرت امام رضا(ع) در جواب نامه يكي از تجار فارس چنين مرقوم فرمودند: "... همانا ما به وسيله خمس ميتوانيم دين را تقويت و ياري نموده و نيازهاي كساني كه سرپرستي آنها به عهده ماست و نيازهاي شيعيان را تأمين كنيم و آبروي خود را در برابر دشمنان حفظ نماييم . پس خمس را از ما دريغ نكنيد و خودتان را از دعاي ما محروم نسازيد و بدانيد كه پرداختن خمس موجب گشايش رزق و وسعت درآمد شما و مغفرت و پاك شدن شما از گناه و ذخيره آخرتتان خواهد بود. مسلمان كسي است كه به آنچه با خدا پيمان بسته وفا كند، نه اين كه با زبان اقرار كند و در دل مخالف باشد."[1]از امام باقر(ع) نقل شده است : "هر كس چيزي از مال خمس داده نشده را بخرد، عذرش نزد خدا پذيرفته نيست ; زيرا چيزي را خريده كه براي او حلال نمي باشد."[2]
[1]همان، باب 3 از ابواب الانفال، ج 9، ص 538، حديث 2 .
[2]همان، باب 1) از ابواب ما يجب فيه الخمس، ج 9، ص 484، حديث 5 .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :579
««صفحهاول«صفحهقبلیجلد :1صفحهبعدی»صفحهآخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»
فرمت PDF
شناسنامهفهرست
پس بر هر مسلماني لازم است كه خمسي را كه به مالش تعلق ميگيرد، از ملك خود خارج نمايد; و هر گونه تصرف در آن مال قبل از بيرون كردن خمس آن حرام است و نماز در آن مال نيز صحيح نمي باشد. و اگرچه اين واجب براي رفع كمبودهاست، ولي در عين حال يك واجب عبادي است و بايد با قصد قربت انجام شود. در هفت چيز خمس واجب است : درآمد كسب و كار، معدن، گنج، مال حلال مخلوط با حرام، جواهري كه با غواصي در دريا به دست آيد، غنيمت جنگ، و زميني كه كافر ذمي از مسلمان بخرد. احكام اينها به تفصيل در توضيح المسائل بيان شده است .[1]
مصرف خمس
بنابر مشهور خمس را بايد به دو قسمت مساوي تقسيم كرد. يك قسمت به عنوان "سهم امام (ع)" كه در اين زمان بايد به مجتهد جامع الشرايط سپرده شود يا در راهي كه او اجازه داده به مصرف برساند، و قسمت ديگر "سهم سادات" است كه بايد به مجتهد جامع الشرايط تحويل داده شود يا با اجازه او به سادات فقير يا ساداتي كه در سفر درمانده شده اند - گرچه فقير نباشند - و يا به سيد يتيمي كه فقير باشد داده شود. ولي اگر سهم سادات از سادات مستحق اضافه آيد، مجتهد جامع الشرايط آن را به مصارف سهم امام (ع) ميرساند; چنان كه اگر سهم سادات كفاف سادات را ندهد، مخارج سادات فقير از سهم امام (ع) تأمين ميشود. و در حقيقت خمس مخصوصا خمس درآمد كسب و كار، حق واحدي است متعلق به امام مسلمين، ولي بايد كمبود فقراي سادات از ناحيه آن تأمين شود.
[1]ر.ك : توضيح المسائل، مسائل 1623) - 1725) .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :580
««صفحهاول«صفحهقبلیجلد :1صفحهبعدی»صفحهآخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»
فرمت PDF
شناسنامهفهرست
سياست
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
دين و حكومت
حكومت، ضرورت زندگي اجتماعي
يكي از ضروريات زندگي بشر وجود نظام اجتماعي و حكومتي است كه حقوق افراد جامعه بشري را تأمين كند. به همين جهت در تمامي دوران زندگي بشر، حتي در عصر حجر و قبايل جنگل نشين، نوعي از حكومت - هر چند به صورت بدوي - وجود داشته است تا از منافع قومي و جمعي مردم حمايت كند. از سوي ديگر خواسته هاي افراد يك جامعه متفاوت است و همين امر موجب تزاحم حقوق آنان ميشود. گاه اتفاق ميافتد كه استفاده از حقي توسط يك فرد يا گروه، موجب خسارت ديدن ديگران و محروم شدن آنان از حقوق خويش ميگردد; و يا در موردي كه امكانات موجود كمتر از حد تقاضاست درگيري پيش ميآيد، كه محتاج تدبير و پيشگيري و يا داوري است ; و اين امر محتاج قراردادها و قوانين مورد پذيرش افراد جامعه است ; و اين امور هم به حكومت نياز دارد. پس حكومت از ضروريات زندگي اجتماعي بشر است كه به وسيله آن از هرج و مرج و نزاع و درگيري جلوگيري ميشود; چرا كه تك تك افراد جامعه نمي توانند به اموري مثل امنيت همه افراد و يا توزيع صحيح امكانات عمومي و يا حل و فصل اختلافات رسيدگي كنند; و ناگزير بايد حكومتي وجود داشته باشد تا متصدي كارهاي عمومي اجتماع شود. از سوي ديگر آموزه ها و ارزشهاي دين بايد به شكل معقول و منطقي در جامعه پياده گردد، و اين نيازمند برنامه ريزي و قدرت و امكانات است . حكومت در چنين مواردي مسؤول برنامه ريزي و سازماندهي امكانات و نيروها براي توجه دادن مردم به معنويت و برداشتن موانع است، كه در موارد بسياري بدون حكومت عملي
نيست . قرآن كريم در توصيف مؤمنان ميگويد: (الذين ان مكناهم في الارض أقاموا الصلا ة و آتوا الزكوة و أمروا بالمعروف و نهوا عن المنكر)[1]"مؤمنان كساني هستند كه اگر در زمين به آنان امكانات و توانايي دهيم نماز را بر پاي ميدارند و زكات ميدهند و امر به معروف و نهي از منكر ميكنند." گذشته از اين بايد توجه داشت كه برخي از دستورات دين روشهايي براي ضمانت اجراي دين است، همچون احكام جزايي اسلام (مانند: حدود، ديات و قصاص); در اين گونه موارد افراد نمي توانند خود اقدام به اجراي آن كنند، زيرا هرج و مرج لازم ميآيد و عده اي سوءاستفاده ميكنند; ناگزير حكومتي لازم است كه به اين امور رسيدگي كند. البته اهداف ياد شده و ايجاد امنيت و تحقق عدالت و آزادي اختصاص به حكومت ديني ندارد. آنچه به حكومت ديني مربوط ميشود - افزون بر اهداف كلي ساير حكومت ها - توجه به ارزشهاي معنوي و پايبندي به اجراي خواسته هاي ديني است . در تعاليم پيشوايان دين (ع) نيز اصل ضرورت حكومت مطمح نظر قرار گرفته است ; از جمله از اميرالمؤمنين (ع) نقل شده است : "لابد للناس من امير بر او فاجر"[2]"مردم ناگزير از حاكمي هستند، نيكوكار باشد يا بدكار." و نيز: "وال ظلوم غشوم خير من فتنة تدوم"[3]"حاكم ستمگر بهتر از هرج و مرج دائمي است ."
اهداف تشكيل حكومت
اهداف بشر از تشكيل حكومت و اساسا پيدايش نظام حكومت، عبارت بوده است از:1 -تأمين امنيت عمومي در تمامي زمينه ها; از قبيل امنيت روستاها، شهرها و راهها در ابعاد اقتصادي و اجتماعي و فرهنگي، و امنيت مرزها و يا مقابله با متجاوزان خارجي .
[1]سوره حج (22)، آيه 41 .
[2]سيد رضي، نهج البلاغه، خطبه 40، ص 82; و ر.ك . كليني، كافي، ج 8، ص 373، حديث 560: "و لابد من امرة في الارض ، برة او فاجر...".
[3]آمدي، غررالحكم، ص 464، حديث 10672) .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :584
««صفحهاول«صفحهقبلیجلد :1صفحهبعدی»صفحهآخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»
فرمت PDF
شناسنامهفهرست
2 -تأمين و ترويج عدالت، و ايجاد برابري همه در برابر قوانين، و توزيع عادلانه امكانات عمومي، و تدبير عادلانه براي مشاركت عمومي در مسؤوليت ها، و پاداش يا تنبيه مناسب رفتارهايي كه مقتضي پاداش يا تنبيه هستند، به منظور برقراري نظم اجتماعي .3 -رشد اجتماعي در تمامي زمينه هاي اقتصادي و فرهنگي (معنوي و مادي). اين اهداف صرف نظر از دستورات ديني، از ابتداي زندگي اجتماعي مورد توجه بوده است و شرايع مختلف چيز ديگري بر آن نيفزوده اند. تنها ادعاي شرايع و قوانين الهي، راهنمايي بشر براي رسيدن به همان اهداف و دنيا را مقدمه عالم آخرت دانستن است . اين اهداف موجب تأسيس حكومت و وضع قوانيني شده است كه به تدريج كمال يافته و پيشرفته تر شده است . و التزام به قوانين و مقررات اجتماعي در حقيقت فلسفه تأسيس حكومت ها بوده تا به اين وسيله انسانها با آرامش خاطر و آسايش كامل زندگي كنند. به همين جهت پاي بندي به قوانين و مقررات لازم است، و حكومت به عنوان مدافع و مجري قوانين سعادت بخش، ضروري است . در اين ميان دين نيز با هدف تعالي معنوي انسان، حكومت را از نيازهاي انسانها دانسته است . در روايتي آمده است : "الدين والسلطان اخوان توأمان لابد لكل واحد منهما من صاحبه والدين اس والسلطان حارس و ما لا اس له منهدم و ما لا حارس له ضائع"[1]"دين و حكومت، تواءم با هم هستند و هر كدام به ديگري نياز دارند; دين اساس و حكومت نگهبان است و چيزي كه اساس و ريشه نداشته باشد منهدم ميشود، و آنچه فاقد نگهبان باشد از بين ميرود."
قدرت براي اجراي قوانين و دفاع از جامعه
حكومت بايد براي اجراي قوانين و ايجاد نظم اجتماعي اقتدار داشته باشد; چرا كه حكومت ضعيف و غير مقتدر نمي تواند از حقوق افراد جامعه و يا امكانات آن پاسداري كند.
[1]مفيد، الاختصاص، ص 263 ; متقي هندي، كنز العمال، ج 6، ص 10، حديث 14613) .نام کتاب :اسلام دين فطرتنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :585
««صفحهاول«صفحهقبلیجلد :1صفحهبعدی»صفحهآخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»
فرمت PDF
شناسنامهفهرست