کتاب اسناد لانه جاسوسی آمریکا

ت- باید پول نقد حاصل از فروش اقلام به دولت ایالات متحده و یا هر کشور دیگر، به صندوق امانی ایران واریز شود.

ث- دولت ایالات متحده در صورتی که بازاری برای فروش اقلام سفارش ایران نباشد، تحت شرایط زیر تولید و یا خرید ملزومات فوق و تحویل آنها را به ایران ادامه خواهد داد:

- چنانچه هزینه خاتمه قرارداد بیشتر از حد معقول بوده و اقتصادی نباشد

- با مشورت با دولت ایران

ج- دولت ایالات متحده به منظور پرهیز از اضطرار می تواند از شیوه تسویه متقابل حساب ها استفاده کند.

چ- بررسی برنامه های تجدیدنظر شده در تاریخ 24 ژوییه 1979 و یا قبل از آن توسط دولت ایران و دولت ایالات متحده

- تیم وزارت دفاع آمریکا در اوایل ماه می برای این بررسی ها در اینجا حضور داشت.

ح- دولت ایالات متحده اجازه یافت «(برای یک مدت کوتاه انتقالی)» همچنان به پرداخت هزینه از محل سپرده صندوق امانی ادامه دهد تا از خاتمه قراردادها در طول مدت یافتن خریدار [برای اقلام سفارش ایران] جلوگیری شود.

خ- دولت ایالات متحده وضعیت فروش ها و صندوق امانی را مدام به دولت ایران گزارش دهد.

- یک گزارش دیگر در اوایل ماه ژوییه ارسال خواهد شد.

اقداماتی که متعاقب امضای این یادداشت تفاهم صورت گرفت

1- دولت ایران در اواخر ماه مارس قرارداد دو کشتی کروز باقیمانده را نیز لغو کرد و خاتمه داد.

2- برنامه های متعدد دیگری نیز لغو شدند و خاتمه یافتند، نظیر برنامه شرکت هلیکوپترسازی بل، برنامه PEACE LOG، یک برنامه پشتیبانی در نیروی هوایی.

3- دولت ایالات متحده فروش اقلام به کشورهای دیگر را شروع کرد.

الف- برخی اقلام فروخته شده اند، نظیر 55 جنگنده اف-16 که قرارداد آنها امضا شده است. تلاش جهت یافتن خریدار برای سایر سیستم ها و ملزومات ادامه دارد.

ب- وزارت دفاع ایالات متحده یک لایحه بودجه تکمیلی سال 1979 را به منظور خرید دو کشتی موضوع یادداشت تفاهم و سایر اقلام مربوط به آن (یعنی موشک ها) به کنگره ارایه کرد. این لایحه بودجه برنامه ریزی نشده بود. اجرای چندین برنامه وزارت دفاع که نیاز به بودجه تکمیلی داشتند به تعویق افتاد تا این

خریدها انجام شود. این تصمیم به نفع هر دو دولت بود.

4- دولت ایالات متحده مجبور شد صندوق امانی را حساب اصلی در نظر بگیرد و حساب قراردادها را متقابلاً از محل وجوه صندوق تسویه کند.

رویکرد دولت ایالات متحده به صندوق امانی

1- تمامی اقدامات و رویه ها با هدف حفظ منافع هر دو دولت صورت گرفت.

الف- تأمین قطعات مورد نیاز ایران

ب- جلوگیری از ناتوانی صندوق در پرداخت بدهی و بدین ترتیب پرهیز از شرایط اضطرار

- چنانچه صندوق توانایی لازم برای پرداخت بدهی خود را نداشت، طبق قانون

ایالات متحده، دولت موظف بود به تمامی برنامه های خریدهای نظامی خارجی

خاتمه دهد و جهت دریافت خسارات مالی ناشی از خاتمه قراردادها اقدام نماید.

پ- انجام اقدامات فوق العاده به منظور حفاظت از صندوق امانی تا زمانی که دولت ایران جهت تضمین توانایی صندوق برای پرداخت بدهی اش، وجوهی را به آن واریز نماید و یا تا زمانی که لایحه بودجه تکمیلی وزارت دفاع تصویب گردد. اقدامات به شرح زیر است:

(1) ادامه ساخت هر 4 کشتی با استفاده از وجوه موجود در صندوق امانی ایران بر

اساس تصمیم وزارت دفاع برای درخواست بودجه تکمیلی به منظور خرید کشتی ها.

خاتمه دادن قرارداد تمامی کشتی ها هزینه ای بالغ بر 350 میلیون دلار در برداشت که موجب ناتوانی صندوق امانی در پرداخت بدهی هایش می شد. این امر دولت را مجبور به خاتمه تمامی برنامه ها و اقدام قانونی می کرد. به اعتقاد ما این امر به نفع هر دو دولت و پرهیز از این اقدامات بود.

(2) هر جا به صرفه تر بود، برنامه های خرید قطعات یدکی را خاتمه داد و لغو کرد. این امر برداشت از وجوه صندوق امانی را کاهش داد.

(3) از تحویل قطعات یدکی به منظور فروش آنها به سایر کشورها و ارتش ایالات متحده خودداری کرد. این امر درآمدی اضافی به صندوق امانی واریز کرد، و احتمال ایجاد شرایط اضطرار را تأخیر انداخت.

وضعیت صندوق امانی

1- کل بدهی صندوق طبق صورتحساب هزینه ماه دسامبر 1978 تقریباً 3/1 میلیارد دلار

بود. این مبلغ به جهت آنکه بدهی صورتحساب های قبلی به طور کامل پرداخت نشده بود، قدری بالا بود.

2- مبلغ 227 میلیون دلار که در ژانویه 1979 صورت گرفت، آخرین پرداخت دولت ایران بود.

3- موجودی صندوق امانی در تاریخ امضای یادداشت تفاهم یعنی 3 فوریه 1979 مبلغ 9/639 میلیون دلار بود.

4- در نتیجه اقداماتی که به منظور خاتمه برنامه ها و جبران خسارات از محل فروش های مجدد که وجوه آن به صندوق امانی واریز شد، بدهی صندوق طبق صورتحساب ماه مارس به 267 میلیون دلار رسید (در مقایسه با 3/1 میلیارد دلار در ماه دسامبر)

5- صورتحساب ماه مارس شامل 550 میلیون دلار خسارت مالی خاتمه قرارداد چهار کشتی، 16 هواپیمای آر.اف-4 ای، و سایر قراردادهای کوچک، بعلاوه هزینه های خاتمه قراردادهایی نظیر قرارداد شرکت هلیکوپترسازی بل نمی شود.

6- برداشت از صندوق امانی به منظور تأمین هزینه پیشرفت کار ساخت کشتی ها، سایر برنامه ها و مطالبات ادامه دارد. استرداد پول به صندوق امانی از محل فروش اقلام به سایر کشورها نیز ادامه دارد.

7- برداشت از صندوق در حال حاضر بیشتر از استرداد پول به آن است. دولت ایالات متحده پیش بینی می کند که صندوق امانی در اواسط ماه ژوییه از پرداخت بدهی هایش ناتوان شود، مگر اینکه تا آن تاریخ یکی از دو اقدام زیر صورت بگیرد:

الف- دولت ایران به صندوق پول واریز کند

ب- لایحه بودجه تکمیلی وزارت دفاع آمریکا تصویب شود

وضعیت لایحه بودجه تکمیلی وزارت دفاع آمریکا

1- پیشینه. لایحه ای که در اوایل ماه فوریه ارایه شد بر اساس یادداشت تفاهم یاد شده صورت گرفت که در آن فقط خرید دو کشتی لغو شده بود. وزارت دفاع، پس از آنکه دولت ایران در اواخر ماه مارس تصمیم گرفت قرارداد مربوط به خرید دو کشتی باقیمانده را نیز خاتمه دهد، تصمیم گرفت لایحه تکمیلی بودجه اش را اصلاح نکند و خواستار تخصیص بودجه برای خرید این کشتی ها در لایحه بودجه سال 1980 شد.

2- با وجود این، رأی کنگره بر این شد که مجوز برای خرید هر 4 کشتی و برخی از موشک ها صادر شود. البته این لایحه فقط به رئیس جمهور اجازه ی خرید 4 کشتی را می دهد و نه پول خرید آنها را.

3- یک لایحه دیگر، یعنی لایحه تخصیص بودجه، نیز باید در کنگره به تصویب برسد. این لایحه پول لازم برای خرید کشتی ها را در اختیار رئیس جمهور قرار خواهد داد.

- رویه های مذکور در بند 1 و 2 از جمله رویه های عادی برای همه خرید های دولت آمریکا هستند و ضرورت قانونی دارند.

4- لایحه تخصیص بودجه ای که در سنا به تصویب رسید، فقط هزینه خرید 4 کشتی را در بر می گرفت و بودجه ای به خرید موشک ها اختصاص نیافت.

5- لایحه تخصیص بودجه ای که در مجلس نمایندگان به تصویب رسید، فقط هزینه خرید 2 کشتی را در بر می گرفت و بودجه ای به خرید موشک ها اختصاص نیافت.

6- قرار است کمیته های مجلس سنا و مجلس نمایندگان به منظور رسیدن به یک لایحه مشترک در کنفرانس مورخ 10 ژوییه با یکدیگر ملاقات کنند، که امیدواریم این نتیجه حاصل شود، که در آن صورت لایحه فوق باید دوباره برای تصویب و رأی نهایی به مجلس نمایندگان و سنا عودت داده شود. نمی توانیم پیش بینی کنیم که تصویب لایحه تخصیص بودجه تا چه زمانی به طول می انجامد ولی امیدواریم تا اواسط ژوییه این کار صورت بگیرد.

آینده صندوق امانی

1- چنانچه ایران مبالغی به این صندوق واریز کند و یا لایحه بودجه تکمیلی وزارت دفاع به تصویب برسد، صندوق مزبور توانایی پرداخت بدهی هایش را در طول تابستان جاری خواهد داشت.

2- چنانچه در لایحه بودجه تکمیلی وزارت دفاع فقط منابع مالی لازم برای خرید دو کشتی تخصیص یابد، و هیچ پولی برای خرید موشک ها تصویب نشود و دولت ایران نیز پرداختی به صندوق انجام ندهد، آنگاه :

- پیش بینی می کنیم صندوق امانی فقط تا آخر ماه سپتامبر توان پرداخت بدهی هایش را داشته باشد. از تاریخ 31 سپتامبر موجودی آن تقریباً 180 میلیون دلار خواهد بود.

- با وجود این، موجودی فوق بدون در نظر گرفتن 390 میلیون دلاری است که باید در قبال خسارات ناشی از خاتمه قرارداد خرید دو کشتی دیگر و سایر اقلام پرداخته شود.

3- چنانچه در لایحه بودجه تکمیلی وزارت دفاع منابع مالی لازم برای خرید 4 کشتی تخصیص داده شود، ولی پولی برای خرید موشک ها اختصاص نیابد، پیش بینی می کنیم که موجودی صندوق از تاریخ 31 دسامبر 363 میلیون دلار خواهد بود. این موجودی بدون در نظر گرفتن خسارت 280 میلیون دلاری ناشی از خاتمه قراردادهاست (برای موشک ها، جنگنده های آر.اف-4 ای و غیره).

- موجودی صندوق امانی که در بند 2 و 3 آمده است به فروش اقلام سفارش ایران به کشورهای دیگر و استرداد وجه آن به صندوق بستگی دارد. بنابراین، پیش بینی های فوق ممکن است تغییر کند.

4- از آنجا که احتمال تصویب لایحه مشترک تخصیص بودجه وجود دارد، موجودی صندوق امانی نیز به تبع آن تغییر خواهد کرد.

5- چنانچه کنگره فقط بودجه خرید دو کشتی را در ماه ژوییه تصویب کند، وزارت دفاع تخصیص بودجه برای دو کشتی باقیمانده را در لوایح دفاعی سال 1980 درخواست خواهد کرد.

سایر مشکلات جاری

1- ارتش ایران مایل است تحویل قطعات یدکی ادامه یابد.

- هر یک از نیروهای ارتش و وزارت دفاع ملی ایران دارای قراردادهای خرید نظامی خارجی هستند و به تبع آن مبالغی در صندوق امانی دارند.

- نیروهای ارتش احساس می کنند چنانچه مبالغ مربوط به آنها در صندوق امانی برای پرداخت هزینه قراردادها کافی است و پیش پرداخت ها را نیز انجام داده اند، اقلام مورد سفارش شان باید به آنها تحویل گردد.

2- دولت ایالات متحده تحت شرایط عادی با این درخواست موافقت می کرد. با وجود این، دولت آمریکا، در راستای منافع هر دو کشور، نمی تواند با این خواست موافقت کند زیرا این مسئله باعث ناتوانی کل صندوق در پرداخت بدهی ها شده و موجب تحقق اضطرار خواهد شد.

3- در نتیجه، دولت ایالات متحده معتقد است که باید از تحویل قطعات یدکی خودداری کند و تنها اقلامی را به ایران بفروشد که صندوق توانایی پرداخت هزینه آنها را دارد.

4- هر زمان که هر دو دولت احساس کنند صندوق امانی توانایی پرداخت بدهی هایش را دارد، قطعات یدکی و سایر اقلام تحویل ایران خواهد شد.

5- دولت ایالات متحده در پی یافتن راهی برای تأمین قطعات یدکی اضطراری به نیروی هوایی ایران است.

- این امر می تواند با پیش پرداخت (مبلغی نزدیک به 5 میلیون دلار) از سوی نیروی هوایی ایران و افتتاح یک صندوق امانی جدید عملی شود.

راه حل های دراز مدت تر

1- دولت ایالات متحده معتقد است که توانایی نظامی کافی برای رسیدن به اهداف دفاعی ملی به نفع و مصلحت ایران است، و نکته نهفته در این منافع آن است که دولت ایالات متحده نیز باید قطعات یدکی و اقلام دیگر را در پشتیبانی از سیستم های تسلیحاتی ایران به این کشور بفروشد.

2- با وجود این، تا زمانی که صندوق امانی در خطر ناتوانی از پرداخت دیونش باشد،

قانون آمریکا فروش به کشورهای دیگر را منع می کند. علاوه بر این، طبق قوانین آمریکا، پیش پرداخت امری ضروری است.

3- احتمالاً قراردادهای جدیدی باید بسته شود.

الف- می توان شرایط این قراردادهای جدید را مورد مذاکره قرار داد.

4- قراردادهای جدید به تعیین سیاست و تخصیص منابع مالی نیازمند است.

5- دولت ایالات متحده از تبادل اطلاعات و گفتگو در اسرع وقت استقبال می کند.

6- ما از انجام مذاکرات توسط نمایندگان ایران در واشنگتن، یعنی جایی که اطلاعات و دانش بیشتری از سوی دولت ایالات متحده می تواند در اختیار آنها قرار گیرد، بیشتر استقبال می کنیم تا در ایران. ما درخواست اطلاعات بیشتری درباره وضعیت خریدهای نظامی خارجی و صندوق امانی دولت ایران کرده ایم تا بتوانیم به سئوالات دولت ایران بهتر پاسخ دهیم. با وجود این، سفر نمایندگان دولت ایران به واشنگتن بسیار مطلوب خواهد بود. چنانچه سفر آنها به واشنگتن میسر نباشد، ما در اینجا تلاش هایمان را چند برابر خواهیم کرد.

قطعات نظامی غیر حساس

سند شماره 158

محرمانه12 ژوییه 1979- 21 تیر 1358

از: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی.سیبه: سفارت آمریکا، ایران- فوری

موضوع: قطعات نظامی غیر حساس

1- (محرمانه- تمام متن)

2- آگاه، کاردار ایران، در مورخه 11 ژوییه تماس گرفت تا در پی دستورات یزدی، وزیر امور خارجه، سئوالاتی درباره تأمین قطعات یدکی برای نیروهای هوایی ایران مطرح کند. آگاه گفت ایرانی ها علاقمند به سه گروه از این قطعات یدکی هستند:

- قطعاتی که ایران قبلاً هزینه آنها را پرداخته است.

- قطعاتی که ایران مایل است تحت حساب جدید که بعداً افتتاح خواهد شد، سفارش دهد.

- قطعات هواپیماهای 747 که برای تعمیر به آمریکا فرستاده شده ولی هنوز به ایران ارسال نشده است.

معاون وزیر مشکل فقدان اعتبار لازم در صندوق امانی برای تسویه دیون را مطرح ساخت و توضیح داد که رأی مثبت کنگره در مورد ناوشکن های اسپراونس می تواند قدری از فشارهای مالی بکاهد. معاون وزیر گفت که امیدوار بودیم کمیته کنگره لایحه تخصیص بودجه را در تاریخ 10 ژوییه تصویب کند ولی بحث و بررسی ها تا 11 ژوییه ادامه پیدا کرد. چنانچه کمیته فوق خرید کشتی های سفارش ایران را توصیه کند، آنگاه این مسئله باید به طور جداگانه در مجلس نمایندگان و سنا به رأی گذاشته شود. ممکن است این رأی گیری ظرف مدت یک هفته انجام شود.

3- چنانچه کنگره فشارهای مالی وارد بر صندوق امانی را بردارد، آنگاه موانع رفع توقیف

قطعات یدکی برای ایران می تواند برداشته شود. معاون وزیر معتقد بود که در صورت تحقق چنین امری در موقعیتی قرار خواهیم گرفت که می توانیم قطعات سفارش شده ای که ایران از قبل هزینه آنها را پرداخت کرده است، به ایران ارسال کنیم و حساب جدیدی برای فروش قطعات یدکی به نیروی هوایی و همچنین نیروی دریایی و واحد هلیکوپتری آن افتتاح کنیم.

4- در چنین شرایطی، ارتش ایران باید فهرستی از اولویت های تجهیزاتی اش را که مایل به دریافت آنهاست، تهیه و ابلاغ نماید. مثلاً اگر تایر هواپیما در فهرست اقلام مجاز و قابل ارسال نیست ولی برای ایران اولویت دارد، این کشور می تواند سریعاً سفارش خرید آن را بدهد. ارتش ایران باید کاملاً اقلام مورد نیاز خود را مشخص نماید.

5- دوم اینکه ایرانی ها باید برای حمل قطعات یدکی به ایران توسط یک شرکت حمل و نقل هوایی ترتیبات لازم را بدهند. چنانچه ایرانی ها هنوز با شرکت بهرینگ مشکل دارند، باید ترتیبی برای رفع موانع موجود بیندیشند.

6- خلاصه اینکه، معاون وزیر گفت ممنوعیت تحویل قطعات یدکی به دلیل نبود اعتبار کافی در صندوق امانی برای تسویه دیون است و اینکه کنگره دارد مسئله خرید ناوشکن های اسپراونس را بررسی می کند. معاون وزیر همچنین تأکید کرد که آمریکا مایل است ایران را در جریان کامل آخرین تحولات صندوق امانی قرار دهد و در ماه جاری گزارشی در خصوص وضعیت صندوق به ایران ارسال کند. او همچنین از مقامات ارتش ایران دعوت کرد که برای جلسات توجیهی به آمریکا سفر کنند.

7- معاون وزیر در خصوص قطعات تعمیری هواپیماهای 747 گفت اطلاعی در این باره ندارد. هنوز روشن نبود که تجهیزات ایرانی در دست شرکت بوئینگ است یا نیروی هوایی آمریکا. معاون وزیر پیشنهاد کرد مقامات نظامی ایران برای اطلاع از جزییات مسئله با سفارت تماس بگیرند.

ونس

وضعیت صندوق امانی و پیش بینی ها

سند شماره 159

بدون طبقه بندی16 ژوییه 1979- 25 تیر 1358

از: وزارت دفاع، واشنگتن دی.سیبه: هیأت مستشاری نظامی، تهران

مرجع: الف- گزارش سرهنگ پتی در ماه می 1979، ب- وزارت دفاع 112022ز - 11 ژوییه 1979، با موضوع احتمال سفر هیأت ایرانی برای شرکت در کنفرانس ایالات متحده، پ- هیأت مستشاری نظامی 091157ز - 9 ژوییه 1979، با موضوع یادداشت تفاهم و صندوق امانی

موضوع: وضعیت صندوق امانی و پیش بینی ها

1- بدینوسیله آخرین اطلاعات مربوط به صندوق امانی ایران و اقدامات انجام شده در ارتباط با یادداشت تفاهم مورخ 3 فوریه 1979 از تاریخ 30 ژوئن 1979 به همراه پیش بینی

وضعیت برای باقیمانده سال 1979 ارایه می گردد. قالب اطلاعات مشابه با اسلایدهای مربوطه در گزارش ماه می 1979 سرهنگ پتی درباره صندوق امانی و یادداشت تفاهم است.

الف- آخرین اطلاعات مربوط به صندوق امانی (به میلیون دلار):

برداشت ها از تاریخ 3 فوریه تا 30 ژوئن 1979

برداشت هاموجودی

موجودی در 3 فوریه 19799/639

برنامه هایی که ادامه یافت3/300

برنامه هایی که خاتمه یافت4/122

برنامه هایی که ادامه یافت تا زمانی که اقلام آن به مشتری دیگری فروخته شد7/210

جمع کل4/633

کل موجودی پایان دوره5/6

استرداد مبالغ به صندوق امانی ایران با یادداشت تفاهم از تاریخ 3 فوریه تا 30 ژوئن 1979

مبالغ مسترد شدهموجودی

موجودی مانده از قبل5/6

فروش به مشتریان آمریکایی و استرداد سرمایه گذاری ایران

8/35

فروش به سایر مشتریان خریدهای نظامی خارجی9/43

استرداد مازاد مبالغ پیش پرداخت شده در قبال تعهدات ایران

6/14

جمع کل 3/94

موجودی در تاریخ 30 ژوئن 1979 8/100

وضعیت صندوق امانی ایران در سال تقویمی 1979

(بر اساس کل اقدامات انجام شده، بدون در نظر گرفتن مبالغ مربوط به بودجه تکمیلی وزارت دفاع ایالات متحده )

3 فوریه-

30 ژوئن1 ژوییه-

30 سپتامبر1 اکتبر-

31 دسامبر

موجودی شروع دوره9/6398/1006/101

برداشت ها4/6339/2804/220

استرداد به صندوق3/945/780/59

موجودی پایان دوره8/100(6/101-)(0/263-)