کتاب اسناد لانه جاسوسی آمریکا

بازنگشتن پگف را منتشر ساخته اند.

یکی از روزنامه ها نوشت که پگف به این سبب برکنار شده است که جایی برای سفیر کنونی شوروی در قاهره، که رابطه های محکمتری با رهبران سیاسی شوروی نسبت به پگف دارد و منتظر شغل جدیدی است، باز شود. برخی منابع دیگر نیز نام پگف را در رابطه با وضعیت سفیر شوروی در قاهره برده اند.

از طرف دیگر، وزارت امور خارجه ایران، می گوید هیچ اطلاعی از دلایل سفر پگف ندارد، بجز اینکه پگف به مرخصی سالیانه اش رفته است و نهایتاً به سر کارش باز می گردد.

اخیراً یکی از کارمندان دفتر وابسته نظامی آمریکا با وابسته نظامی شوروی در تهران صحبت کرده بود، و وابسته شوروی گفته بود که به پگف «دستور داده بودند» به مسکو بازگردد، و دیگر به تهران باز نخواهد گشت، هر چند نمی توان به ضرس قاطع گفت که آیا این نظر شخصی وابسته نظامی شوروی بوده یا خیر. البته او این مسئله را یک تراژدی می دانست زیرا پگف سالهای زیادی از عمر حرفه ایش را به خاورمیانه و اخیراً نیز به بهبود روابط ایران و شوروی اختصاص داده بود. ولی شکست اخیر مذاکرات امضای یک پیمان عدم تخاصم به زندگی حرفه ای پگف خاتمه داده بود.

نظرات گزارشگر: البته این اخبار ضد و نقیض عمدتاً بلاتکلیفی آینده پگف را نشان می دهند، و بیشتر بر عدم بازگشت او به تهران تأکید دارند.

برای سفیر

جان. دبلیو. بولینگ

دبیراول سفارت

گزارش گفتگو- روابط ایران و آمریکا با شوروی

سند شماره 261

محرمانه21 فوریه 1960- 1 اسفند 1338

محل: سفارت عراق در تهران

شرکت کنندگان: کنستانتین ایوانویچ زوتف، دبیر اول سفارت شوروی، جی. پی. [؟] دبیر دوم سفارت آمریکا

[موضوع]: گزارش گفتگو- روابط ایران و آمریکا با شوروی

گزارشگر در مراسم تودیع حاجب شبیبی، دبیر سوم سفارت عراق در تهران به آقای زوتف معرفی شد.

کمی بعد از معرفی، زوتف گزارشگر را به گوشه ای کشاند و با جدیت درباره لزوم تفاهم بین آمریکا و شوروی، و روابط حسنه و «همزیستی مسالمت آمیز» صحبت کرد. او سپس بر اهمیت اعلام اخیر برنامه های شوروی برای کاهش نیروهای مسلح و به همان اندازه کاهش بودجه تسلیحاتی تأکید کرد.

او گفت امیدوار است ایالات متحده انگیزه های صادقانه اتحاد شوروی را در اتخاذ اقدامات یکجانبه درک و از الگوی شوروی پیروی کند.

در ارتباط با ایران، زوتف داوطلبانه گفت روابط ایران و اتحاد شوروی در وضعیت بدی است، ولی نپذیرفت که دولت اتحاد شوروی هم در ایجاد چنین وضعیتی مسئول است. در پاسخ به سئوال من درباره حملات تبلیغاتی بر ضد شاه و دولت ایران، زوتف قاطعانه گفت اتحاد شوروی در امور سایر کشورها دخالت نمی کند. او در ادامه همان توضیحات تکراری را در مورد مواضع اتحاد شوروی در قبال ایران ابراز کرد و تأکید داشت که وضعیت کنونی نتیجه مستقیم اقدام سال گذشته ایران در شروع و سپس قطع مذاکرات پیمان عدم تخاصم است. زوتف اصرار داشت که ابتدا دولت ایران پیش نویس پیشنهادی پیمان را به اتحاد شوروی داد که مبنای سفر هیأت مذاکره کننده شوروی به تهران بود، و از سوی اتحاد شوروی پذیرفته شده بود. با وجود این، دولت ایران پیشنهادش را پس گرفت و بدین ترتیب موجب شد که مذاکرات متوقف شود.

البته او تکذیب کرد که ممکن است اقدام ایران به سبب اصلاح برخی مفاد پیشنهادی از سوی اتحاد شوروی بوده باشد، و گفت هیأت شوروی کاملاً حاضر بود که همان پیشنهاد اصلی ایران را بدون هر گونه اصلاحی بپذیرد.

خلاصه نظراتی که زوتف پس از این اظهار نظر بیان کرد این بود که دولت ایران صداقت ندارد، قابل اعتماد نیست، و اینکه این ایرانی ها هستند، و نه روس ها، که از عادی سازی روابط بین دو کشور جلوگیری می کنند.

وقتی از او پرسیدم که سفیر پگف چه زمانی قرار است به تهران بازگردد، گفت هنوز معلوم نیست و توضیح داد که با توجه به روابط کنونی دو کشور، بازگشت سفیر چندان اهمیتی ندارد. او گفت روابط باید عادی شود و [ادامه سند یافت نشد]

گفتگو با نفرات سفارت شوروی

سند شماره 262

محرمانه23 فوریه 1960- 3 اسفند 1338

وابسته نیروی هوایی ایالات متحده، سرهنگ لارنس. ای. هوراس

[موضوع]: گفتگو با نفرات سفارت شوروی

نظرات نفرات سفارت شوروی درباره جشن روز ارتش سرخ

1- اطلاعات زیر در گفتگو با وابسته سیاسی سفارت اتحاد شوروی در تهران به دست آمد و بدینوسیله گزارش می شود:

الف- خبر شماره 1- خلع سلاح شوروی: وابسته سیاسی اظهار داشت که واقعاً از بزرگی میزان کاهش نیرو های مسلح اتحاد جماهیر شوروی شگفت زده است. البته وقتی از او میزان کاهش را پرسیدم، یا نمی دانست و یا نخواست آمار و ارقام دقیقی در مورد آن ارایه دهد. وقتی او مسئله خلع سلاح را مطرح کرد، من هم در مورد وضعیت آموزش های نظامی غیرنظامیان از

او پرسیدم. به او گفتم وقتی کشوری به غیرنظامیان خود آموزش های نظامی می دهد و نام آنها را در فهرست نیروی های مسلح وارد نمی کند، پس خلع سلاح جزیی فقط فهرست رسمی توانایی های نظامی را کاهش می دهد [و نه فهرست واقعی آن را]. وابسته سیاسی در پاسخ من این جمله متعصبانه را گفت که اتحاد جماهیر شوروی دیگر به غیرنظامیان خود آموزش های نظامی نمی دهد، ولی نگفت که این رویه از چه زمانی خاتمه یافته است.

نظرات گزارشگر: وابسته نظامی ظاهراً صادق و مایل به گفتگو بود. نظرات او از این جهت مهم است که خط و خطوط حزبی عناصر مشغول به کار در سفارت شوروی را نشان می دهد. او خودش را ویکتور اسپولنیکف معرفی کرد.

ب- خبر 2- مشاهدات پراکنده: فضای صمیمی و دوستانه ای بر جشن روز ارتش سرخ حاکم بود. یک میز مجلل و مقدار زیادی ودکا برای میهمانان چیده شده بود. مخصوصاً تلاش همسران وابستگان نظامی برای ایجاد فضای اجتماعی از نوع غربی چشمگیر بود. آنها در حد توان خود سعی می کردند رفتار گرم و صمیمانه ای داشته باشند و فضای میهمانی خیلی صمیمی تر از مراسم رسمی معمول سفارت اتحاد جماهیر شوروی بود.

نظرات گزارشگر: تلاش چشمگیر برای تلطیف روابط و میهمان نوازی به سبک غربی کاملاً مشهود و چشمگیر بود و با فضای مراسم رسمی قبلی سفارت شوروی کاملاً تضاد داشت.

لارنس. ای. هوراس

سرهنگ، وابسته نیروی هوایی ایالات متحده

گزارش گفتگو با کنستانتین ایوانویچ زوتف، دبیر اول...

سند شماره 263

محرمانه29 فوریه 1960- 9 اسفند 1338

از: سفارت آمریکا، تهرانبه: وزارت امور خارجه، واشنگتن

موضوع: گزارش گفتگو با کنستانتین ایوانویچ زوتف، دبیر اول

سفارت شوروی در تهران

یادداشت پیوست در حکم نمونه ای از تماس های اجتماعی با مقامات شوروی در تهران جهت اطلاع وزارت امور خارجه ارسال می گردد. نظراتی که در این یادداشت ضبط است، غیرعادی و یا روشنگر نیست، و فقط احساس سرخوردگی شدید مقامات شوروی از شکست مذاکرات پیمان عدم تخاصم در سال گذشته را نشان می دهد.

گفتگوی ما به دلیل پیوستن نماینده یک کشور دیگر به جمعمان ناتمام ماند و نتوانستم نظر زوتف را درباره جزییات تلاش برای عادی سازی روابط بین ایران و شوروی جویا شوم.

یادداشت بیوگرافی

اطلاعات مندرج در فهرست دیپلمات ها نشان می دهد که زوتف از تاریخ 26 آوریل 1958

در تهران بوده و متأهل است. طبق اطلاعاتی که از شخص ثالث نامبرده در بالا به دست آمد، همسر زوتف ماماست و در دو بیمارستان متعلق به شوروی در تهران خدمت می کند.

طبق گفته یکی از منابع سفارت، زوتف بیشتر به امور اقتصادی در ایران علاقه دارد.

زوتف قدی متوسط، و جثه ای نسبتاً سنگین دارد و موهایش بلوند و چهره اش [؟] است. نزدیک 40 ساله به نظر می رسد و عینک به چشم می زند. انگلیسی را خوب صحبت می کند. او نیز همانند اکثر مقامات سفارت شوروی در تهران فارسی بلد است و به گزارشگر گفت که روزنامه های فارسی زبان را نیز مطالعه می کند. در گفتگو خیلی سریع پاسخ می دهد و بدون اینکه بی ادب باشد، رک و صریح است.

رابرت. آر. اسکات

دبیر دوم سفارت

گریگوری ایلیچ اولیفیرنکو، کنسول، سفارت شوروی - تهران

سند شماره 264

محرمانه22 دسامبر 1960- 1 دی 1339

[موضوع]: گریگوری ایلیچ اولیفیرنکو، کنسول، سفارت شوروی - تهران

در تاریخ 11 دسامبر 1960 از سروان رابرت ای. هال، دستیار وابسته نیروی هوایی، و همسرش در اقامتگاه تابستانی پذیرایی کرد.

خود را بسیار صمیمی نشان می داد و ظاهراً تحت نظارت نبود، و شماره تلفن شخصی خود را به سروان هال داد که هر وقت بخواهد بدون اینکه مجبور شود از طریق تلفنخانه سفارت شوروی با او صحبت کند، برای مناسبت های اجتماعی مستقیماً با او تماس بگیرد.

متأهل

به مدت 5 سال در تهران به سر می برد (در تاریخ 13 ژوئن 1955 وارد تهران شده است)، قبلاً در واشنگتن دی.سی خدمت می کرده و متولد شهر کی یف است.

از وابسته های سفارت آمریکا دعوت می کند به روسیه سفر کنند، و گفت که شخصاً صدور ویزا برای آنها را تسریع خواهد کرد؛ وقتی در مورد پرواز با هواپیمای خودشان به روسیه پرسیدند، پاسخی نداد.

او گفت دعوت به میهمانی های کوچک آمریکایی ها را می پذیرد؛ دلش می خواهد که مشکلات مربوط به U-2 فراموش شود.

آقای ویکتور نیکلایوویچ اسپولنیکف، وابسته سفارت شوروی نیز در اقامتگاه تابستانی حضور داشت. او مدت سه سال است که در تهران به سر می برد، هرگز در آمریکا نبوده است. در تاریخ 15 اوت 1958 وارد تهران شده است.

ظاهراً با اولیفیرنکو خیلی دوست بود و شاید در سفارت با هم کار می کنند.

نیکلای ایوانویچ کلیموف، کنسول سفارت اتحاد جماهیر شوروی

سند شماره 265

سرّی 25 مارس 1961- 5 فروردین 1340

از: جان اس. فورستر

به: بخش سیاسی سفارت آمریکا - وابستگان نیروی هوایی، ارتش و نیروی دریایی ایالات متحده

موضوع: نیکلای ایوانویچ کلیموف، کنسول سفارت اتحاد جماهیر شوروی

موضوع گزارش که جایگزین آلکسی لئونیدویچ ورونین است، در تاریخ 7 مارس 1961 با همسرش، آلکساندرا پاولوا و پسرشان اولگ وارد ایران شد.

سابقه ای که از او در اختیار داریم به شرح زیر است:

1938 تا 1940 خدمت در تهران

1944 خدمت در بغداد

1945 بازگشت به تهران

1946 دیدار از لبنان و سوریه و ملاقات با کمیته بازگشت به وطن ارمنستان

1949 تا اوت 1951 کنسول سفارت شوروی در آمریکا

فوریه تا آوریل 1954 کنسول سفارت شوروی در استرالیا (قطع روابط دیپلماتیک

پس از پناهندگی پتروف به استرالیا)

اوت 1955 تا ژوییه 1959 کنسول سفارت شوروی در اسرائیل

آیا اطلاعات تازه ای درباره کنسول جدید سفارت شوروی، آقای نیکلای ایوانویچ کلیموف و همسرشان، که حدود دو هفته است جانشین آلکسی لئونیدویچ در تهران شده است، دارید؟

قبلاً نیز دوبار در سال های 1939-1940 و 1944-1945 در تهران بوده است.

از ظاهرش اینگونه برمی آید که نزدیک به 50 سال سن داشته باشد، دارای قد و جثه ای متوسط، موی سفید، و چشمان آبی است.

انگلیسی را خوب صحبت نمی کند ولی زبان انگلیسی را خوب می فهمد.

مشاهده افسر ارتش شوروی در تهران

سند شماره 266

24 فوریه- 5 اسفند

[موضوع]: مشاهده افسر ارتش شوروی در تهران

گزارشگر شهری ما، سرگرد سبحان قلی اف، افسر ارتش شوروی را در خیابان سی متری، نزدیک دپوی نفت روس ها رؤیت کرده است. گزارشگر برای حصول اطمینان از هویت افسر مزبور نزد او رفت و آدرس دپوی پارچه را از او پرسید. افسر روس که فارسی را با لهجه ترکمنی صحبت می کند، آدرس را به گزارشگر نشان داده بود.

سرگرد سبحان قلی اف، که در جبهه های دُن، روستف، و خارکف جنگیده بود در طول دوره اشغال به ایران آمد و برنامه هایی برای خانه فرهنگ شوروی مدیریت کرد که از رادیو تهران پخش می شد.

قلی اف زبان فارسی، ازبکی، ترکمن و فرانسه را بلد است. او لباس کارگری پوشیده بود.

اطلاعات بیوگرافی

سند شماره 267

سرّی

[موضوع]: اطلاعات بیوگرافی

1- نیکلای واسیلیوچ کاماردین

کارمند سفارت که در حدود ماه ژوئن 1961 به سمت وابسته ارتقا یافت.

2- ویاچسلاو الکساندرویچ میلیوشین

وابسته (RIS معروف)

در تاریخ 8 اوت وارد شد/همسرش یلنا پاولونا

(در ماههای فوریه تا ژوئن 1957 در سمت کارمند دفتری در ایران خدمت کرد)

3- فدور ایوانویچ ژاریکف

دبیر دوم

در تاریخ 8 اوت به همراه همسرش زینایدا پترونا وارد شد

(در سال 1955 در سمت کارمند سفارت در ایران خدمت کرد)

در ژانویه 1956 به سمت وابسته ارتقا یافت؛ در اکتبر 1958 از ایران خارج شد.

4- گریگوری ایلیچ اولیفیرنکو

کنسول سفارت

در حدود 13 اوت از ایران خارج شد؛ احتمالاً به ایران برمی گردد.

5- الکساندر الکساندرویچ سیرومیاتنیکف

وابسته

در تاریخ 6 ژوئن 1961 وارد ایران شد

همسر: ویرا میخائیلونا

[6]- یوری کنستانتینویچ الکسیف

دبیر سوم (قبلاً در سمت وابسته در همین جا خدمت می کرد)

همسر: یکاترینا فدورونا

در تاریخ 20 ژوئن 1961

[7]- فدور ایوانویچ ژاریکف

دبیر دوم (قبلاً در سمت وابسته و کارمند سفارت در همین جا خدمت کرده بود)

همسر: زینایدا پترونا (که قرار است خیلی زود به او بپیوندد)

[8]- شاکر دولتشاکویچ سوخانکولف

دبیر اول (امور فرهنگی)

در تاریخ 3 ژوییه 1961 از ایران خارج شد (تغییر دایمی)

توصیف ظاهری و اطلاعات بیوگرافی...

سند شماره 268

فقط جهت استفاده اداری1 مارس 1962- 10 اسفند 1340

از: سفارت آمریکا، تهرانبه: وزارت امور خارجه

موضوع: توصیف ظاهری و اطلاعات بیوگرافی

ایلن نیکلایویچ پتروفسکی- کنسول تازه وارد سفارت شوروی

اطلاعات مربوط به ظاهری و بیوگرافی در طول دیدار اخیر با کنسول این سفارت به دست آمد:

توصیف

به نظر می رسد پتروسکی در سالهای اواخر 40 سالگی و یا اوایل 50 سالگی اش به سر می برد. قد کوتاه، هیکلی تو پر، کله گِرد با موهای قهوه ای روشن، چشمان خاکستری-سبز و یک دندان سفید جلوزده دارد.

پیشینه

پتروسکی متأهل است و به همراه همسر و دو فرزندش به ایران آمده است. او گفت قبل از آمدن به تهران در مسکو خدمت می کرده است، ولی قبلاً در بیروت و قاهره نیز خدمت کرده است. زبان فرانسه را خیلی روان صحبت می کند، ولی خودش می گوید انگلیسی بلد نیست، و در میان صحبت هایش گفت که قبلاً زبان فارسی را نیز خوانده است.

هُلمز

سفیر جدید شوروی در مکزیک

سند شماره 269

محرمانه29 مارس 1962- 9 فروردین 1341

از: وزارت امور خارجه آمریکا- راسکبه: سفارت آمریکا، مکزیکوسیتی

مرجع: سفارت آمریکا، مسکو 2465- 21 مارس 1962

موضوع: سفیر جدید شوروی در مکزیک

سیمن تاراسویچ بازارف، رئیس اداره اول اروپای (غربی) وزارت امور خارجه شوروی که از آوریل 1959 عهده دار این مسئولیت بوده است، در پُست سفیر جدید شوروی در مکزیک منصوب شده است. اگرچه او حداقل از سال 1944 در وزارت امور خارجه شوروی خدمت

کرده است، هیچ شواهدی دال بر آشنایی، یا تجربه خاص او با مسایل آمریکای لاتین وجود ندارد.

بازارف که در طول جنگ جهانی دوم از اعضای هیأت دیپلماتیک شوروی بود، از جمله مقامات پرتعدادی بود که مدال افتخار (1944) و نشان جنگ وطن پرستانه (درجه دو، 1945) را به دلیل «انجام موفقیت آمیز مأموریت های دولتی» از سوی کمیساریای امور خارجه دریافت داشت. در طول سال های 1944 و 1945 او در مراسم امضای پیمان های مختلف بین اتحاد جماهیر شوروی و لهستان، چکسلواکی، یوگسلاوی و فنلاند حضور داشت. در ژوئن 1946، بازارف کنسول سفارت شوروی در سوئد شد و تا بهار سال 1951 در همین پُست خدمت کرد، و در بهار آن سال به مسکو بازگشت و ابتدا معاون و سپس رئیس بخش خاور نزدیک و خاورمیانه وزارت امور خارجه شوروی شد. در اکتبر 1949 ویزایی برای او صادر شد تا بتواند در مقام کنسول هیأت اعزامی اتحاد جماهیر شوروی در سازمان ملل متحد حضور یابد، ولی هیچ شاهدی دال بر انجام این سفر وجود ندارد.

بازارف در اکتبر سال 1953 کنسول سفارت شوروی در تهران شد و تا ژوئن 1957 در همین پُست خدمت کرد. در زمان خدمتش در تهران، طبق گزارش ها به محافل دیپلماتیک ایران رفت و آمد داشت و در غیاب سفیر، موقتاً به عنوان کاردار انجام وظیفه می کرد. پس از بازگشت به اتحاد جماهیر شوروی، معاون اداره اول اروپا شد و در ماه می 1959، به ریاست این اداره رسید و به عنوان کنسول هیأت دیپلماتیک شوروی به کنفرانس وزیران امور خارجه به ژنو اعزام شد. بعدها، در سفر ان. اس. خروشچف به فرانسه در مارس 1960 او را همراهی کرد و در پُست کنسول هیأت اعزامی شوروی به کنفرانس سران در پاریس که در ماه می همان سال برگزار شد، انجام وظیفه کرد.

به جز تاریخ تولد بازارف که 2 اکتبر 1914 است، هیچ اطلاع دیگری از سال های اولیه زندگی او در دست نیست. همسرش نینا پترونا نام دارد.

میزان تسلط دیپلمات های شوروی در ایران به زبانهای بیگانه

سند شماره 270

سرّی 21 آوریل 1962- 1 اردیبهشت 1341

سفارت آمریکا، تهران

مرجع: CW-7863 - 3 آوریل 1962

[موضوع]: میزان تسلط دیپلمات های شوروی در ایران به زبانهای بیگانه

متعاقب دستورات وزارت امور خارجه در مرجع بالا، سفارت آمریکا در تهران بدینوسیله فهرستی از نام نمایندگان دیپلماتیک و فنی شوروی در ایران را همراه با توضیحاتی درباره تعداد زبان ها یی که با آن آشنا هستند و سطح تسلط بر هر یک از آنها ایفاد می دارد. در اکثر موارد، تنها اطلاعات موجود درباره توانایی زبانی روس ها به این عبارت ختم می شود که او