کتاب اسناد لانه جاسوسی آمریکا

تشخیص و حل مشکلات 225 میلیون مسلمانی که در دیگر جوامع در اقلیت به سر می برند بپردازد. در

حال حاضر، همکار مصری ما در اینجا گفته است که وی مبادرت به تشکیل جلساتی در 23 و 27 ماه می

در لندن کرده است تا به بحث «پیرامون آزاد سازی جهان اسلام بپردازند.»

چهره های مهم مذهبی ایران و عربستان سعودی در این کنفرانس سخنرانی خواهند کرد تا پس از کنفرانس

اسلامی فاس موجبات شرمساری بیشتر مصر را فراهم آورند.

2 اعظم هنوز هم به عنوان یکی از دبیران سفارت عربستان سعودی (در زمینه روابط عمومی) فعالیت

دارد. ولی او در مصر تولد یافته از اقوام و وابستگان اعظم پاشا به شمار می رود. به ما گفته شده است که

نظریات مذهبی او شدیدا محافظه کارانه است (ممکن است یکی از اعضاء اخوان باشد). خواهر او به

ازدواج خانواده سلطنتی سعودی درآمده است.

3 چون این فعالیتها به وسیله یک دیپلمات سعودی غیر عادی می نمود، مقام سفارت در یک گفتگوی

غیر رسمی موضوع اعظم را با FCO در میان گذاشت. به مقام سفارت گفته شد. مقامات انگلیسی هم به

همین نتیجه رسیده بودند. چون کاردار کنونی سعودی فردی، متنفذ نیست. FCO تصمیم گرفت با سعودیها

در جده گفتگو نماید. همان گونه که FCO از اداره خاورمیانه فکر می کند، ممکن است دولت عربستان

سعودی از میزان فعالیت این دبیر خود با خبر نبوده باشد و گمان نمی رود که او به ابتکار ریاض «جمهوری

ایرانی» جدید را مور استقبال گرم قرار داده باشد.بروستر

عربستان سعودی و کنفرانس اسلامی

سند شماره (21)

از: وزارت امور خارجه واشنگتن، دی سیتاریخ: 8 می 1979 18 اردیبهشت 1358

به: همه پستهای دیپلماتیک خاور نزدیک و آسیای جنوبیطبقه بندی: خیلی محرمانه

موضوع: عربستان سعودی و کنفرانس اسلامی

1 تمام متن خیلی محرمانه است.

2 در طی ملاقات اول ماه مأمور سیاسی سفارت مسئله کنفرانس اسلامی فاس را با احمد سراج مدیر

امور شرقی وزارت امور خارجه (عربستان) مورد بحث قرار داد، سراج گفت عربستان سعودی یک هیئت

نمایندگی نیرومندی مرکب از پنج مقام وزارت امور خارجه به شرح زیر برای کنفرانس اعزام می کند

شاهزاده سعود وزیر امور خارجه، عبدالرحمن منصوری معاون وزارت امور خارجه و سمیر شهابی مدیر

امور سازمانهای بین المللی، عباس غرزی مدیر امور اطلاعاتی و شیخ احمد مبارک مدیر امور اسلامی، به

علت کمبود جا در شهر فاس مراکشیها تقاضا کرده اند که هر هیئت نمایندگی از پنج نفر تجاوز نکند.

3 درباره مسئله عضویت مصر، سراج گفت که عربستان سعودی از لحاظ حقوقی ناگزیر است که

تصمیم کنفرانس بغداد را رعایت کند. او گفت که اگر اخراج مصر صریحا به رأی گذاشته شود، عربستان

سعودی نمی تواند از اجماع آراء اعراب طفره رود.

4 سراج افزود که به عقیده او بهترین راه برای جلوگیری از اخراج مصر این است که کشورهای غیر

عرب در مقابل چنین تهدیدی با استناد به دفاع از منشور کنفرانس اسلامی مقاومت کنند. (اظهار نظر: در

این منشور درباره اخراج یک کشور مسلمان از کنفرانس اسلامی هیچ گونه پیش بینی به عمل نیامده است

و اعلام شده است که هر کشور مسلمان مجاز است که در این کنفرانس شرکت کند. بر همین اساس می توان

مدعی شد که مصر نمی تواند تا زمانی که یک کشور مسلمان باقی مانده، اخراج گردد.)

5 سراج گفت که از هیچ کشور عربی نمی توان انتظار داشت که یک چنین مسئله ای را عنوان کند، ولی

اگر کشورهای غیر عرب به تعداد کافی بر اساس دفاع از منشور کنفرانس اسلامی (به اخراج مصر) ایرادات

جدی بگیرند، عربستان سعودی ممکن است بتواند از به رأی گذاشتن مسئله اخراج، با این استناد که یک

چنین رأی دادنی به همبستگی اسلامی لطمه خواهد زد، جلوگیری کند.

6 مأمور سیاسی خاطرنشان ساخت که کشورهای غیر عرب احتمال ندارد که چنین اقدامی را به

ابتکار خود و بدون پشتیبانی اعراب به عمل آورند و در کنفرانس قبلی وزیران امور خارجه، کشورهای

اسلامی غیر عرب میل نداشتند که خود را درگیر مسائل عربها کنند و به طور کلی با آن تعداد از

قطعنامه هایی که کشورهای عربی پیشنهاد کرده اند،کنار آمده اند، هر اندازه هم که این قطعنامه ها جنبه

افراطی داشته باشد. سراج وجود این مسئله را تأیید کرد و پذیرفت، ولی گفت که اگر کشورهایی نظیر

پاکستان، اندونزی، مالزی، سنگال یاگینه مسائلی مربوط به منشور کنفرانس اسلامی و نظامنامه آن را به

میان بیاورند، سازشی بین طرفین ممکن خواهد بود. او خاطرنشان ساخت فرصتی که ایران بتواند در این

مورد کمک کند، وجود ندارد.

7 اظهارنظر: در کنفرانس وزیران امور خارجه اسلامی سال 1978 در داکا، کشورهای غیر عرب

ساکت و صامت نشستند در حالی که سازمان آزادیبخش فلسطین و متفقین آن افراطی ترین قطع نامه ها را

درباره مسئله خاورمیانه به میان کشیدند. در این کنفرانس تنها اقدام مؤثر از سوی میانه روها هنگام بحث

در اطراف شاخ آفریقا به عمل آمد که در آن سومالی، عربستان سعودی سودان و ایران احساس کردند که

منافع حیاتی آنها مطرح است. مسئله دفاع از منشور کنفرانس اسلامی هر چند ارزش امتحان را دارد.

احتمالاً قدرت کافی برای ایجاد مقاومت مؤثر در مقابل کوششهایی که برای اخراج مصر از کنفرانس به

عمل آید را نخواهد داشت. اگر منافع حیاتی کشورهای غیر عرب تحت تأثیر قرار نگیرد، احتمال نمی رود

که آنها در آنچه که به عقیده آنها یک منازعه بین الاعراب است، خود را درگیر کنند.دانیل

سند شماره (22)

تاریخ: 9 می 1979 29 اردیبهشت 1358طبقه بندی نشده مطالب ذیل برای انتشار نیست

از: SUIHFOدر واشنگتن، دی سیبه: سفارت آمریکا اورشلیم

نکات مهم گزارش زیر به وسیله اوزوالد جانسون تهیه شده است:

آمریکا مقامات سازمان سیا را فرا می خواند تا از ایجاد اختلاف بیشتر با سعودیها جلوگیری نماید. «این

عنوان در تایم لوس آنجلس در هشتم ماه می چاپ شده بود:(آغاز متن)»

واشنگتن مقامات آمریکایی در روز دوشنبه اظهار داشتند، که دولت کارتر به منظور جلوگیری از بروز

اختلاف با عربستان سعودی ریاست پایگاه سیا را که وابسته به سفارت آمریکا در جده بود پنهانی فرا

خواند.

پاین عامل سیا که هویتش به وسیله مقامات فاش نشد، رسما توسط رهبریت عربستان سعودی که از

درج گزارشاتی مبنی بر اختلاف میان خانواده حاکمه عربستان در مطبوعات آمریکا عصبانی شده بود،

اخراج گردید.

خبری که به روابط بین آمریکا و عربستان سعودی ضربه زده است خبری بود که در ماه گذشته در

نشریه واشنگتن پست به نقل از یک مقام ناشناس آمریکایی چاپ شده بود، مبنی بر ترس از اینکه ولیعهد

فهدژ که از نظر بعضی از مقامات دولت کارتر «قویترین شخصیت» سلطنت سعودی و طرفدار آمریکاست

احتمالاً در حال از دست دادن قدرت است.

این گزارش که از طرف دیگر مقامات آمریکایی نارضایتی سیاسی سعودی را نشان می دهد. گویا

حساسیت رهبریت عربستان سعودی را برانگیخته است.این واقعه زمانی رخ می دهد که اختلاف زیادی

بین آمریکا و عربستان سعودی بزرگترین صادر کننده نفت به آمریکا درباره نقش آمریکا در به وجود

آوردن یک قرار داد صلح بین مصر و اسرائیل وجود دارد.

اکثر متخصصین خاورمیانه در دولت هشدار می دهند که آمریکا نباید عربستان سعودی را وادار به

پذیرفتن آن بخش از سیاست آمریکا که مورد قبولشان نیست، بنماید. معذالک، سعودیها بعضی از بیانات

کاخ سفید، پنتاگون و کنگره را به عنوان اجباری علیه خود در پذیرفتن قرارداد صلح تعبیر کرده اند.

یکی از برادرزادگان شاهزاده فهد یعنی شاهزاده بندر ابن سلطان در آمریکا در رابطه با موضوعی دیگر به

سر می برد. در حین اقامت وی گزارش مبنی بر هراس آمریکا از ایجاد اختلاف در خانواده سعودی به

انتشار رسید. حساسیت سعودیها نسبت به این گزارش آنقدر شدید بود که سریعا به بندر دستور داده شد تا

از مقامات عالیرتبه دولت (آمریکا م) اطمینان دریافت دارد که آن دولت در نظر ندارد علیه سعودیها

تبلیغاتی به راه بیاندازد.

در عربستان، نشریه های کثیرالانتشار، گزارشات بسیار حساس مربوط به حساسیت خارجی را بدون

مجوز رسمی چاپ نمی نمایند. ظاهرا، بسیاری از مقامات در ریاض، پایتخت عربستان سعودی نمی توانند

باور کنند که گزارشی در یک نشریه مهم آمریکایی بتواند بدون اجازه دولت آمریکا به چاپ برسد.

خشونت عربستان سعودی متوجه ریاست پایگاه سیا در عربستان سعودی شد. مقامات آمریکا

گفته اند. علت نیز این بوده است که وی قبلاً درباره میزان اختلاف میان چهار برادر مسلط بر خانواده حاکمه

که عبارتند از: شاه خالد شاهزاده فهد (که هر دوی آن ها ظاهرا مریض هستند). و شاهزاده عبداللّه و

شاهزاده سلطان، مطالعه می کرده است.

ظاهرا میزان عصبانیت زمانی فزونی یافت که در این گزارش اشاراتی به اطلاعات سازمان سیا درباره

کسالت فهد شده بود.

ریاست این پایگاه زمانی مورد حمله و تهاجم قرار گرفت که متوجه شدند گزارشات وی منبع ظهور

مقاله ای شده که برای سعودیها توهین آمیز بوده است.

گزارش اصلی تصمیم دولت مبنی بر فراخواندن عضو سیا در اواخر هفته گذشته وسیله کورد مایر یکی

از مقامات بازنشسته سازمان سیا که دریکی از روزنامه ها مطلب می نویسد، اعلام گردید.

بنابه گزارش مایر، که در پایان هفته دریکی از روزنامه های کویتی نیز انتشار یافته بود. سعودیها سعی

داشتند این عضو سازمان سیا را به عنوان فردی ناشایست اخراج نمایند.

مقامات آمریکا که می ترسیدند که اخراج این فرد موجب عذرخواهی عمومی شود، با مذاکرات خود

فرا خواندن پنهانی وی را ترتیب دادند.

مقامات دولتی که این مذاکرات را تأیید نموده بودند، همچنین اعلام داشتند که عضو مذکور سیا در

واشنگتن در «مرخصی» به سر می برد و بعدا دوباره به کار گرفته خواهد شد.

یک نکته نگران کنند در این گزارش این است که چند تن از خبرنگاران امور خاورمیانه معتقدند که

سلطنت سعودی دچار اختلافاتی شده است.

مهمترین نظریه ای که همه این خبرنگاران در آن سهیم هستند، این است که این چهار برادر که همه آنها

فرزندان شاه عبدالعزیزابن سعود هستند، بنابه نظامی که بر اساس اولویت و آراء عموم است قدرت در

اختیار دارند. به همین دلیل آنها معتقدند اشتباه است که تنها فهد را به عنوان تنها فرد طرفدار واشنگتن

معرفی نمود.

معذالک، حساسیت سعودیها در رابطه با گزارشات منتشره پیرامون اختلافات خود بسیار حاد است.

در همان هفته ای که تقاضای اخراج درج، و شاهزاده بندر به دنبال دریافت اطمینان در واشنگتن بود، یک

مصاحبه بسیار نادر دیگر به وسیله یکی دیگر از چهار برادر یعنی شاهزاده عبداللّه جهت خنثی سازی

گزارش پیشین ترتیب داده شده. بنا به بعضی از گفته ها، عبداللّه، که فرمانده گارد ملی سعودی است به عنوان

رقیب عمده فهد شناخته شده است. در مصاحبه ای که وسیله آژانس خبری خلیج واقع در بحرین منتشر و

به دقت توسط غرب ضبط شده بود، عبداللّه اظهار داشته است که سلطان «در عقیده، روح، هدف و بینش

دارای وحدت است....و من بدون برادرم اعلیحضرت شاهزاده فهد اصلاً وجود نخواهم داشت.»

(پایان متن)

بحث پیرامون کاهش تولید نفت ایران با مقامات وزارت نفت عربستان سعودی

سند شماره (23)

تاریخ: 13 می 1979 23 اردیبهشت 1358طبقه بندی: خیلی محرمانه

از: سفارت آمریکا جدهبه: وزارت امور خارجه واشنگتن. دی. سی

موضوع: بحث پیرامون کاهش تولید نفت ایران با مقامات وزارت نفت عربستان سعودی

1 تمام متن خیلی محرمانه است.

2 مقام رابط اقتصادی آمریکا، گزارشگر نفتی سفارت با متخصص اقتصادی وزارت نفت و معادن

عربستان سعودی فرخ حسین و سلیمان الحربیش اقتصاددان برجسته در ششم ماه می به مدت یک ساعت

گفتگو کردند. با استفاده از نکات مطرح شده در مرجع الف، مقامات سفارت نگرانی خود را در مورد

اوضاع توأم با کمبود عرضه نفت جهان که با کاهش تولید در بعضی نقاط، در حال بروز بوده و علت عدم

ثبات در قیمت نفت خام نیز به شمار می رود، اظهار داشتند.

3 زمانی که از آنها سئوال شد که نظر سعودیها در مورد تولید کنونی نفت ایران چیست، حسین پاسخ

داد که میزان تولید حدود 4 میلیون بشکه در روز بوده و علاوه بر این برای تأمین نیاز داخلی نیز نفت تولید

می گردد. مقامات سفارت گفتند که ما فکر می کنیم که این میزان تولید هدف تولیدی ایران بوده و فقط یک

بار معادل آن گردیده است و معتقدیم که نفت صادراتی ایران خیلی کمتر از 4 میلیون بشکه در روز است و

علت اصلی بحران عرضه نیز همین می باشد. بنابراین برای حفظ ثبات بازار لازم است که علاوه بر

صرفه جویی، میزان تولید نیز افزایش یابد.

4 حسین با علاقه و مقداری شک و تردید از تلاش آمریکا در زمینه صرفه جویی صحبت کرد و از

تقاضای نفتی آمریکا در فصل اول و میزان واردات نفتی این کشور که در «هفته نامه نفتی» منتشر گردیده،

سخن گفت. مقامات سفارت گفتند که با وجود اینکه تقاضا به طورکلی افزایش یافته است ولی ارقام یاد

شده این واقعیت را نیز نشان می دهد که برنامه رئیس جمهور برای جایگزین ساختن گاز به جای نفت

سوختنی در حال تحقق است و مصرف نفت در همان زمان برای سوخت کاهش قابل ملاحظه ای پیدا

کرده است. و پس از آن راجع به جنبه های دیگر برنامه انرژی رئیس جمهور، نتایج آن و اینکه تأثیر عظیم

آن در اواخر همین سال معلوم خواهد شد، صحبت کردیم. بنابراین تا جائی که به مسئله کمبود مربوط

می شود. بهترین راه حل بالا بردن تولید است تا کمبود نتواند خودی نشان دهد .حسین گفت وی عقیده

دارد که میزان ذخایر به خصوص در آمریکا بسیار پایین است.

5 حسین گفت دلیل دیگر افزایش تقاضای آمریکا این است که اشکال دیگر انرژی نتوانسته است در

مصارف انرژی آمریکا توازن برقرار سازد، و با وجود اینکه اعتراف می کرد که گاز جای نفتی را که به

مصرف سوخت در آمریکا می رسد می گیرد، ولی سؤال او این است که آیا مقدار کافی گاز وجود دارد که

بتواند ادامه این روند را سبب شود یا خیر. این اظهارنظر سبب شد که بحث پیرامون پروژه جمع آوری گاز

در عربستان سعودی و احتمال اینکه گاز طبیعی نقش مهمی را در موازنه انرژی جهانی ایفا نماید، دور بزند.

حسین گفت هزینه 14 میلیارد دلار پروژه جمع آوری گاز خیلی بیشتر از هزینه کل تأسیسات تولیدی نفت

عربستان سعودی است. و گاز طبیعی مایع افزایش مهمی را در انرژی جهانی پدید خواهد آورد، و در رابطه

با نفت خام و گاز طبیعی مایع قیمت گاز پروپان و بوتان خیلی پایین آمده است. مقامات سفارت پاسخ

دادند که بهره برداری از گاز طبیعی حداقل در آمریکا متکی بر ضرائب مقرراتی و تجاری است ما

خوشحال خواهیم شد که در این باره با آن وزارتخانه بیشتر گفتگو و بررسی نماییم.

6 اظهارنظر: حسین ظاهرا دریافته است که برنامه صرفه جویی غربی یک برنامه دراز مدت است، و

برای جبران کمبود نفت ایران همکاری دیگر تولید کنندگان بسیار ضروری است تا بازار دچار ثبات شده و

برای ملل مصرف کننده نیز فرصتی پدید آید که ذخایر خود را پر نمایند. با این وصف وی از اظهار نظر

پیرامون پاسخ عربستان سعودی خودداری نمود.

7 اظهار نظرهای حسین در مورد نقش گاز طبیعی بسیار جالب است چون برای اولین بار یکی از

مقامات برجسته وزارت در این باره به تفصیل سخن گفته است. با وجود اینکه موضوع فروش گاز طبیعی

مایع همیشه در گفتگوهای مقامات تولیدی و بازاریابی وزارت نفت به چشم می خورد، ولی برای اولین بار

از آن در سطح تصمیم گیری صحبت گردید. به نظر ما این وزارتخانه می خواهد از وضع کنونی عرضه نفت

استفاده کرده فروش گاز طبیعی مایع را پیش بکشد. این مسئله نیز نشان می دهد که سعودیها از بحرانی

بودن وضع عرضه نفت جهانی سود می برند، تا در اواسط سال 1980 پروژه جمع آوری گاز طبیعی مایع به

راه افتد. از طرف دیگر، علاقه مقامات عالیرتبه سعودی به گسترش فروش گاز طبیعی مایع می تواند

فرصتی را در اختیار ما قرار دهد تا از طریق آن و با به حساب آوردن عامل سودجویی سعودیها، درباره

سطح تولید آتی صحبت بنماییم.

دانیلز

گفتگو با معاونت نمایندگی فرانسه، آقای پیر لافرانس در مورد نفت و تسلیحات

سند شماره (24)

تاریخ: 21 می 1979 31 اردیبهشت 1358طبقه بندی: خیلی محرمانه

از: سفارت آمریکا جدهوزارت امور خارجه واشنگتن. دی. سی

موضوع: گفتگو با معاونت نمایندگی فرانسه، آقای پیر لافرانس در مورد نفت و تسلیحات

1 معاونت نمایندگی سفارت فرانسه آقای پیر لافرانس روز چهارشنبه 16 مه با آقایان نوریس،

سالوم، و والکر ملاقات کرد، تا به بحث پیرامون نقش عربستان سعودی در اوپک بپردازند. وی سؤال کرد

که آیا به نظر مقامات سفارت آمریکا، عربستان سعودی تولید نفت 5/8 میلیون بشکه در روز آرامکو را

آنقدر کاهش خواهد داد که کمتر از تولید روزانه 5/8 میلیون بشکه ای سال 1979 باشد یا نه. علاوه بر این

سؤال کرد که آیا ممکن است سعودیها تولید نفت آرامکو را بیش از این کاهش داده و موجب افزایش سریع

قیمتها بشوند و تأثیر سیاسی و اقتصادی شدید آن را بر ارزهای سعودی در خارج نادیده بگیرند. نتیجه این

شد که عربستان تولید نفت خود را به مقدار فاحشی کاهش نخواهد داد و طبق اظهارات سعودی ها فکر

می کنیم که آرامکو در بقیه سال 1979 نیز تولید روزانه خود را معادل 5/8 میلیون بشکه نگاه می دارد.

2 آقای لافرانس یادآور گردید که در گفتگوهای اخیر با وزارت نفت آنها به وی خاطرنشان

ساخته اند که حداکثر ظرفیت تولیدی 14 میلیون بشکه در روز برابر میزان تولید روزانه آتی نمی باشد و

فقط ممکن است در مواقع «اضطراری» معادل این مقدار تولید گردد.

3 آقای لافرانس گفت همانطور که تقاضا در معادله نفت اهمیت دارد عرضه نیز در از بین بردن کمبود

دارای اهمیت است. در این رابطه وی گفت که فرانسه به اقدامات خود در زمینه افزایش نیروگاههای

هسته ای ادامه می دهد. گرچه مقامات انتظامی معتقدند که این کار موجب تحریک خرابکاریها خواهد

گردید، ولی نقصان های فنی در فرانسه وجود نداشته است چون به نظر وی فرانسویها آنقدر خوشبخت

بوده اند که توانسته اند بدون وقوع هیچ رخداد سویی کارها را انجام دهند.

4 هنگامی که ما از آقای لافرانس در مورد گفتگوهای نفتی شاهزاده فهد در هنگام دیدار وی از

پاریس سئوال کردیم، وی پاسخ داد که دولت فرانسه خواستار تجدید قرارداد خرید نفت از عربستان

سعودی شده است. سعودیها اظهار داشتند که گفتگو پیرامون این مطلب را باید موکول به هنگام اختتام

قراردادهای حاضر نمود. آقای لافرانس فکر می کند که عدم تمایل دولت سعودی به تجدید قراردادها در

حال حاضر نشانگر آن است که این کشور مایل است، نفت بیشتری به کشورهای در حال رشد بفروشد.

وی گفت چند کشور از جمله اسپانیا و بنگلادش اخیرا قراردادهای خود را در زمینه خرید نفت تجدید

نموده اند.

5 آقای لافرانس گزارش مطبوعات را که حاکی از مذاکره فهد در مورد خرید جنگنده های میراژ از

فرانسه بوده است، تأیید نمود. زمانی که از وی سؤال شد که آیا فرانسه می خواهد در قبال فروش سلاح به

عربستان سعودی، مانند عراق، نفت دریافت نماید، وی گفت اگر لازم باشد در صورتی که سعودیها سلاح

فرانسوی خریداری نمایند فرانسه نیز نفت در قبال آنها خواهد گرفت. وی در ادامه گفت، ولی متأسفانه و به

علت نقش آمریکا، فرانسه نمی تواند در بازار تسلیحاتی سعودیها نفوذ و رسوخ نماید. آقای لافرانس گفت

که فرانسه هنوز هم با عراق به معاوضه سلاح در ازاء نفت ادامه می دهد.

6 اظهار نظر: سئوالات آقای لافرانس در مورد کاهش احتمال قیمت نفت سعودی درست چند

ساعت قبل از بیانات یمانی وزیر نفت سعودی که در واشنگتن استار منتشر شده و حاکی از آن بود که

سعودیها امسال در نظر ندارند تولید نفت خود را کاهش دهند، مطرح شده بود. یمانی گفته است در شرایط

کنونی ما سطح تولید را در هر 9 ما آتی 5/8 میلیون بشکه در روز تعیین خواهیم کرد و در فصل اول نیز

حدود 5/9 میلیون بشکه در روز تولید خواهیم کرد. بنابراین میانگین سالانه بیش از 5/8 میلیون بشکه در

روز و نزدیک به 9 میلیون بشکه در روز خواهد بود.دانیلز

عربستان سعودی، نیروهای عامل دگرگونی

سند شماره (25)

تاریخ: 21 می 1979 31 اردیبهشت 1358طبقه بندی: خیلی محرمانه

از: سفارت آمریکا جدهبه: وزارت امور خارجه واشنگتن. دی. سی

موضوع: عربستان سعودی، نیروهای عامل دگرگونی

خلاصه: تدابیر اخیر حکومت برای تحمیل عرف اسلامی در عربستان سعودی مسائل اساسی

اجتماعی را در این سلطنت نشین مخاطب قرار نداده است. اقداماتی که علیه تجلیات آشکار غربی کردن

به عمل می آید ممکن است برای ایستادگی در مقابل نیروهای مقتدر، عامل دگرگونیهای اجتماعی کافی

نباشد. این نیروها شامل پدیده هایی نظیر تحصیلات خارجی عده زیادی از اتباع عربستان سعودی و وارد

عمل کردن احتمالی خدمت نظام وظیفه و فساد در سطوح عالی جامعه، و لزوم مداوم حضور بیگانگان

برای بهره برداری و حفظ یک اقتصاد رو به رشد پیچیده می باشد.

هر چند حکومت عربستان سعودی ممکن است به اتخاذ تدابیر سطحی از قبیل منع ورود کودکان

مسلمان به مدارس بین المللی و منع شنای مختلط در استخرهای شنای هتل جده ادامه دهد، ولی حکومت

عربستان سعودی ممکن است نتواند در مقابل جریان عمیقتری که تغییرات اجتماعی را به این سلطنت

نشین می آورند مقاومت کند یا آن را تحت کنترل داشته باشد.

مقدمه:

در تلگرام مرجع ما استدلال کردیم که عبارت «احیای اسلامی» در مورد عربستان صدق نمی کند، زیرا

اسلام در این کشور احتیاج به احیا ندارد. این پیام استدلال فوق را برای بررسی بعضی از نیروهای اساسی

در جامعه عربستان سعودی که آورنده تغییرات اجتماعی به این سلطنت نشین هستند، توسعه می دهد.

اقدامات اخیر حکومت در تحمیل رعایت آداب و رسوم اسلامی سعودی به نظر ما تنها سطحی ترین

تجلیات تغییرات اجتماعی را مخاطب قرار داده، بدون آنکه پایه ای ترین مسائل و مشکلات را که در نتیجه

رشد سریع اقتصاد این سلطنت نشین به وجود آمده،مخاطب قرار دهد.

تدابیر اخیر که هدف آنها سنتهای اسلامی عربستان سعودی است بیشتر، کوششهای بی نتیجه ای برای

متوقف کردن یک جریان نیرومندتر و عمیق تر در جهت مخالف به شمار می رود. حکومت عربستان

سعودی سیاست منسجمی برای سرو کار داشتن با تهدیدهای قابل تصور علیه جامعه سنتی ندارد و درباره

اولویتهای اجتماعی خود دستخوش تشتت آرا باقی مانده است. حکومت به این تهدیدها از طریق یک

سری تدابیر غیر مذهبی که با نیروهای عامل تغییر سر و کار ندارند، ولی امید می رود مذهبیون محافظه کار

را آرام خواهد کرد، پاسخ داده است.

علیرغم کوششهای حکومت برای تحمیل یک نوع صحت اعمال دینی اسلامی بر حسب اعتقادات

فرقه وهابی بر روی مردم این سلطنت نشین نیروهای اساسی برای تغییرات اجتماعی در کارند و حکومت

نتوانسته است در مقابل این نیروها ایستادگی کند.

تحصیلات در خارجه:

هر چند اثرات بلافاصله اجتماعی تحصیلات در خارج قابل بحث است، معذالک کمتر شکی باقی

است که قرار گرفتن در معرض الگوهای تفکر و رفتار غربی برای یک مدت طولانی از سوی تعداد زیادی

از سعودیهای جوان، روشهای آنها را نسبت به جامعه خود تحت تأثیر قرار خواهد داد. برای دیدن مجال

پیشرفت و اصلاح در این سلطنت نشین حتما لازم نیست که انسان رادیکال باشد. هر چند حکومت

اقداماتی به عمل آورده است تا تحصیلات در خارجه را برای دانشجویان فارغ التحصیل و آموزش دیده

رشته به عمل خصوصی محدود کند و دانشجویان و آنهایی که هنوز فارغ التحصیل نشده اند را در

دانشگاههای داخل نگهدارند، اما هیچ گونه نشانه ای در کاهش کلی تعداد سعودیهایی که در خارج

تحصیل می کنند، وجود ندارد. هر چند تشویق دانشجویان به بردن خانواده های خود به خارجه ممکن

است به جوانان کمک کند که این دانشجویان در معرض وسوسه های بزرگتر خیابان چهل و دوم قرار

نگیرند، ولی این دانشجویان همچنان در معرض نفوذ طرق کمتر چشمگیر غربی قرار خواهند گرفت.

در حال حاضر حدود ده هزار دانشجوی عربستان سعودی تحت سرپرستی وزارت آموزش عالی در

ایالات متحده به سر می برند. علاوه بر این تعدادی بین سه هزار تا پنج هزار دانشجوی دیگر تحت

سرپرستی سازمانهایی نظیر شرکت هواپیمایی عربستان سعودی، وزارت دفاع و وزارت کشور وجود

دارند، هر چند این تعداد در ارتباط با جمعیت عربستان سعودی نیست، ولی این گروه پس از تکمیل

تحصیلات احتمالاً سمتهای حائز نفوذی در جامعه خواهند داشت. به همان ترتیبی که این گروه از لحاظ

تعداد و نفوذ رشد می کنند، ممکن است به صورت نیرویی برای تغییر در آیند و اگر تغییر اجتماعی و سیاسی

نباشد، حداقل در زمینه های بهره برداری و مدیریت خواهد بود.

نظام وظیفه:

هر چند در وارد کردن خدمت نظام وظیفه به عربستان سعودی هیچ چیز دقیقا غیر اسلامی وجود

ندارد، معذالک مقامات نظامی ناگزیر بودند که در مقابل اتهامات ابداع الهیاتی که بدعتی در اسلام راست

آئین به شمار می رود از خود دفاع کنند. (رجوع شود به تلگراف الف 77 جده به تاریخ 78) نظام وظیفه

هنگامی که از جوانان عربستان سعودی انتظار می رود که برای نخستین بار در ازاء سخاوت حکومت،

خدمتی برای آن انجام دهند. ممکن است به معنی یک تغییر اجتماعی به مقیاسی قابل ملاحظه باشد.

هرچند بیشتر سعودیها از نظام وظیفه به عنوان طریقه ای از تلقین حس انضباط و وظیفه شناسی و هدف

داشتن در میان جوانان استقبال می کنند، ولی این احساسات را ممکن است خود جوانان نداشته باشند. هر

چند جزئیات نقشه قانون نظام وظیفه منتشر نشده است، ولی اگر نظام وظیفه به عنوان اینکه یک گروه

اجتماعی را به زبان گروه دیگر مورد توجه قرار می دهد باشد، مشکلاتی ایجاد خواهد کرد.