است پاداش اهل عمل.» روايت پيش گفته را مرحوم كلينى در اصول كافى كتاب ايمان و كفر باب «الحبّ في اللَّه و البغض في اللَّه» روايت هشت نقل كرده است با اين تفاوت كه آنجا در مورد محبان خداست.
17-
عن انس قال: «قال رسول اللَّه6:قال اللَّه عزّ و جلّ اذا وجّهت الى عبد من عبيدي في بدنه أو ماله او ولده ثمّ استقبل ذلك بصبر جميل استحييت منه يوم القيامة ان انصب له ميزانا او انشر له ديوانا[1].»
انس مىگويد: رسول خدا6فرمود: «كه خداوند عز و جل مىفرمايد: هر گاه مصيبت و بلايى را متوجه بدن يا مال يا فرزند بندهام سازم سپس او با صبر جميل[2]از آن بلا استقبال نمايد من از او شرم مىكنم كه در روز قيامت ترازويى جهت بررسى حساب او نصب كنم يا نامه عمل او را بگشايم.» 18-
عن ابن مسعود رضي اللَّه عنه عن النّبىّ6:«ثلاث من رزقهنّ فانّه رزق خير الدّارين الرّضا بالقضاء و الصّبر على البلاء و الدّعاء في الرّخاء.»
پيامبر6فرمود: «سه چيز است كه نصيب هر كس شود
[1]- كنز العمال، ج 3، ص 282
[2]- از امام باقر7پرسيدند صبر جميل چيست؟ فرمود:
ُ ذلك الصّبر ليس فيه شكوى الى النّاسالكافى، ج 2، ص 93
. يعنى صبرى كه در آن شكايت به مردم نباشد( يعنى از بلاهائى كه برش وارد مىشود نزد مردم شكوه نكند).
خير دنيا و آخرت نصيبش شده است و آن سه عبارتند از:
1- خشنودى از قضا و قدر خدا.
2- صبر و بردبارى در برابر بلاها.
3- دعا كردن در حال خوشى.» (بيشتر مردم كه فقط هنگام ناخوشى و گرفتارى دعا مىكنند) 19-
عن ابن عبّاس رضى اللَّه عنه قال: «كنت عند رسول اللَّه6فقال:يا غلام او غليم الا اعلّمك كلمات ينفعك اللَّه بهنّ؟ فقلت:
بلى فقال: احفظ اللَّه يحفظك احفظ اللَّه تجده امامك تعرف اليه في الرّخاء يعرّفك في الشدّة اذا سئلت فاسأل اللَّه و اذا استعنت فاستعن باللَّه. و اعلم انّ في الصّبر على ما تكره خيرا كثيرا و انّ النّصر مع الصّبر و انّ الفرح مع الكرب و انّ مع العسر يسرا[1].»
ابن عباس رضى اللَّه عنه مىگويد: «نزد پيامبر6بودم كه آن حضرت فرمود: اى جوان! آيا مىخواهى كلماتى تعليمت دهم كه خداوند به وسيله آن به تو فايده رساند؟ گفتم بلى، حضرت فرمود: خدا را حفظ كن تا او نيز تو را حفظ كند.
(يعنى از حدود الهى محافظت نما و آنها را مراعات كن و از حد و مرز الهى خارج نشو) مراقب خدا باش تا همواره او را در جلوى خود بيابى. در حال خوشى با خدا آشنايى داشته تا او نيز در حال شدت و سختى با تو آشنا باشد. هر گاه چيزى مىخواهى از خدا در خواست كن و هر گاه كمك مىخواهى از او مدد و يارى جوى.
[1]- مسند احمد، ج 1، ص 307
بدان صبر و استقامت در برابر ناگواريها خير و بركت زيادى به همراه دارد نصرت و يارى الهى با صبر است، شادى و فرح با اندوه مىباشد، و همراه سختى آسايش است.» 20-
و عنه6:«يؤتى الرجل في قبره بالعذاب فاذا أوتي من قبل رأسه دفعه تلاوة القرآن و اذا اوتي من بين يديه دفعته الصّدقة و اذا اوتي من قبل رجليه دفع مشيه الى المسجد و الصّبر حجزه يقول: امّا لو رايت خللا لكنت صاحبه.» «و في لفظ آخر اذا دخل الرّجل القبر قامت الصّلوة عن يمينه و الزّكاة عن شماله و البرّ يظلّ عليه و الصّبر بناحية يقول: دونكم صاحبي فانّي من ورائه يعني ان استطعتم ان تدفعوا عنه العذاب و الّا فأنا اكفيكم ذلك و ارفع عنه العذاب».
پيامبر6هم چنين فرمود: «چون مرد را در قبرش مىگذارند عذاب داخل قبر او مىشود وقتى مىخواهد از طرف سر آن مرد وارد شود تلاوت قرآن جلوى عذاب را مىگيرد، وقتى مىخواهد از طرف صورتش وارد شود صدقه جلوى عذاب را مىگيرد و آن را بر مىگرداند. وقتى مىخواهد از طرف پاهاى آن مرد وارد شود راه رفتن او به سوى مسجد جلويش را مىگيرد و صبر نيز جلوى عذاب را مىگيرد و مىگويد: اگر ببينم كه شما نتوانيد از صاحبم حمايت كنيد خودم به تنهايى از او حمايت و دفاع مىكنم.» «و در حديث ديگر آمده است كه چون مرد داخل قبر
مىشود، نماز طرف راست و زكات طرف چپش مىايستند و احسان بر سرش سايه مىافكند و صبر در طرفى دورتر از آنها است (چون دو فرشتهاى كه متصدى سؤال از آن مرد هستند وارد مىشوند) صبر به نماز و زكات و احسان مىگويد: مواظب رفيق خود باشيد و اگر نتوانستيد عذاب را از او دور كنيد من به تنهايى از او دفاع مىكنم و عذاب را از او بر طرف مىسازم[1].» 21-
و عنه6:«عجبا لأمر المؤمن انّ امره كلّه له خير و ليس ذلك لأحد الّا للمؤمن ان اصابته سرّاء شكر فكان خيرا له، و ان اصابته
[1]- حديث فوق از جمله احاديثى است كه بر تجسم اعمال دلالت دارد و آن همان طور كه از آيات و روايات استفاده مىشود اين است كه اعمال خوب درستكاران و كارهاى بد نادرستان به گونهاى در عالم برزخ و قيامت تجسم مىگردند و همه انسانها اعمال روا و ناروايى را كه در دنيا انجام دادهاند در مقابل خويش حاضر مىيابند نه تنها كارهاى بدنى و اعمال خوب و بدى كه در ظاهر انجام مىدهيم مجسم مىگردند، بلكه نيتهاى خوب و بد مردم كه عمل روحى آنان است همانند اعمال بدنشان تجسم مىيابند.
مارها و عقربها بلكه آتشى كه در قيامت است همان زشتكاريها و خلقيات مذموم و عقائد باطل آدمى است كه در نشئه آخرت به آن شكلها ظاهر مىگردند.
سألتُ حبيبى الوصلَ منه دُعابَةً
و أعْلَمُ أنَّ الوصل ليس يكونُ
فمَاسَ دلالًا و ابتهاجاً و قال لى
برفقٍ مجيباً( ما سألتَ يَهُونُ)
ضرّاء صبر فكان خيرا له[1].»
رسول اكرم6فرمود: «كار مؤمن تعجب آميز است، زيرا تمام امورش براى او خير است كه براى احدى جز مؤمن چنين نيست. اگر راحتى و خوشى به او برسد و شكر نمايد برايش خير است و اگر سختى و ناراحتى به او رسد و صبر كند نيز براى او خير است.» 22-
و عنه6:«الا اعجبكم انّ المؤمن اذا اصاب خيرا حمد اللَّه و شكروا اذا اصابته مصيبة حمد اللَّه و صبر فالمؤمن يوجر في كلّ شىء حتّى الّلقمة يرفعها الى فيه. و في حديث آخر حتّى الّلقمة يرفعها الى فم امراته[2].»
پيغمبر اكرم6فرمود: « [آيا روش پسنديده] مؤمن شما را شگفت زده نمىكند، از اين كه مؤمن هر گاه خير و نعمتى به او برسد خدا را ستايش و شكر مىكند و هر گاه مصيبتى به او برسد در مقابل مصيبت هم خدا را ستايش مىكند و صبر و شكيبايى پيشه مىكند مؤمن در تمام كارهايش اجر و ثواب مىبرد حتى لقمهاى كه به طرف دهانش مىبرد (در حديث ديگر آمده است حتى لقمهاى كه به طرف دهان زنش مىبرد).» 23-
و عنه6:«الصّبر خير مركب ما رزق اللَّه عبدا خيرا له و لا اوسع من الصّبر[3].»
[1]- صحيح مسلم، ج 8، ص 227. كنز العمال، ج 1، ص 145
[2]- السنن الكبرى، ج 3، ص 376
[3]- مضمون در مستدرك حاكم، ج 2، ص 414
پيامبر خدا6فرمود: «صبر بهترين مركب است خداوند چيزى نصيب بندهاش نكرد كه از صبر بهتر و وسيعتر باشد.» 24- «
و سئل6:هل من رجل يدخل الجنّة بغير حساب؟ قال: نعم كلّ رحيم صبور.»
از پيامبر6«سؤال كردند كه آيا هيچ مردى بدون حساب داخل بهشت مىشود؟ حضرت فرمود: بلى هر كس مهربان و صبور باشد بدون حساب داخل بهشت مىگردد.» 25-
و عن ابى بصير قال: «سمعت7يقول:انّ الحرّ حرّ على جميع احواله، ان نابته نائبة صبر لها و ان تراكمت [تداكّت] عليها المصائب لم يكره [لم تكسره] و ان اسر و قهر و استبدل باليسر عسرا، كما كان يوسف الصّدّيق الأمين7لم يغيّر حرّيّته ان استعبد و قهر و اسر و لم تضرره ظلمة الجبّ و وحشته و ما ناله، ان منّ اللَّه عليه فجعل الجبّار العالى (العاتي) له عبدا بعد ان «اذ» كان «له» ملكا فارسله و رحم به امّة و كذلك الصّبر يعقّب خيرا، فاصبروا و وطّنوا انفسكم على الصّبر توجروا[1].»
ابو بصير مىگويد: «از امام صادق7شنيدم كه فرمود: آزاد مرد در همه احوال آزاد مرد است اگر گرفتارى برايش پيش آيد صبر مىكند و اگر مصيبتها بر سرش فرو ريزد ناراحت نمىشود، اگر چه اسير شود و مغلوب گردد و آسايشش تبديل به سختى شود، چنان كه يوسف صديق
[1]- الكافى، ج 2، ص 89
امين7را، بردگى و مغلوبيت و اسارت زيان نبخشيد، و او را تغيير نداد و تاريكى و ترس چاه و آنچه بر سرش آمد ضررى بر او وارد نساخت تا اين كه خدا بر او منت گذارد و ستمگر سركش را برده او كرد بعد از آن كه مالك او بود و او را رسول قرار داد و به سبب او به امّتى رحم كرد و صبر اين چنين است كه اين همه خير و بركت به دنبال دارد، پس شكيبا باشيد و دل به شكيبايى دهيد تا اجر و پاداش نصيبتان گردد.» 26-
«و عن الباقر7قال:الجنّة محفوفة بالمكاره و الصّبر، فمن صبر على المكاره في الدّنيا دخل الجنّة. و جهنّم محفوفة باللّذّات و الشّهوات فمن اعطى نفسه لذّتها و شهوتها دخل النّار[1].»
امام باقر7فرمود: «بهشت در ميان ناگوارىها و شكيبايى است. پس هر كه در دنيا بر ناگوارىها صبر كند به بهشت رود، و جهنم در ميان لذتها و شهوتها است، پس هر كس هر لذت و شهوتى را كه دلش خواهد به خود رساند به جهنم رود.» 27-
عن على7قال: قال رسول اللَّه6:«الصّبر ثلاثة: صبر عند المصيبة و صبر على الطّاعة و صبر عن المعصية. فمن صبر على المصيبة حتّى يردّها بحسن عزائها كتب اللَّه له ثلاثمائة درجة ما بين الدّرجة الى الدّرجة كما بين السّماء الى الأرض و من صبر على الطّاعة كتب اللَّه له ستّمائة درجة ما
[1]- الكافى، ج 2، ص 89
بين الدّرجة الى الدّرجة كما بين تخوم الأرض الى العرش و من صبر عن المعصية كتب اللَّه له تسعمائة درجة ما بين الدّرجة الى الدّرجة كما بين تخوم الأرض الى منتهى العرش[1]».
پيامبر خدا6فرمود: «صبر بر سه قسم است: صبر در مصيبت و صبر بر طاعت و صبر از معصيت، پس هر كه بر مصيبت صبر كند تا آن را به بهترين وجه آرامش و تسلى بگذارند خداوند سيصد درجه برايش مىنويسد كه ميان هر درجه تا درجه ديگر به اندازه فاصله ميان آسمان و زمين باشد و هر كه بر طاعت صبر كند خداوند برايش ششصد درجه مىنويسد كه ميان هر درجه تا درجه ديگر به اندازه فاصله ميان قعر زمين تا عرش باشد و هر كه از معصيت خوددارى و در برابر گناه صبر كند خداوند نهصد درجه از براى او مىنويسد كه فاصله ميان هر درجه به قدر فاصله ميان قعر زمين تا انتهاى عرش الهى باشد.»[2]28-
عن ابى حمزة الثمالى قال: قال ابو عبد اللّه7:«من ابتلى من المؤمنين ببلاء فصبر عليه، كان له مثل اجر الف شهيد[3].»
[1]- الكافى، ج 2، ص 91. كنز العمال، ج 3، ص 272
[2]- همان گونه كه از حديث فوق استفاده مىشود بالاترين درجات صبر، صبر از معصيت است، چون بالاترين اعمال گناه نكردن است و بعد از آن صبر بر طاعت. شايد سر اين كه درجات صبر از معصيت و صبر بر طاعت از صبر در معصيت بالاتر است اين است كه صبر از معصيت و طاعت از روى اختيار مىباشد يعنى مىتواند گناه كند ولى به خاطر خدا نمىكند و نيز مىتواند اطاعت و عبادت نكند ولى براى خدا انجام مىدهد ولى صبر در مصيبت و بلا اختيارى نيست و چارهاى جز صبر ندارد.
[3]- الكافى، ج 2، ص 92