خاتمه
خاتمه خاتمه كتاب مشتمل است بر چند فايده مهم مانند تسليت دادن به مصيبت ديده و كيفيّت و ثواب آن و شركت در تشييع جنازه و كفن و دفن مسلمان و امثال اينها، در اين زمينه احاديث زيادى ذكر مىگردد.
اهميّت و فضيلت تسليت به مصيبتزده
تسليت و دلدارى به مصيبت زده از مستحبّات مؤكد است و آن اين است كه به مصيبت ديده صبر و دلدارى دهد و ناراحتى او را فرو نشاند. مثلا به او بگويد، اين گونه پيش آمدها از مقدّرات الهى و مطابق عدل و حكمت او است و نيز وعدههايى كه خداوند به صابران و مصيبت ديدگان داده است ياد آوريش نمايد و براى ميّت و صاحب عزا دعا كند. در مورد استحباب و ترغيب تسليت احاديث زيادى وارد شده است، از جمله آنها اين است كه رسول خدا6به يكى از اصحاب فرمود: آيا مىدانى حق همسايه چيست؟ عرض كرد؛ نه.
حضرت فرمود: حق همسايه اين است كه اگر از تو دادرسى
خواست به دادش برسى و اگر قرض خواست قرضش دهى و اگر فقير شد به نزدش بروى و اگر مصيبتى بر او رسيد تسليتش دهى و اگر خير و خوشى به او رسيد تهنيتش گويى و اگر مريض شد عيادتش كنى و اگر مرد همراه جنازهاش بروى و او را تشييع كنى و ساختمان خود را از ساختمان او فراتر نبرى كه جريان باد را بر او مسدود نمايى مگر به اذن و رضايت او و هر گاه ميوه خريدى به او هديه كنى و گر نه آن ميوه را پنهانى به طورى كه او نبيند به منزل بياورى و بچهات نيز آن ميوه را بيرون نبرد كه بچههاى او ببينند و ناراحت شوند و با بو و طعم ديگ غذايت باعث اذيت او نشوى مگر اين كه از آن غذا به او نيز بدهى.
ثواب تسليت به مصيبت ديده
احاديث و رواياتى كه در باره ثواب و پاداش تسليت به مصيبتزدگان و صاحب عزا رسيده است بسيار است. ده حديث از آنها در اينجا ذكر مىگردد.
1-
«عن ابن مسعود عن النّبىّ6قال:من عزّى مصابا فله مثل اجره[1].»
ابن مسعود از نبى گرامى6روايت مىكند كه آن حضرت فرمود: هر كس مصيبت ديدهاى را تسليت دهد؛ مانند مصيبت ديده در نزد خدا اجر خواهد داشت.»
[1]- سنن ابن ماجه، ج 1، ص 511. سنن ترمذى، ج 2، ص 268. كنز العمال، ج 15، ص 658.
2- «
عن جابر بن عبد اللَّه رضى اللَّه عنه قال: قال رسول اللَّه6:من عزّى مصابا كان له مثل اجره من غير ان ينقصه اللَّه من اجره شيئا[1]و من كفّن مسلما كساه اللَّه من سندس و استبرق و حرير، و من حفر قبرا المسلم بنى له بيتا في الجنّة، و من انظر معسرا اظلّه اللَّه في ظلّه يوم لا ظلّ الّا ظلّه[2].»
جابر بن عبد اللّه انصارى از پيامبر اكرم6روايت كرده است كه آن حضرت فرمود: هر كس صاحب عزايى را تسليت دهد خداوند متعال مثل ثواب و پاداشى كه به صاحب عزا مىدهد به او هم عطا مىكند بدون اين كه خداوند چيزى از اجر مصيبت ديده كم نمايد.
و كسى كه ميت مسلمانى را كفن كند خداوند او را از لباسهاى سندس و استبرق و حرير بهشتى مىپوشاند، و كسى كه براى مرده مسلمانى قبر بكند خداوند خانهاى در بهشت براى او مىسازد، و هر كس بدهكار تهيدست را مهلت دهد خداوند او را در سايه رحمت خويش جاى دهد در روزى كه سايهاى جز سايه رحمت او نيست (پناهگاهى جز خدا نيست).»
ثواب دلدارى دادن به محزون
3- «
و عن جابر ايضا رفعه، من عزّى حزينا البسه اللَّه عزّ و جلّ من لباس التّقوى و صلّى على روحه في الأرواح[3].»
[1]- ثواب الاعمال، ص 199
[2]- مستدرك حاكم، ج 1، ص 354
[3]- مجمع الزوائد، ج 3، ص 20
«جابر همچنين از آن حضرت روايت كرده كه فرمود: هر كس محزون و دل سوختهاى را دلدارى دهد، خداوند بر او لباس تقوا مىپوشاند و روحش را در زمره ارواح پاك قرار مىدهد.»
ثواب مصافحه هنگام تعزيت
4-
«و سئل النّبىّ6عن التّصافح في التّعزية فقال:هو سكن للمؤمن و من عزّى مصابا فله مثل اجره.»
«از رسول خدا6در مورد مصافحه (يعنى دست به هم دادن) به هنگام تسليت پرسيدند، حضرت فرمود: مصافحه خوب است و باعث سكون و آرامش مؤمن مىگردد. و هر كس مصيبت ديدهاى را تسليت و آرامش دهد براى او است در نزد خدا مثل اجر مصيبت ديده (تسليت دهند مانند مصيبت ديده نزد خدا اجر و پاداش دارد).»
اجر و پاداش عيادت مريض
5- از پيامبر اسلام6روايت شده است كه فرمود:
«من عاد مريضا فلا يزال في الرّحمة حتّى اذا قعد عنده استنفع فيها ثمّ اذا قام من عنده فلا يزال يخوض فيها حتّى يرجع من حيث خرج، و من عزّى اخاه المؤمن من مصيبته كساه اللَّه عزّ و جلّ من حلل الكرامة يوم القيمة[1].»
[1]- السنن الكبرى، ج 4، ص 59. كنز العمال، ج 9، ص 101
«كسى كه مريضى را عيادت كند، از موقعى كه حركت مىكند و نزد مريض مىرود و مىنشيند، سپس حركت مىكند تا به مكان خود برسد همواره مشمول رحمت خاص خداست و كسى كه برادر مؤمن مصيبت ديدهاش را تسليت دهد خداوند عز و جل در روز قيامت او را از لباس و زيورهاى كرامت مىپوشاند»
پاداش تسليت به زن جوان مرده
6-
و عن ابى برده قال: «قال رسول اللَّه6:من عزّى ثكلى كسى بردا في الجنّة[1].»
رسول خدا6فرمود: «هر كس زن جوان مرده را تسليت دهد لباس برد بهشتى را در بهشت بر او مىپوشانند.» 7-
و عن انس قال: «قال رسول6:من عزّى اخاه المؤمن من مصيبته كساه اللَّه عزّ و جلّ حلّة خضراء يحبربها يوم القيامة فقيل يا رسول اللَّه ما يحبربها يوم القيمة قال يغبط بها[2].»
رسول خدا6فرمود: «هر كس برادر مؤمنش را در مصيبتش تسليت دهد خداوند در قيامت جامهاى سبز بر او مىپوشاند كه مردم نسبت به آن لباس غبطه مىبرند.» 8-
و روىانّ داود7قال: «الهي ما جزاء من يعزى الحزين و المصاب ابتغاء مرضاتك؟ قال: جزائه ان اكسوه رداء من اردية
[1]- سنن ترمذى، ج 2، ص 269. كنز العمال، ج 15، ص 658
[2]- كنز العمال، ج 15، ص 662
الايمان استره من النّار و ادخله به الجنّة قال: يا الهي فما جزاء من شيّع الجنائز ابتغاء مرضاتك؟ قال: جزائه ان تشيّعه الملائكة يوم يموت الى قبره ان اصلى على روحه على الأرواح[1].»
در روايت است كه حضرت داود7در مناجاتش با خداى خويش چنين گفت: «پروردگارا! پاداش و ثواب كسى كه براى رضاى تو به شخص محزون و مصيبت ديده تسليت گويد چيست؟
خطاب رسيد؛ پاداشش اين است كه او را لباس امن و امان مىپوشانم و از آتش جهنم حفظش مىكنم و او را داخل بهشت مىنمايم. سپس حضرت داود7عرض كرد:
پروردگارا! پاداش كسى كه جنازههاى مؤمنين را براى رضاى تو تشييع كند چه خواهد بود؟
خطاب رسيد، پاداشش آن است؛ روزى كه بميرد ملائكه او را تا كنار قبرش تشييع مىكنند و روحش را در زمره ارواح پاكان داخل مىكنند.»
ثواب عيادت مريض و تشييع جنازه
9- «
روىانّ موسى7: سئل ما لعائد المريض من الأجر قال: ابعث له عند موته الملائكة يشيّعونه الى قبره و يؤنسونه الى المحشر قال: يا ربّ فما لمعزّى الثّكلى من الأجر؟ قال: اظلّه تحت ظلّى اى ظلّ العرش يوم لا ظلّ الّا ظلّى[2].»
[1]- الدر المنثور، ج 5، ص 308
[2]- ثواب الاعمال، ص 194
در روايت است كه حضرت موسى7عرض كرد:
پروردگارا! براى عيادتكننده مريض چه اجر و پاداشى است؟
خطاب رسيد كه اى موسى! اجر و پاداش عيادتكننده مريض اين است كه وقتى بميرد ملائكه را به تشييع جنازهاش مىفرستم كه جنازهاش را تا قبرش تشييع كنند.
موسى عرض كرد پروردگارا! كسى كه مادر داغديدهاى را تسليت گويد چه اجرى خواهد داشت؟ خطاب رسيد كه تسليت دهنده را در روز قيامت زير سايه رحمتم يعنى سايه عرش پناه مىدهم روزى كه هيچ سايهاى نيست جز سايه رحمت من.
10-
«روىانّ ابراهيم7سئل ربّه قال: يا ربّ ما جزاء من سال الدّمع عن وجهه من خشيتك؟ قال: صلواتى و رضوانى. قال فما جزاء من يصبّر الحزين ابتغاء وجهك؟ قال اكسوه ثوبا من الإيمان يتبوّأ بها في الجنّة و يتّقى بها من النّار. قال: فما جزاء من سدّد الأرملة ابتغاء وجهك قال: اقيمه في ظلّى و ادخله جنّتى.
قال: فما جزاء من يتّبع الجنازة ابتغاء وجهك؟[1]
قال: تصلّى ملائكتى على جسده و تشيّع روحه.» «روايت شده است كه حضرت ابراهيم7از پروردگارش سؤال كرد پروردگارا! پاداش كسى كه از خشيت تو اشك از ديدگانش جارى شود چيست؟ خطاب آمد پاداشش رحمت و
[1]- الدر المنثور، ج 5، ص 308( مضمون).