الايمان استره من النّار و ادخله به الجنّة قال: يا الهي فما جزاء من شيّع الجنائز ابتغاء مرضاتك؟ قال: جزائه ان تشيّعه الملائكة يوم يموت الى قبره ان اصلى على روحه على الأرواح[1].»
در روايت است كه حضرت داود7در مناجاتش با خداى خويش چنين گفت: «پروردگارا! پاداش و ثواب كسى كه براى رضاى تو به شخص محزون و مصيبت ديده تسليت گويد چيست؟
خطاب رسيد؛ پاداشش اين است كه او را لباس امن و امان مىپوشانم و از آتش جهنم حفظش مىكنم و او را داخل بهشت مىنمايم. سپس حضرت داود7عرض كرد:
پروردگارا! پاداش كسى كه جنازههاى مؤمنين را براى رضاى تو تشييع كند چه خواهد بود؟
خطاب رسيد، پاداشش آن است؛ روزى كه بميرد ملائكه او را تا كنار قبرش تشييع مىكنند و روحش را در زمره ارواح پاكان داخل مىكنند.»
ثواب عيادت مريض و تشييع جنازه
9- «
روىانّ موسى7: سئل ما لعائد المريض من الأجر قال: ابعث له عند موته الملائكة يشيّعونه الى قبره و يؤنسونه الى المحشر قال: يا ربّ فما لمعزّى الثّكلى من الأجر؟ قال: اظلّه تحت ظلّى اى ظلّ العرش يوم لا ظلّ الّا ظلّى[2].»
[1]- الدر المنثور، ج 5، ص 308
[2]- ثواب الاعمال، ص 194
در روايت است كه حضرت موسى7عرض كرد:
پروردگارا! براى عيادتكننده مريض چه اجر و پاداشى است؟
خطاب رسيد كه اى موسى! اجر و پاداش عيادتكننده مريض اين است كه وقتى بميرد ملائكه را به تشييع جنازهاش مىفرستم كه جنازهاش را تا قبرش تشييع كنند.
موسى عرض كرد پروردگارا! كسى كه مادر داغديدهاى را تسليت گويد چه اجرى خواهد داشت؟ خطاب رسيد كه تسليت دهنده را در روز قيامت زير سايه رحمتم يعنى سايه عرش پناه مىدهم روزى كه هيچ سايهاى نيست جز سايه رحمت من.
10-
«روىانّ ابراهيم7سئل ربّه قال: يا ربّ ما جزاء من سال الدّمع عن وجهه من خشيتك؟ قال: صلواتى و رضوانى. قال فما جزاء من يصبّر الحزين ابتغاء وجهك؟ قال اكسوه ثوبا من الإيمان يتبوّأ بها في الجنّة و يتّقى بها من النّار. قال: فما جزاء من سدّد الأرملة ابتغاء وجهك قال: اقيمه في ظلّى و ادخله جنّتى.
قال: فما جزاء من يتّبع الجنازة ابتغاء وجهك؟[1]
قال: تصلّى ملائكتى على جسده و تشيّع روحه.» «روايت شده است كه حضرت ابراهيم7از پروردگارش سؤال كرد پروردگارا! پاداش كسى كه از خشيت تو اشك از ديدگانش جارى شود چيست؟ خطاب آمد پاداشش رحمت و
[1]- الدر المنثور، ج 5، ص 308( مضمون).
رضوان من است.
ابراهيم7عرض كرد: پاداش كسى كه محزون و دلسوخته را به خاطر رضاى تو صبر و دلدارى دهد چه خواهد بود؟
خطاب آمد پاداش او آن است كه لباسى از ايمان بر او مىپوشانيم و او را در پوشش امن و امان قرار مىدهيم كه بدان در بهشت جايگزين گردد و از آتش جهنّم حفظ شود.
حضرت ابراهيم7گفت: خدايا! پاداش كسى كه زن شوهر مرده را براى رضاى تو تسليت و دلدارى دهد چيست؟
خداوند متعال فرمود: پاداشش آن است كه او را در سايه رحمت خود جاى مىدهم و او را داخل بهشت خودم مىگردانم. ابراهيم7گفت: خدايا! پاداش كسى كه براى رضاى تو تشييع جنازه كند چيست؟ خداوند متعال فرمود:
پاداشش آن است كه وقتى بميرد ملائكه من بر بدنش نماز مىخوانند و روحش را تشييع مىكنند.
فصل كيفيّت تسليت و تهنيت گفتن
اين فصل در مورد كيفيت و چگونگى تسليت است.
در مورد كيفيت تسليت مختصرا در حديث مصافحه گذشت كه اصحاب از پيامبر سؤال كردند: مصافحه با صاحب عزا چگونه است؟
حضرت فرمود: باعث آرامش قلب مؤمن است. و نيز مطالبى در اين زمينه ذكر مىگردد تا ان شاء اللَّه باعث شفاى سينهها و آرامش قلبها شود (در اين فصل نيز چند حديث و روايت از معصومين7ذكر مىگردد) 1-
«عن على7قال:كان رسول اللَّه6اذا عزّى قال: آجركم اللَّه و رحمكم، و اذا هنّى قال: بارك اللَّه لكم.»
حضرت على7فرمود: هر گاه رسول خدا6به مصيبت ديده تسليت مىداد مىفرمود:
«آجركم اللَّه و رحمكم.»
و هر گاه به كسى تهنيت مىداد مىفرمود:
«بارك اللَّه لكم و بارك اللَّه عليكم.»
تسليت نامه پيامبر6به معاذ
2- «
و روىانّه توفّي لمعاذ ولد فاشتدّ وجده عليه فبلغ ذلك النّبىّ6فكتب اليهبِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِمن محمّد رسول
اللَّه الى معاذ. سلام عليك، فانّى احمد اللَّه الّذى لا اله الّا هو امّا بعد، اعظم اللَّه لك الأجر و الهمك الصّبر و رزقنا و إيّاك الشّكر، فانّ انفسنا و اهلينا و موالينا و اولادنا من مواهب اللَّه عزّ و جلّ الهنيئة و عواريه المستودعة نمتّع بها الى اجل معلوم و نفيض لوقت معدود ثمّ افترض علينا الشّكر اذا اعطانا و الصّبر اذا ما ابتلانا و كان ابنك من مواهب اللَّه الهنيئة و عواريه المستودعة متّعك اللَّه به في غبطة و سرور قبضه منك باجر كثير و الصّلوة و الرّحمة و الهدى ان صبرت و احتسبت فلا تجمعنّ عليك مصيبتين فيحبط لك اجرك و تندم على ما فاتك فلو قدمت على ثواب مصيبتك علمت انّ المصيبة قصرت في جنب اللَّه عن الثّواب فتنجز من اللَّه موعوده و ليذهب اسفك على ما هو نازل بك فكان قدر قد نزل عليك، و السّلام.»
«در روايت است كه چون فرزند معاذ وفات يافت، به شدت متأثر و ناراحت شد. وقتى كه خبر ناراحتى او به پيغمبر6رسيد حضرت نامهاى به وى نوشتند. آن نامه چنين است.
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ، از محمّد رسول خدا به معاذ. سلام عليك، سلام بر تو اى معاذ! حمد و ستايش مىكنم خدايى را كه جز او معبودى نيست. اما بعد از حمد و ستايش. اى معاذ! خداوند اجر تو را در مصيبت مرگ فرزندت بزرگ و عظيم قرار دهد و صبر و بردبارى را به تو الهام فرمايد و شكر و سپاسگزارى را نصيب ما و تو بفرمايد. زيرا ما و اهل و عيال و دوستان و اولاد ما همه و همه از مواهب خداوند
عز و جل و از امانتها و وديعههايى است كه در مدت معين و محدودى در دست ما است و ما از آنها بهرهمند مىشويم (هر وقت مدت امانتدارى به پايان رسد صاحب امانت امانت را مىبرد) سپس بر ما واجب كرده است كه در برابر نعمتها شكر كنيم و در برابر بلاها صبر نماييم.
فرزند تو يكى از مواهب و وديعهاى بود كه خداوند مدتى تو را از آن بهرهمند و مسرور نمود و سپس امانتش را گرفت و در مقابل آن اجر كثير و صلوات و رحمت و هدايت[1]به تو عطا مىفرمايد، به شرطى كه در فقدان او صبر كنى و اين مصيبت را به حساب خدا بگذارى و براى رضاى او اين سختى را تحمل كنى.
پس اى معاذ! بر اثر بىصبرى و بيتابى دو مصيبت براى خودت فراهم نكن تا اجرت از بين برود و بر آنچه از دستت رفته است پشيمان شوى (يعنى اگر بىصبرى و جزع و فزع كنى به دو مصيبت مبتلا مىشوى يكى داغ فرزند و ديگرى از بين رفتن اجر كه به مراتب از داغ فرزند بزرگتر است).
پس اگر بر ثواب مصيبت خويش واقف شوى و صبر و بردبارى پيشه كنى خواهى فهميد كه مصيبتت در برابر پاداشى كه خدا عنايت مىفرمايد بسيار ناچيز است و خداوند به وعده وفا خواهد كرد.
[1]- اشاره است به آيه 157 سوره بقره كه مىفرمايد:أُولئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَواتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَ رَحْمَةٌ وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ. كه در اين آيه خداوند صلوات و رحمت و هدايت خويش را به مصيبت ديدگان صابر داده است.
بنا بر اين بايد تأسف و ناراحتى تو از بين برود. آنچه بر تو وارد شده است از مقدرات الهى است. و السلام.»
تسليت جبرئيل7به اهل بيت7هنگام رحلت پيامبر6
3-
و عن ابى عبد اللَّه جعفر بن محمّد الصّادق7عن ابيه عن جدّه قال:«لمّا توفّي رسول اللَّه6جاء جبرئيل7و النّبىّ مسجّى و في البيت علىّ و فاطمة و الحسن و الحسين7فقال: السّلام عليكم يا اهل بيت النّبوّة «كُلُّ نَفْسٍ ذائِقَةُ الْمَوْتِ وَ إِنَّما تُوَفَّوْنَ أُجُورَكُمْ يَوْمَالقيمة» الآية.
الا انّ في اللَّه عزّ و جلّ عزاء من كلّ مصيبة و خلفا من كلّ هالك و دركا لما فات فباللَّه عزّ و جلّ فثقوا و ايّاه فارجوا فانّ المصاب من حرم الثواب هذا آخر وطى في الدّنيا.[1]»
امام صادق7فرمود: «وقتى رسول خدا6رحلت كرد، جبرئيل7در حالى كه روى بدن شريف پيامبر پارچهاى بود نازل شد و در خانه كسى جز على و فاطمه و حسن و حسين7نبود، جبرئيل به ايشان سلام كرد و گفت:
السّلام عليكم يا اهل بيت النّبوّة
؛ سلام بر شما اى خاندان رسالت.
و اين آيه شريفه را تلاوت كرد:
كُلُّ نَفْسٍ ذائِقَةُ الْمَوْتِ وَ إِنَّما تُوَفَّوْنَ أُجُورَكُمْ يَوْمَ
[1]- اصول كافى، ج 3، ص 221
الْقِيامَةِ[1]خداوند هر مصيبتى به كسى وارد كند در برابر آن تسليت و دلدارى به مصيبت زده مىدهد، (يعنى اگر چه مصيبت فراغ پيغمبر6براى شما از اعظم مصيبتها است ولى خدا به شما آن چنان صبر و تحمل عطا مىكند كه بتوانيد اين مصيبت عظمى را تحمل كنيد) و هر چه از دست انسان برود خداوند تدارك و جبران مىنمايد.
پس فقط به خداوند عزّ و جلّ اعتماد كيند و به او اميدوار باشيد، زيرا مصيبت ديده حقيقى كسى است كه بر اثر جزع و فزع و بىتابى از ثواب و پاداش مصيبت محروم گردد.»
تسليت ملائكه به اهل بيت7
4-
و عن جابر بن عبد اللَّه رضى اللَّه عنه قال:«لمّا توفّي رسول اللَّه6عزّتهم الملائكة يسمعون الحسّ و لا يرون الشّخص فقالوا: السّلام عليكم اهل البيت و رحمة اللَّه و بركاته.
انّ في اللَّه عزّ و جلّ عزاء من كلّ مصيبة و خلفا من كلّ هالك فباللَّه فثقوا فايّاه فارجوا فانّما المحروم من حرم الثّواب و السّلام عليكم و رحمة اللَّه و بركاته.[2]»
جابر بن عبد اللّه رضى اللَّه عنه گفت:
«وقتى كه رسول خدا6وفات نمود ملائكه به اهل بيت
[1]- آل عمران: 185،« هر كسى مزه مرگ را خواهد چشيد و شما پاداش خود را به طور كامل در روز قيامت خواهيد گرفت.»
[2]- الكافى، ج 3، ص 221