کتاب اصالت روح از نظر قرآن

(إِنْ كانَتْ إِلاّ صَيْحَةً واحِدَةً فَإِذاهُمْ خامِدُونَ)(يس/28ـ29)

«چيزى نبود، جز يك صيحه ناگهانى كه همگى به خاموشى گراييدند».

از اين دو آيه استفاده مى شود كه پس از ورود او به بهشت، قوم وى در اين جهان مى زيستند كه ناگهان مرگ، آنان را فرا گرفت و چنين بهشتى، جز بهشت برزخى چيزى نمى تواند باشد.

4.امت نوح پس از غرق، وارد آتش شدند

(مِمّا خطيئاتِهِمْ أُغْرِقُوا فأُدْخِلُوا ناراً فَلَم يَجِدُوا لَهُمْ مِنْ دُونِ اللّهِ أَنْصاراً). (نوح/25)

«به خاطر خطاهايى كه مرتكب شده بودند، غرق شدند و در نتيجه وارد آتش گشتند، وجز خدا،براى خود كمك و ياورى نديدند».

ممكن است تصور شود كه، ورود آنان به آتش چون قطعى بود از اين جهت به لفظ ماضى آورده شد(فأُدْخِلُوا ناراً)، ولى يك چنين تأويل، علاوه بر اينكه بدون شاهد صحيح نيست، بر خلاف ظاهر آيه مى باشد.

اگر مقصود اين بود، لازم بود به جاى(فَأُدخِلوا)«ثمّ ادخلوا»بگويد زيرا بنابر اين احتمال، ميان غرق و ورود به آتش ساليان درازى فاصله وجود دارد.

بنابر اين تأويل، باز ناچاريم جمله(فَلَمْ يَجِدُوا)را كه حاكى از گذشته است، نيز تأويل كرده و از طريق محقق الوقوع بودن تفسير كنيم و بگوييم چون محقق الوقوع بود از اين جهت جمله«لم يجدوا»كه بر گذشته دلالت مى كند آورده است اين همه تأويل بدون شاهد، صحيح نيست.

(مؤمنون/99ـ100)

«هنگامى كه مرگ يكى از آنان فرا رسيد مى گويد: پروردگارا ! مرا باز گردانيد، شايد در مورد آنچه ترك كرده ام عمل شايسته اى انجام دهم، نه هرگز بازگشت ممكن نيست، اين كلمه اى است كه وى گوينده آن مى باشد، پيش روى آنان برزخى است تا روزى كه برانگيخته شوند».

لفظ«وراء»در لغت و قرآن به معنى پيش رو استعمال شده است مانند:

(...وَ كانَ وراءَهُمْ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَة غَصْباً).(كهف/79)

«پيش روى مستمندانى كه در دريا كار مى كردند، فرمانروايى بود كه كشتى ها را به زور مى گرفت».

و در آيه مورد بحث نيز، به معنى پيش رو است.

«برزخ»به معنى فاصله ميان دو چيز است مانند:

(بَيْنَـهُما بَرْزَخٌ لا يَبْغِيان).(الرحمن/20)

«ميان دو دريا فاصله است كه از به هم آميخته شدن آبهاى دو دريا، جلوگيرى مى كند».

اگر تنها به لفظ«برزخ»توجه كنيم آيه گواه بر وجود حيات در برزخ نيست.

ولى اگر مجموع آيه را در نظر بگيريم دلالت آيه بر جاودانگى روح كاملاً روشن است زيرا فرد گنهكار از يك طرف خواستار بازگشت به اين جهان است، و جهتى براى ا ين تمنا جز مشاهده آثار وحشت انگيز اعمال خود در اين فاصله نيست، و از طرف ديگر، ظاهر آيه مى رساند كه اين گروه در اين فاصله بازداشت مى شوند، تا روزى كه مبعوث مى گردند. مقصود از اين بازداشت چيست آيا بدن آنها بازداشت مى گردد؟ يا روح آنها زندگى ديگرى پيدا مى كند؟ بازداشت كردن بدن بى معنى است، زيرا بدن مى پوسد و در اطراف جهان متفرق مى گردد، طبعاً مقصود همان دومى است يعنى زندگى ديگرى پيدا كرده و در آن فاصله بازداشت مى گردد. با توجه به اين دو مطلب دلالت آيه

كاملاً واضح است.

شما است خداوند به بندگان خود ظلم نمى كند. آنان به رسم فرعونيان و گروه هاى پيش به آيات الهى كفر ورزيدند خداوند به گناهانشان كيفر داد خداوند نيرومند و سخت كيفر دهنده است».

دقت در مفاد آيه مى رساند كه علاوه بر اين كه فرشتگان چهره و پشت آنان را مى زنند، خود آنها عذاب سوزانى را مى چشند، عذابى كه دستاورد كارهاى قبلى آنان است.

دلالت آيه بر بقاى روح در صورتى روشن تر مى گردد كه آيه در أثناء بحث، سرانجام فرعونيان را يادآور مى گردد و آيات بخش قبلى به روشن ترين وجه بر حيات فرعون و پيروان آنان گواهى داد.

و در برخى از آيات، تنها به زدن فرشتگان تصريح شده و از عذاب سوزان، ذكرى به ميان نيامده است مانند:

(فَكَيْفَ إِذا تَوَفَّتْهُمُ المَلائِكَةُ يَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَ أَدْبارَهُمْ).(محمّد/27)

«چگونه مى شود وقتى كه فرشتگان بر چهره و پشت آنان مى زنند».

اينها آياتى است كه مى توان با آنها، بر ادامه حيات پس از مرگ استدلال نمود. با تتبع در آيات قرآن، مى توان بر آيات ديگرى نيز دست يافت.

7نا آگاهى و زندگى در برزخ

آيات پيش به روشنى ثابت نمود كه مرگ دروازه ابديت است و پاسدار آن، فرشته الهى مى باشد و حقيقت مرگ جز انتقال از يك نشأت به نشأت ديگر، چيزى نيست، و انسان پس از مرگ در جهان خاصى كه از نظر قرآن نام آن«برزخ»است زندگى مى كند و سرنوشت هر فردى بستگى به شيوه اعمال او در اين جهان دارد. افراددر اين نشأت طولانى (ميان مرگ و برپا شدن رستاخيز) با نعمت وعزّت و يا نقمت و ذلت به سر مى برند.

در اين جا سؤالى مطرح است و آن اين كه اگر انسانها پس از مرگ در نشأت برزخ زنده مى باشند، پس چرا هنگام برپا شدن قيامت، مدت اقامت خود را بسيار اندك مى شمارند و چنين مى انديشند كه فقط نيم روز يا يك روز يا كمى بيشتر، به سر نبرده اند آيا مى شود، انسانى هزاران سال در نعمت و عذاب به سر ببرد،ولى آن گاه گام به پهنه محشر گذارد آن چنان پندارد كه يك روز و يا نيم روز بيش، درنگ ننموده است؟

اين گونه آيات را كه تعداد آنها در قرآن فراوان است چگونه بايد تفسير شوند تا ناسازگارى آنها با آياتى كه صريحاً بر بقاى حيات دلالت دارند، برطرف گردد؟

پاسخ

آگاهى كامل از مفاد و هدف اين آيات بستگى دارد كه مجموع آنها نقل و

ترجمه گردند، سپس درباره مفاد آنها با بررسى دقيق، قضاوت و داورى شود. ما مجموع آيات را به ترتيب سوره هاى قرآن منعكس مى كنيم و از حواله به مراجعه به خود قرآن خوددارى مى نماييم:

اينك آيات

1.(...فَأَماتَهُ اللّهُ مِائَـةَ عام ثُمَّ بَعَثَهُ قالَ كَمْ لَبِثْتَ قالَ لَبِثْتُ يَوماً أَوْ بَعْضَ يَوم قالَ بَلْ لَبِثْتَ مِائة عام...). (بقره/ 259)

«خداوند او (عزير) را صد سال ميراند، سپس او را برانگيخت و گفت چقدر به سر بردى؟ گفت: يك روز يا نيم روز(خدا) گفت: بلكه صد سال به سر بردى».

2.(وَ يَوْمَ يَحْشُرُهُمْ كأَنْ لَمْ يَلْبَثُوا إِلاّساعَةً مِنَ النّهارِ يَتَعارَفُونَ بَيْنَهُمْ قَدْ خَسِرَ الّذينَ كَذَّبُوا بِلِقاءِ اللّهِ وَ ما كانُوا مُهْتَدينَ).(يونس/45)

«روزى آنها را محشور مى كند، گويى جز زمان كمى از روز به سر نبرده اند، با يك ديگر اظهار آشنايى مى كنند، حقّا كسانى كه لقاى الهى را تكذيب كرده اند زيانكار شدند و هدايت شده نبودند».

3.(يَوْمَ يَدْعُوكُمْ فَتَسْتَجيبُونَ بِحَمْدِهِ وَ تَظُنُّونَ إِنْ لَبِثْتُمْ إِلاّقَلِيلاً).(اسراء/52)

«روزى كه شماها را مى خواند،او را با ستايش خدا، اجابت مى كنيد و گمان مى بريد كه جز مدت كمى به سر نبرده ايد».

4.(يَومَ يُنْفَخُ فِى الصُّور وَنحشرُ المُجْرِمينَ يَومَئِذ زُرْقاً * يَتَخافَتُونَ بَيْنَهُمْ إِنْ لَبِثْتُمْ إِلاّعَشراً * نَحْنُ أَعْلَمُ بِما يَقُولُونَ إِذْيَقُولُ أَمْثَلُهُمْ طَريقَةً إِنْ لَبِثْتُمْ إِلاّ َيَوماً). (طه/102ـ104)

«روزى كه در صور دميده مى شود، در آن روز گنهكاران را كور محشور مى كنيم، آهسته با هم مى گويند كه جز ده روز به سر نبرده ايم. ما مى دانيم كه چه مى گويند، شايسته ترين آنها از نظر

رفتار مى گويد كه يك روز بيش به سر نبرديد».

5.(قالَ كَمْ لَبِثْتُمْ فِى الأَرْض عَدَدَ سِنينَ * قالُوا لَبِثْنا يَوماً أَوْ بَعْضَ يَوم فَسْئَلِ العادِّين * قالَ إِنْ لَبِثْتُمْ إِلاّقَليلاً لَو اَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ).(مؤمنون/112ـ114)

«گفت: چند سال در زمين درنگ كرديد؟ گفتند: روزى يا قسمتى از روزرا بوده ايم، از شمارشگران بپرس، گفت جز اندكى به سر نبرده ايد، اگر آگاه باشيد».

6.(وَ يَوْمَ تَقُومُ السّاعَة يُقْسِمُ المُجْرِمُونَ ما لَبِثُوا غَيرَ ساعَة كَذلِكَ كانُوا يُؤْفَكُونَ* وَ قالَ الّذينَ أُوتُوا العِلْمَ وَ الإِيمان لَقَدْلَبِثْتُمْ فِى كتابِ اللّهِ إِلى يَومِ الْبَعْثِ فَهذا يَومُ الْبَعْثِ وَ لكِنّكُمْ كُنْتمْ لا تَعْلَمُونَ). (روم/55ـ56)

«روزى كه رستاخيز برپا مى شود،گنهكاران سوگند ياد مى كنند كه جز مدت كمى به سر نبرده اند، اين چنان از حق روى گردان مى شوند، به آنان كه علم و ايمان داده شده اند گفتند شما در كتاب الهى تا روز قيامت به سر برده ايد و اين روز قيامت است، ولى خودتان نمى دانستيد».

7.(فَاصْبِرْ كَما صَبَرَ أُولُوا العَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ وَ لا تَسْتَعْجِل لَهُمْ كَأَنَّهُمْ يَومَ يَرَونَ ما يُوعَدُونَ لَمْ يَلْبَثُوا إِلاّساعَـةً مِنْ نَهار بَلاغٌ فَهَلْ يُهْلَكُ إِلاَّ القَومُ الفاسِقُونَ). (احقاف/35)

«بسان پيامبران صاحب عزم و ثبات، بردبار باش و در مورد آنان شتاب مكن، روزى كه آنان عذاب موعود را ببينند گويى كه جز ساعتى از روز به سر نبرده اند، قرآن پيام است و آيا جز گروه عصيانگر كسى هلاك مى شود؟».

8.(كَأَنَّهُمْ يَومَ يَرَونَها لَمْ يَلْبَـثُوا إِلاّعَشِيَّةً أَوْ ضُحاها).(نازعات/46)

«روزى كه قيامت را مى بينند، گويى كه فقط شب و يا روز آن را به سر برده اند».

سرگذشت اصحاب كهف و عُزَير بيرون از گفتار است

ممكن است گفته شود كه چرا آيات مربوط به اصحاب كهف كه سرنوشتى مشابه برانگيختگان روز رستاخيز داشته اند در اين بخش آورده نشد.