کتاب اصول عقاید اسلامی و نگاهی به زندگانی پیشوایان معصوم علیهم السلام

نباشد، وجهات معنوى اورا نيز دربرگيرد، رشد مادى انسان اجتماعى ازنظر صنعت وعلم قابل انكار نيست، وگسترش قدرت او بر دريا وخشكى، برهمه واضح وروشن است. ولى آيا تكامل مادى او كه تكامل يك بعدى است مى تواند ضامن سعادت وخوشبختى انسان باشد؟به طور مسلم نه،زيرا تكامل واقعى آنگاه صورت مى گيرد كه دركنار علم وصنعت درجنب سفاين فضايى، وقمرهاى مصنوعى، وزير دريايى ها وآسمانخراشها وصنايع بزرگ مادر، عدالت و دادگرى، رأفت، عاطفه واخلاق وانسانيت نيز حكومت كند، ودر غير اين صورت، جامعه بسان مرغ يك پر خواهد بود كه با پرش مختصرى به زمين افتاده و نابود خواهد شد.

خلاصه اعتقاد به حركت كمالى انسان، مارا بر آن وادار مى كند كه درانتظار چنين روزى باشيم.

مرحوم علاّمه طباطبايى دراين مورد مى نويسد:«نوع انسان به موجب فطرتى كه خداوند درنهاد او قرار داده خواستار سعادت حقيقى خود مى باشد، وسعادت واقعى دراين است كه نيازهاى جسم و جان او هردو تأمين شود، دنيا وآخرتش هردو منظور گردد. اينكه مى بينيم گاهى انسان از راه سعادت واقعى منحرف شده و بيراهه مى رود، نه ازاين جهت است كه نداى فطرت رانشنيده گرفته وگوش به فرمان آن نداده است، بلكه اين انحرافها مولود اشتباه وخطا درتطبيق است. ( او به دنبال سعادت وكمال است ولى تصور مى كند كه آن مورد انحرافى تضمين كننده كمال است)وبايد دانست كه دستگاه آفرينش به هدف ومقصود نهايى كه درپيش دارد ديريازود خواهد رسيد.

قرآن وآينده جامعه ها

قرآن درباره سرنوشت جامعه ها به روشنى سخن گفته است و با ملاحظه آياتى كه دراين زمينه وارد شده است، مى توان نظريه قرآن را درجهات مختلف مسئله

دريافت، وما آيات فراوانى را كه دراين موضوع وارد شده است، درچند بخش مطرح مى كنيم وبراى اينكه اشتباه رخ ندهد، درشمارش بخشها از حروف «ابجد» استفاده مى كنيم.

الف ـ وارثان زمين صالحانند

آينده نگرى انسان اورا وادار مى كند كه از آينده جهان وسرنوشت بشر خبرى به دست آورد، زيرا از سپيده دم تاريخ نزاع ونبرد پيوسته ميان صفوف حق و باطل بر قرار بوده و پيروزى دست به دست مى گشته وبه تعبير قرآن(...وَتِلْكَ اْلاَيَّامُ نُداوِلُها بَيْنَ النَّاسِ)[1]ما ايام وروزهاى (شيرين پيروزى ) راميان مردم دست به دست مى گردانيم.

بااينكه روش تاريخ بشر تاكنون به صورت مبادله پيروزى بوده است ولى قرآن معتقد است كه سنت الهى بر اين تعلق گرفته كه در آينده فقط صالحان، وارثان زمين خواهند بود وحكومت جهان واداره امور آنان را به دست خواهند گرفت وحق وحقيقت درموضع خود استوار خواهد بود وباطل بر آن پيروز نخواهد شد وهمه جهانيان زير لواى حكومت صالحان قرا رخواهند گرفت وحكومت واحدى بر جهان مستولى خواهد شد، چنانكه مى فرمايد:

(وَلَقَدْ كَتَبْنا فِي الزَّبوُرِ مِنْ بَعْدِ الذِّكْرِ أَنَّ اْلاَرْضَ يَرِثُهَا عِبَادِى الصَالِحُونَ)[2]

مادر كتاب زبور، پس از «ذكر» (شايد مقصود تورات باشد) چنين نوشتيم كه درآينده صالحان وپاكان وارثان زمين خواهند بود، وصفحه جهان براى ابد از لوث وجود افراد ناصالح پا ك خواهد شد.

[1]سوره آل عمران، آيه 140.[2]انبياء آيه 105.

ودرآيه ديگرباز مى فرمايد:

(وَعَدَاللّهُ الَّذينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِيْ الاَْرْضِ كَما اسْتَخْلَفَ الَّذينَ مِنْ قَبْلِهِمْ...)[1]

خداوند افراد با ايمانى از شما را كه داراى عمل نيك هستند، وعده قطعى داده است كه آنان را خليفه وجانشين خود درروى زمين قرار خواهد داد.

جانشينى اين گروه از خداوند، يا از پيشينيان در روى زمين همان تدبير امور زندگى وبر قرارى عدل و عدالت در اجتماع وتوسعه عمران وآبادى در روى زمين است.

درآيه سوم، سرانجام را ازآن تقوا پيشگان مى داند ويادآور مى شود كه(وَالْعَاقِبَةُ لِلتَّقوى)[2]«سرانجام اينك در تقوى و پرهيزگارى است.»

ب ـ استقرار آيين خدا وگسترش امنيت درجهان

قرآن معتقد است كه سرانجام خداوند آيينى را كه بر بندگان خود پسنديده است درروى زمين مستقر خواهد ساخت، آيينى كه از هر نوع شرك ودوگانه پرستى پيراسته مى باشد.

درآن روز امنيّت سراسر جهان را فرا خواهد گرفت پيروان حق بدون واهمه وترس خداى جهان را پرستش خواهند كرد. ديگر اثرى از تقيه و مماشات با مخالفان وگروه هاى باطل وجود نخواهد داشت چنانكه مى فرمايد:

(...وَلَيُمَكِّنَنّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذىِ اِرْتَضَى لَهُمْ َولَيُبَدِّ لَنّهُمْ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْناً يَعْبُدُونَنِي لا يُشْرِكُونَ بِي شَيْئَاً)[3].

[1]نور آيه 55.[2]طه آيه 132.[3]نور:آيه 55.

آيينى را كه براى آنان پسنديده مستقر خواهد ساخت وبه آنان پس از بيم وناامنى، امنيت خواهد بخشيد، مرا عبادت خواهند كرد و كسى را براى من شريك قرار نخواهند داد.

ج ـ گسترش اسلام درسراسر جهان

قرآن دردو مورد از بر قرارى آيين اسلام درجهان و پيروزى آن بر دينهاى ديگر خبر داده است واين گزارش غيبى تاكنون محقق نگرديده وطبق روايات، ظرف تحقق آن دوره ديگرى است كه درآن آخرين وصى پيامبر حضرت مهدى(عليه السلام)زمام امور را به دست مى گيرد واسلام را در سراسر شرق و غرب منتشر مى سازد، چنانكه مى فرمايد:(هُوَالَّذيِ أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدى وَدِينِ اْلحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلّهِ َوَلْو كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ )[1]او است كه پيامبر خود را با هدايتها وآيين استوارى فرستاده است تا دين حق را بر تمام دينها پيروز گرداند هرچند گروهى مشرك آن را دوست نداشته باشند.

در آيه ديگر همين مطلب به تعبير ديگر واينكه «نور خدا خاموش شدنى نيست» واردشده است، چنانكه مى فرمايد:(يُريدُونَ لِيُطْفِئُوا نُورَاللّهِ بِأ َفْواهِهِمْ وَاُللّهُ مُتِمُُّ نُوِرِه وَلَوْكَرِهَ اْلكافِرُونَ)[2]مى خواهند نور خدا را بادهان هاى خود خاموش كنند خداوند نور خودرا به پايان مى رساند هرچند كافران دوست نداشته باشند.

د ـ پيروزى پيامبران

پيامبران در طول تاريخ براى اشاعه مكتب خود مجاهدتها وكوشش ها

[1]توبه ، آيه 3وصف ، آيه 9.[2]صف آيه 8.

كرده اند ولى هرگز نتوانسته اند مكتب خود را در سراسر جهان پياده كنند ودر هرعصرى گروه هاى بى شمارى به مخالفت با پيامبران برخاسته و سد راه آنان بوده اند، ولى قرآن مبارزه اهل باطل را بامكتب حق يك مبارزه موقت تلقى مى كند ومعتقد است كه سنگرهاى باطل سرانجام فرو ريخته وبرنامه هاى پيامبران درجهان گسترش پيدا خواهد كرد.

قرآن اين حقيقت را طى آياتى چند بيان مى كند:

(إِنَّا لنَنْصُرُ رُسُلَنَا وَالَّذينَ آمَنوُا فِي الْحَياةِ الدُّنيا...)[1]ما پيامبران وفرستادگان خود وافراد با ايمان را دردنيا وآخرت كمك مى كنيم.

قرآن درآيه ديگر ازتعلق مشيت الهى بر پيروزى پيامبران درآينده سخن مى گويد آنجا كه مى فرمايد:(وَلَقَدْ سَبَقَتْ كَلِمَتُنا لِعِبادِنَا الْمُرْسَلِينَ )*إِنَّهُمْ لَهُمُ الْمَنْصُورُونَ*وَإِنَّ جُنْدَنالَهُمُ الْغَالِبُوَن)[2]اراده و مشيت ما به پيروزى پيامبران تعلق گرفته است،آنان كمك شدگان هستند وسپاه ما (سپاه توحيد) پيروز است.

ودر آيه ديگر مى فرمايد:(كَتَبَ اللّهُ لأَغْلَبَنَّ أَنَا وَرُسُلِي)[3]خداوند برخود واجب و لازم شمرده است كه او وپيامبران وى برقواى كفر غلبه كنند.

هـ ـ در مبارزه حق وباطل، حق پيروز است.

آيات قرآنى نه تنها نظام تكوين را نظام خير، وغلبه خير بر شر مى داند بلكه سرانجام نظام اجتماعى انسان را نظام استوار مى داند كه درآن، نظام توحيد بر نظام شرك و طاغوت غلبه كرده و پيروزى ازآن صالحان وراستگويان خواهد بود، ازاين جهت مى فرمايد:( بَلْ نَقْذِفُ بِاْلحَقِّ عَلَى الْباطِلِ فَيَدْمَغُهُ فإِذَا هُوَ زَاهِق...ٌ)[4]ما

[1]غافر آيه 51.[2]صافات آيه 172.[3]مجادله آيه 12.[4]انبياء آيه 18.

حق را بر باطل مى زنيم وآنرا نابود مى سازيم ناگهان آن پوچ و تباه است.

قرآن درآيه ديگر حق وباطل را به آب وكف تشبيه مى كند باطل بسان كف بر دوش حق سوار مى شود وبا حركت حق حركت مى كند اماديرى نمى پايد باطل هاى كف گونه فروكش كرده و حق وحقيقت بسان آب حيات دردلها باقى مى ماند:

(أَمَّا الزَبدُ فَيَذْهَبُ جُفَآءً وَأَمّا ما يَنْفَعُ النَّاسَ فَيَمْكُثُ فِي الاْرْضِ)[1]كفهاى روى آب نابود مى شوند وآنچه براى مردم مفيد است در زمين باقى مى ماند.

و ـ كمك هاى غيبى در سرانجام جامعه ها

قرآن معتقد است كه درسرانجام جامعه ها افراد فداكارى پيدا مى شوند كه با تمام قدرت درعزت اسلام و ذلّت كفر مى كوشند واز اين طريق به گروهكها هشدار مى دهد كه اگر از جاده مستقيم توحيد منحرف شوند وبه جاهليت باز گردند هرگز آيين حق با انحراف آنان نابود نمى شود.ودرطول تاريخ كه جامعه انسانى روبه كمال است افرادى پيدا مى شوند كه خداوند آنان را دوست دارد وآنان نيز خدارا دوست دارند آنان درمقابل گروه با ايمان متواضع ودر برابر كافران عزيز وسركشند. درراه خدا كوشش مى كنند واز سرزنش وسرزنش كنندگان نمى ترسند، آنجا كه مى فرمايد:

(يَا اَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا مَنْ يَرتَدَّ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِى اللّهُ بِقَوْم يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ أذِلَة عَلَى الْمَؤْمِنِينَ أعِزَّة عَلَى الْكَافِريِنَ يُجاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللّهِ وَلايَخافُونَ لَومَةَ لائِم...)[2]

اكنون بايد ديد اين وعده ها ونويدهاى قرآن كه تاكنون به صورت عالمگيرجامه عمل نپوشيده است، كى تحقق خواهد پذيرفت،گره اين مشكل را مى توان با مراجعه به روايات صحيح اسلامى گشود، روايات اسلامى انگشت روى اين مجهول ها

[1]رعد آيه 17.[2]مائده آيه 54.

مى گذارند واز تحقق اين نويدها درعصر حضور امام زمان گزارش مى دهند.

روايات ازيك رشته تكاملها وپيشرفتها در عقول وخرد،درصنايع وتكنيك گزارش داده، هم چنانكه از جهانى شدن عدل اسلامى وآيين توحيد، قاطعانه خبر مى دهد. اينك اين روايات رابه صورت فشرده در اينجا مى آوريم واز هر موضوعى تنها به نقل يك حديث اكتفا مى كنيم:

سرانجام جامعه ها

از نظر احاديث اسلامى

1ـ تكامل عقول وخردها

مرور زمان وتجارب تلخ وشيرين،مايه شكوفايى عقل انسانى مى گردد وبشر درپرتو الطاف الهى درمى يابد كه: ديگر سازمانهاى بشرى وتدابير انسانى قادر به حل تضادها ومشكلات نيست. ازاين جهت بى درنگ به نداى حضرت قائم(عليه السلام)پاسخ مى گويند وانسانها با رضايت خاطر به انقلاب امام مى پيوندند.

امام باقر(عليه السلام)دراين مورد مى فرمايند: «إذا قامَ قائِمنا وضع اللّه يده على رؤس العباد فجمع بها عقولهم وكملت به أحلامهم»[1]

آنگاه كه قائم ما قيام كند خداوند دست لطف ورحمت خودرا بر سر بندگان خود مى گذارد وازاين طريق به عقول آنان وحدت مى بخشد وبه وسيله او خردهاى آنان تكامل پيدا مى كند.

2ـ تكامل صنايع

يك انقلاب جهانى بدون تكامل صنايع امكان پذير نيست، رهبر انقلابى كه مى خواهدصداى خود را به آخرين نقطه جهان برساند بدون تكامل تكنيك امكان پذير نمى باشداز اين جهت احاديث اسلامى نويد مى دهد كه درعصر ظهور امام صنايع به حدى تكامل پيدا مى كند كه جهان حكم يك شهر را پيدا مى كند وافرادى

[1]منتخب الأثر ص482و483.