نقشه 6: نقشه سياسى استانهاى حكومت اسلام در روزگار خلافت امام على عليه السلام
در دوران سه خليفه نخست، مركز ثقل سياسى و نظامى خلافت اسلامى، مدينه بود؛ امّا گسترش روزافزون سرزمين اسلام، پيش از خلافت امام على عليه السلام، اين الزام را ايجاد كرد كه اداره سرزمينهاى تازه فتح شده، به كوفه، بصره، دمشق و فُسطاط، سپرده شود.
بِدين ترتيب، فتوحات نيمه شمالى فلات ايران (تا قفقاز و ماوراء النهر و چين) به كوفه، و نيمه جنوبى فلات ايران (تا سِند و هند) به بصره، و روم شرقى و سرزمينهاى خَزَران به دمشق (شام)، و افريقا به فُسطاط (مصر) سپرده شد و مديريت اين مناطق نيز در اين چهار شهر، متمركز گرديد.
در دوره خلافت على عليه السلام، مدينه، اهميّت سياسى خود را از دست داد و در عوض، كوفه، مركز خلافت اسلامى گرديد. البته شام، از اطاعت امام على عليه السلام سر باز زد و تحت ولايت معاويه بود. مصر و حلب نيز در گير و دار نزاع ميان كوفه و دمشق، دست به دست مىشدند. اين دو ناحيه، در آغاز خلافت امام على عليه السلام، تحت حاكميت ايشان بودند؛ امّا در آخر اين دوره، به تصرّف معاويه در آمدند. مناطق شرقى حكومت اسلامى (ايران و خراسان بزرگ و ماوراء النهر و ...)، تا پايان دوره امام على عليه السلام، به ايشان وفادار ماندند.
...
نقشه 7: نقشه سياسى استانهاى مركزى درروزگار خلافت امام على عليه السلام
امام على عليه السلام پس از جنگ جمل، مركز خلافت را تغيير داد و از مدينه به كوفه منتقل كرد. منطقه مركزى خلافت اسلامى، در بر دارنده سرزمينهاى تاريخىاى است كه حوادثى ويژه در آنها رقم خورده است. اين منطقه، ميان رودخانههاى دجله و فرات قرار گرفته و بسيار سرسبز است. از اين منطقه، با عنوان «سواد» يا «سواد كوفه» ياد شده است.
منطقه تاريخى بابِل، شهر كهن مدائن، منطقه حَروراء در نزديكى كوفه (مركز اجتماع خوارج) و منطقه نهروان (محل نبرد امام عليه السلام با خوارج)، از مكانهاى تاريخى موجود در منطقه مركزى خلافت اند.
...
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
بخش سوم: حادثه كربلا
نقشه 1: نقشه تقريبى كوفه هنگام قيام امامحسين عليه السلام
شهر كوفه در سال هفدهم هجرى و بر اساس مهندسى ويژهاى شكل گرفت، تا هم كانونى باشد براى مهاجران و هم پايگاهى براى پشتيبانى نظامى مناطق وسيعى كه در فراسوى آن، فتح شده بود.
در قرون اخير، توجّه مستشرقانى مانند:
ولهاوزن(Wellhausen) و لامنس(Lammence) به نقشه كوفه جلب گرديد؛ ولى اوّلين فردى كه به ترسيم نقشه دست زد، مستشرق و باستانشناس معروف فرانسوى، لويى ماسينيون(Louis Massignon) (1883- 1962 م) بود. وى كتابى به نامdu plan de Kufa Explication منتشر ساخت، كه ترجمه فارسى آن،جغرافياى تاريخى كوفهناميده مىشود.
بعدها مورّخى تونسى به نام هِشام جَعيط، در تأليف مفصّلى به نامNaissance de La Ville Islamique Al /-KUFA : به تصحيح و تكميل كار ماسينيون پرداخت. اين كتاب، با نام:كوفه، پيدايش شهر اسلامى، به فارسى ترجمه شده است. نقشه شهر كوفه دردانشنامه امام حسين عليه السلامبرگرفته از اين كتاب است؛ ولى بر اساس آخرين مطالعات تاريخى و جغرافياى تاريخى، نقاطى مانند:
خانه امام على عليه السلام، منازل كسانى چون:
مختار، هانى، طوعه، و خط سيرها و ... به نقشه افزوده گرديد.
گفتنى است كه كار ماسينيون و هشام جعيط و ادامه آن در نقشهدانشنامه امام حسين عليه السلامتقريبى است و آنها را بايد پايهاى براى كارهاى كاملتر دانست.
...