اطلس غدير و عاشورا
تأليف
پژوهشكده علوم و معارف حديث
موضوع: تاريخ و سيره معصومين
زبان: فارسى
تعداد جلد: 1
ناشر: موسسه علمى فرهنگى دار الحديث، سازمان چاپ و نشر
مكان چاپ: قم- ايران
سال چاپ: 1392 ه. ش
نوبت چاپ: 2
الصفحات من 1 الی3 فارغة فی النسخة المطبوعة/صفحات 1 الی 3 در مأخذ اصلی خالی است
پيشگفتار
غدير و عاشورا، دو حادثه بزرگ و برجسته در تاريخ اسلام اند در حادثه نخست، تداوم رسالت اعلام مىگردد و دومين حادثه، جهادى است عليه رجعت و انحرافى كه در سيره و سنّت پيامبر صلى الله عليه و آله رخ داد. در ميان اين دو حادثه، واقعهاى ديگر به وقوع پيوست و آن، خلافت چهار و اندى ساله امير المؤمنين عليه السلام بود. دورانى كه مردى الهى، با پايبندى به همه ارزشهاى الهى و انسانى، بر مسند حكومت نشست و تجربهاى عالى از حكومت دينى ارائه داد.
مطالعه و تحليل اين سه حادثه درسآموز، هميشه دغدغه عالمان شيعى بوده است و آثار فراوانى در باره آنها نشر يافته است.
پژوهشكده علوم و معارف حديث، بخشى از كارهاى پژوهشى خود را طى ده سال گذشته، به تتبّع و تجزيه و تحليل زندگىنامه امام على عليه السلام و امام حسين عليه السلام اختصاص داده كه ثمره آن، چاپ و نشر دو مجموعه با عنواندانشنامه امير المؤمنين عليه السلامودانشنامه امام حسين عليه السلامبوده است. در اين دو مجموعه، ابعاد زندگى اين دو امام، با استناد به كهنترين مصادر و همراه با تحليلهاى عميق و نو، معرّفى شده است. يكى از نوآورىهاى اين دو اثر، طراحى و تدوين نقشههايى براى رخدادهاى زندگى امام على عليه السلام و امام حسين عليه السلام است؛ نقشههايى مربوط به واقعه غدير، دوران خلافت امير المؤمنين عليه السلام و حادثه عاشورا.
نقشه در فهم هر چه بهتر حوادث تاريخى، نقش به سزايى دارد و همانند بازسازى صحنه حوادث براى تحليلگران مسائل اجتماعى و امنيتى، با اهمّيت است.
از آن جا كه چاپ و نشر مستقلّ اين نقشهها (جدا از آن دو مجموعه) مىتوانست براى پژوهشگران و نيز مسافران و زائران اين سرزمينها مفيد باشد، تصميم گرفته شد كه تمام نقشههاى دو دانشنامه پيش گفته، همراه با توضيحات اجمالى، به صورت كتاب حاضر، در اختيار علاقهمندان قرار گيرد.
پيشينه تحقيق
گفتنى است كه پيش از اين نيز تلاشهايى براى ترسيم نقشههاى تاريخى و به كارگيرى آنها در شناختِ بهتر وقايع صدر اسلام يا تبيين دقيقتر تحوّلات تاريخ اسلام، صورت گرفته است، از جمله:
- محمّد حميد اللَّه حيدرآبادى (م 2002 م)، پس از حدود چهارده سال پژوهش تاريخى، جغرافيايى، باستانشناختى و نيز مطالعه ميدانى، كتابرسول اكرم صلى الله عليه و آله در ميدان جنگرا كه در بر دارنده نقشهها و توصيفات دقيقى از جنگها و موضعگيرىهاى نظامى- دفاعى پيامبر صلى الله عليه و آله است، در سال 1953 م، منتشر نمود.
وى در سالهاى بعد نيز در چند نوبت، اين كتاب را تصحيح و تكميل كرد. اين كتاب، الگويى براى برخى پژوهشهاى ديگر در زمينه جنگها و سياست دفاعى پيامبر صلى الله عليه و آله در پژوهشكدههاى تاريخ جنگ در: پاكستان، سوريه، ايران و... گرديد كه از آن ميان مىتوان به كتاب مصطفى طلّاس با عنوانپيامبر صلى الله عليه و آله و آيين نبرد، اشاره كرد. كار تدوين و نشر نقشههاى تاريخى حجاز، از جمله توسّط عاتق البِلادى، مورّخ حجازى، در كتابمعجم معالم الحجازو محمّد شرّاب در كتابفرهنگ اعلام جغرافيايى در حديث و سيره نبوىو نيز توسّط پديدآورندگاناطلس تاريخ شيعهدر قم، پى گرفته شد.
- لويى ماسينيون (م 1962 م)، شرقشناس فرانسوى، با هدف درك بهتر وقايع روى داده در عراق در عصر حكومت امام على عليه السلام، به ترسيم نقشههايى از شهر كوفه و
حوالى آن بر مبناى اطلاعات تاريخى، جغرافيايى، باستانشناختى و نيز مطالعات ميدانى دست زد. اين نقشهها، به همراه برخى شواهد و تحليلها و توصيفات تاريخى، در كتاب وى به نامجغرافياى تاريخى كوفه، در 1935، منتشر شدند و در كاوشهاى تاريخى، به گستردگى، مورد استفاده مورّخان بعدى (همچون: حسين كريمان درسيره و قيام زيد بن علىو كاظم الجنابى درتخطيط مدينة الكوفة) قرار گرفتند و بعدها، هشام جَعيط، تاريخ نگار تونسى، پژوهش مفصّل خود (با نام:
كوفه، پيدايش شهر اسلامى) را با همكارى گروه نقشهنگارى دانشكده ادبيات و علوم انسانى دانشگاه تونس، به همين روش و با تصحيح و تكميل كار ماسينيون، به انجام رساند و در 1983 م، منتشر ساخت.
گفتنى است كه: ظاهراً اطلسهاى مشهور جغرافياى تاريخى اسلام (همچوناطلس تاريخ اسلاماز حسين مونس واطلس شيعهاز رسول جعفريان واطلس قرآناز شوقى ابو خليل)، نيز عمدتاً در بر دارنده نقشههايى كلّى اند و مؤلّفان آنها، قصد ارائه نقشههاى جزئى از وقايع تاريخى را نداشتهاند. بر اين اساس، مىتوان ادّعا كرد كه اطلس حاضر، به دليل اختصاصى بودن تمامى نقشههاى آن و مبتكرانه بودن اغلب آنها، از مزيّت ويژه برخوردار است.
چند نكته در باره نقشهها
براى آشنايى بهتر با نقشههاى اين كتاب و مراحل طرّاحى آنها، چند نكته يادآورى مىشود:
1. كار تدوين نقشهها، اين گونه آغاز شد كه: ابتدا مكانهايى كه نيازمند نقشه بودند، مشخّص گرديدند.
آن گاه همكارىِ علمى مستمر و طولانىاى بين محقّقان مسئولِ اين پرونده و مديران گروه سيرهنگارى «پژوهشكده علوم و معارف حديث» (جناب آقاى سيّد محمّد كاظم طباطبايى و جناب آقاى سيّد محمود طباطبايىنژاد) با متخصّصان ترسيم و اجراى نقشه (جناب آقاى علىبابا عسكرى و مؤسّسه كارتوگرافى و انتشاراتى گئوداد) صورت پذيرفت. حاصل اين همكارى، ترسيم نقشههايى در سه موضوع ياد شده بود.
2. مطالب اين كتاب، در سه بخش، ساماندهى شده است: بخش نخست، به نقشههاى غدير اختصاص دارد.
بخش دوم، نقشههاى دوران خلافت امير المؤمنين عليه السلام را در بر مىگيرد و بخش سوم، به معرّفى نقشههاى حادثه عاشورا مىپردازد.
3. براى استفاده بيشتر خواننده از نقشهها، آگاهىها و توضيحاتى پيش از نقشهها و يا در كنار آنها درج شده است. اين اطّلاعات، در فهم نقشهها و استفاده از آنها بسيار مفيدند.
4. در بخش سوم، مطلبى با عنوان «موقعيت خيمههاى امام حسين عليه السلام» آمده كه نقشه به همراه ندارد.
5. نقشهها و ديگر مطالب اين اطلس، ازدانشنامه امير المؤمنين عليه السلامودانشنامه امام حسين عليه السلاماقتباس گرديدهاند.
قدردانى
در پايان، از همه كسانى كه در فرآيند توليد نقشهها، از مرحله استخراج محتوا و تكميل اطلاعات تاريخى و جغرافياى تاريخى (تشكيل پرونده علمى) تا مرحله اجرا و طرّاحى (كارتوگرافى) آنها نقش داشتهاند، سپاسگزارى مىگردد.
مهدى مهريزى
يكم جمادى اوّل 1432
16/ 1/ 1390
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
بخش يكم: غدير خم
نقشه 1: مسير حجّ پيامبر صلى الله عليه و آله از مدينه (حَجّةالوداع) و مسير حجّ امير المؤمنين عليه السلام از يمن
در سال دهم هجرى، پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله امير المؤمنين عليه السلام را براى مأموريت به يمن فرستاد. از اين رو، آن هنگام كه پيامبر صلى الله عليه و آله به قصد حَجّة الوداع از مدينه به مكّه حركت كرد، امام على عليه السلام همراه ايشان نبود.
پيامبر صلى الله عليه و آله در تاريخ بيست و ششم ذى قعده سال دهم هجرى، از مدينه به سمت جنوب حركت كرد. در «ذو الحُلَيفه» مُحرم شد و پس از هشت روز و طى كردن حدود چهارصد كيلومتر، در چهارم ذى حجّه به مكّه رسيد.
امير المؤمنين عليه السلام در يمن و در جنوب شرقى مكّه بود و فاصلهاى طولانىتر با مكّه داشت. ايشان از يمن و از مسيرى در نزديكى سواحل درياى سرخ، حركت كرد. در «يَلَملَم» مُحرم شد و در مكّه به پيامبر صلى الله عليه و آله پيوست.
...