ابوسعد قمی
ابوسعد قمی، از ادباء و دانشمندان است. در اصفهان ساکن بوده، و مافرّوخی نام او را در ردیف دانشمندان صرف و نحو و لغت و انشاءِ مقدّم بر عصر خویش ذکر کرده است.[1]
ابوسعد مطرّز
ابوسعد معروف به مطرّز، از دانشمندان کلام و حدیث در اصفهان بوده، و مافرّوخی او را مقدّم بر عصر خویش ذکر کرده است.[2]] ممکن است وی همان ابوسعید مطرّز متوفّی 503ق باشد].
ابوسعد مطرّز
ابوسعد محمّد بن محمّد بن محمّد اصفهانی معروف به مطرّز، از محدّثان قرن پنجم و ششم هجری است. علاوه به فقه و حدیث در علم قرائت نیز صاحب نظر بوده، و آن را نزد ابوبکر محمّدابراهیم بن احمد نقار آموخته است. ابوطاهر سلفی و حافظ ابوموسی مدینی و دیگران از شاگردان او هستند. وی در سال 503ق به سنّ نود و دو سالگی وفات یافته است.[3]
ابوسعد نختکینی
ابوسعد نختکینی، از ادبای اصفهان بوده، و مافرّوخی او را در ردیف دانشمندان متقدّم بر عصر خویش ذکر نموده است.[4]
ابوسعید امامی*
ابوسعید امامی، خوشنویس هنرمند عهد صفویّه است. در عهد شاه تهماسب صفوی
[1]محاسن اصفهان، ص32.
[2]محاسن اصفهان، ص31.
[3]غایه النّهایه، ج2، صص253 254؛ مرآه الجنان، ج3، ص173.
[4]محاسن اصفهان، ص32.
می زیست، و خطّ ثلث را با استادی می نوشت، و اوّلین خوشنویس بزرگ خاندان امامی اصفهان است.
کتیبه های ثلث مسجد پیر پینه دوز در جوباره به سال 962 و سردر مسجد قطبیّه به سال 950ق به خطّ زیبای او است.[1]
ابوسعید رارانی
ابوسعید رارانی، از محدّثین اصفهان است، و مافرّوخی او را از دانشمندان متقدّم بر عصر خویش ذکر نموده است.[2]راران از روستاهای جی اصفهان است.
میرزا ابوسعید مشکی
میرزا ابوسعید مشکی، عالم فاضل حکیم، از خاندان مشکی اصفهان است. میرزا معزّالدّین بن میرزا حسن تبریزی متوفّی 1183ق در علوم معقول و منقول نزد او در اصفهان به تلمّذ پرداخته است.[3]خاندان معروف به «مشکی» از خانواده های معروف اصفهان، و عموما از بازرگانان و فضلاء این شهر می باشند، و قریب سی صد سال در این شهر به نیکی و خوش نامی شهرت دارند.
ابوسعید نقّاش
ابوسعید محمّد بن علیّ بن عمرو بن مهدی نقّاش اصفهانی حنبلی از حفّاظ حدیث، در طلب حدیث به بغداد، کوفه، مرو، جرجان، هرات، دینور، حجاز، همدان و نهاوند سفر کرده، و مدّتی طولانی در نیشابور اقامت گزیده است. وی از هجیمی و شافعی و طبقه آنان حدیث نوشته، و عمر را به املاء و قرائت حدیث و تألیف گذرانده، و در 8 رمضان 414ق وفات
[1]گنجینه آثار تاریخی اصفهان، ص388؛ احوال و آثار خوشنویسان، ج4، ص1017؛ آثار ایران، ج4، ص257.
[2]محاسن اصفهان، ص30.
[3]الذّریعه، ج9، ص1068، خزانه عامره، ص429؛ الکواکب المنتشره، ص315؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص944.
یافته است. این کتاب ها از او است: 1. طبقات الصّوفیه 2. القضاء والشّهود.[1]
ابوسهل کحّال
ابوسهل کحّال، از اطبّاء اصفهان بوده، و در حکمت نیز دستی داشته، مافرّوخی او را در ردیف دانشمندان متقدّم بر عصر خویش ذکر نموده است.[2]
ابوشجاع اصفهانی
ابوشجاع اصفهانی، از مردمان نیکوکار قرن پنجم هجری بوده، و در سال 446ق برج چهل دختران در دامغان را بنا نموده که تاکنون به صورت اوّلیه خود باقی است.[3]
ابوشجاع اصفهانی
شهاب الدّین ابوشجاع احمد بن حسین بن احمد اصفهانی، از فقهاء و محدّثین شافعی در قرن پنجم هجری است، در سال 533ق متولّد شد، و در آن جا به تحصیل پرداخت. [وی بیش از چهل سال به تدریس فقه پرداخت]. وفات او در سال 593ق اتّفاق افتاده است. وی را تألیفاتی است که از آن جمله است:
1. غایه الاختصار، در فقه شافعی [که در«لیدن» هلند به چاپ رسیده است، و بسیاری از دانشمندان شافعی بر آن کتاب، حواشی و شرح نوشته اند] 2. شرح اقناع ماوردی.[4][حاجی خلیفه نامش را حسین بن احمد و وفاتش را سال 488ق در ذیل عنوان غایه الاختصار آورده که یقینا اشتباه است].[5]
[1]ذکر اخبار اصفهان، ج2؛ سیر اعلام النّبلاء، ج17، ص307؛ تذکره الحفاظ، ج3، ص246؛ الاعلام، ج7، صص160 161؛ محاسن اصفهان، ص29؛ میزان الاعتدال، ج3، ص203.
[2]محاسن اصفهان، ص34.
[3]جغرافیای تاریخی دامغان، ص19.
[4]معجم المطبوعات، ج1، ص398؛ دانشنامه ایران واسلام، ج8، ص1057؛ مشاهیر دانشمندان اسلام، ج1، ص196.
[5]کشف الظّنون، ج2، ص1189.
ابوشجاع اصفهانی
ابوشجاع زاهر بن رستم بن ابی الرّجاء اصفهانی، از محدّثین سده ششم هجری بوده، مدّتی در مکّه معظّمه، مجاورت اختیار نموده، سپس به بغداد رفته، و در آن جا به سال 607ق وفات یافته است. کتاب نزهه النّاظر از تألیفات او است.[1]
ابوالشّرف اصفهانی
قاضی ابوالشّرف اصفهانی، عالم فاضل و محدّث فقیه، از دانشمندان قرن یازدهم هجری بوده، از ملاّدرویش محمّد بن حسن عاملی روایت می کند. ملاّمحمّدتقی مجلسی نیز از ابوالشّرف روایت نموده است. محدّث نوری به نقل از امل الآمل نام وی را «ابواشرف» ضبط نموده، و او را از شاگردان علاّمه ملاّمحمّدباقر مجلسی دانسته است. ظاهرا در نسخه ای از امل که به نظر مرحوم محدّث نوری رسیده، اغلاطی راه یافته است.[2]
ابوالشکر حرّانی
ابوالشّکر حمد بن ابوالفتح بن ابوبکر حرّانی اصفهانی، از محدّثین اصفهان در قرن ششم هجری بوده، و از ابوالعبّاس احمد بن محمّد بن حسین خیّاط، ابوالقاسم عبدالرّحمان بن ابی عبداللّه بن منده و ابوالمظفّر محمود بن جعفر الکوسج حدیث شنیده است. ابوسعد سمعانی در اصفهان احادیث او را نوشته، و روایت نموده است. ابوالشّکر در رجب 543ق وفات یافت.[3]
ابوالشّیخ ابهری
ابوجعفر محمّد بن حسین بن ابراهیم بن زیاد بن عجلان ابهری اصفهانی معروف به «ابوالشّیخ» از محدّثین قرن سوم هجری.
[1]هدیه العارفین، ج1، ص372.
[2]ریاض العلماء، ج2، ص463؛ نجوم السّماء، ص216؛ تلامذه العلاّمه المجلسی، ص141 142؛ زندگی نامه علاّمه مجلسی، ج2، ص8.
[3]معجم البلدان، ج2، ص236.
در بغداد ساکن بوده، و همان جا در سال 286ق وفات یافته است. از حسن بن محمّد بن اسید ابهری، محمّد بن موسی حروثی، ابوبکر اثرم و حسن بن محمّد زعفرانی روایت می نمود، و ابوبکرمحمّد بن عبداللّه شافعی از او استماع حدیث نموده است.[1]
حافظ ابوالشّیخ اصفهانی
حافظ ابوالشّیخ اصفهانی، ابومحمّد بن عبداللّه بن محمّد بن جعفر بن حیّان، از بزرگان محدّثین اصفهان است. در حدود سال 273ق متولّد شد، و از ابراهیم بن سعدان، ابن ابی عاصم، ابوالعبّاس هروی، عبداللّه بن محمّد بن زکریّا، عمر بن احمد بن اسحاق اهوازی و محمّد بن اسید روایت نموده است.ابوبکر بن حارث، حافظ ابونُعیم اصفهانی، محمّد بن احمد بن شاکر مؤذّن و ابواحمد بن علی مؤدّب مکفوف از او استماع حدیث نموده اند. صاحب عنوان، حدود شصت سال در اصفهان حدیث گفته، و سرانجام در سال 369ق در سن 96 سالگی وفات یافته است. کتب زیر از او است: 1. الثّواب الاعمال الزّکیه 2. السّنن المعظّمه و الاخلاق النّبویّه 3. طبقات المحدّثین باصفهان 4. طبقات اهله 5. العظمه.[2]
ابوصالح اصفهانی
حافظ ابوصالح عبدالرّحمان بن سعید اصفهانی بغدادی، از بزرگان محدّثین به شمار می رود، و از عبدالرّحمان بن رسته اصفهانی و ابومسعود رازی اخذ حدیث نموده، در جمادی الآخر سال 334ق در بغداد از دنیا رفته است.[3]
[1]ذکر اخبار اصفهان، ج2، ص228؛ الانساب، ج1، ص106؛ معجم البلدان، ج1، ص84؛ طبقات المحدّثین، ج3، ص111.
[2]ذکر اخبار اصفهان، ج2، ص90؛ کشف الظّنون، ج1، صص437 و 441؛ ریحانه الادب، ج7، صص155 156؛ اللّباب، ج1، صص404 405؛ طبقات المفسّرین، ج1، صص240 241؛ الاعلام، ج4، ص264؛ معجم المؤلّفین، ج6، ص114؛ لغت نامه دهخدا، ذیل «عبداللّه»، ص75 قابوس نامه، ص288.
[3]ذکر اخبار اصفهان، ج2، ص113؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، صص410 411.
میر ابوصالح اعرجی اصفهانی
میر ابوصالح بن امیر عبدالرزّاق اعرجی حسینی سبزواری اصفهانی، از اجلّه سادات عظام و بزرگان علماء اعلام، و از علمای معتبر زمان خود بوده، و حاج محمّدابراهیم کلباسی در طفولیّت، در خدمت پدر خود، حضور او را درک نموده است؛ بنابراین، صاحب عنوان از اعلام قرن دوازدهم هجری می باشد.[1]
شیخ ابوصالح اصفهانی
شیخ ابوصالح بن ابوتراب اصفهانی، عالم فاضل، فقیه متبحّر از دانشمندان قرن دوازدهم هجری است. پدرش از شاگردان علاّمه ملاّمحمّدباقر مجلسی است، و شاید خود او هم از شاگردان علاّمه مجلسی باشد. وی در سال 1115ق وفات یافته است.[2]
حاج ابوطالب
حاج ابوطالب، از نیکوکاران اصفهان است. وی بانی مسجد معروف به «مسجد حاج طالب» واقع در محلّه دروازه نو سنبلستان است. این مسجد از مساجد درجه دوم اصفهان است، هیچ گونه اثر تاریخی ندارد، و احتمالاً از مساجد عهد قاجاریّه است، و یا در این عهد، تعمیر شده است.[3]
میرزا ابوطالب اصفهانی
میرزا ابوطالب اصفهانی، عالم فاضل ادیب، در اصفهان ساکن، و به تدریس ادبیّات عرب مشغول، و ظاهرا ساکن محلّه خواجوی اصفهان بوده است. او تحصیلات خود را در عتبات عالیات، نزد سیّدعلی طباطبایی صاحب ریاض انجام داده است. اثر مشهور او حاشیه بر بهجه المرضیّه در شرح الفیّه است که در سلخ جمادی الثّانی 1223ق ازتألیف آن
[1]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج1، ص266.
[2]اعیان الشّیعه، ج6، ص283؛ تلامذه العلاّمه المجلسی، ص142؛ زندگی نامه علاّمه مجلسی، ج2، صص10 11.
[3]آثار ملّی اصفهان، صص73 و 733.
فراغت یافته است. نسخه ای ارزشمند از این کتاب به خطّ سیّدمحمّد حسن بن سیّدمحمّدتقی موسوی اصفهانی به سال 1239ق موجود است که کاتب نوشته است: مؤلّف کتاب در دو سال قبل (یعنی سال 1237ق) در راه مکّه وفات یافته است. از کتاب شرح بهجه المرضیّه نسخه های خطّی متعدّدی موجود است. هم چنین بارها چاپ شده است، و ازجمله یک بار نیز در سال 1297ق به طبع رسیده است.[1]
میرزا ابوطالب اصفهانی
میرزا ابوطالب اصفهانی، برادرزاده صاعدای اصفهانی، از فضلاء اصفهان در قرن دوازدهم هجری بوده است. از آثار او مجموعه ای است حاوی 9 کتاب به تاریخ 1171 با یادداشت میرزا ابوطالب که به شماره 2669 در کتابخانه مجلس شورای ملّی تهران موجود است.[2]
میرزا ابوطالب اصفهانی
میرزا ابوطالب اصفهانی، ادیب فاضل، مؤلّفِ رساله ای در صرف به فارسی، نسخه در کتابخانه جامع گوهرشاد به شماره 1/600 موجود است.[3]] شاید او همان مؤلّف حاشیه بر بهجه المرضیّه باشد که شرح حال او در این کتاب آمده است].
میرسیّدابوطالب امامی
میرسیّدابوطالب امامی اصفهانی، از علمای معتبر اصفهان در عهد شاه تهماسب صفوی بود، و تولیّت امام زاده زین العابدین معروف به درب امام را بر عهده داشت[4]، و در معقولات و
[1]محیط ادب، مقاله استاد حاج سیّدمحمّدعلی روضاتی، صص239 247؛ الذّریعه، ج6، ص29؛ الکنی و الالقاب، ج3، ص183؛ اعیان الشّیعه، ج6، ص448؛ الکرام البرره، ج1، ص39؛ مکارم الآثار، ج4، ص1061؛ چهل سال تاریخ ایران (المآثر و الآثار)، ج1، صص304 305؛ دائره المعارف تشیّع، ج1، ص313؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج1، ص162.
[2]فهرست مجلس، ج8، ص425.
[3]فهرست گوهرشاد، ص147.
[4]اعیان الشّیعه، ج6، ص292؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص818؛ وقایع السّنین و الاعوام، ص489، ریاض العلماء، ج5، ص467.
حکمیّات، خود را از معاصرین، برتر می شمرده است.[1]وی جدّ سادات امامی اصفهان است.
سیّدابوطالب دهکردی*
سیّدابوطالب دهکردی بن آقابزرگ اصفهانی دهکردی، عالم فاضل خوشنویس هنرمند، در اصفهان نزد جمعی از علماء ازجمله حاج سیّدمحمّد نجف آبادی، حاج محمّدصادق مدرّس خاتون آبادی و آخوند گزی کسب فیض نمود، سپس به قم مهاجرت، و از درس حاج شیخ عبدالکریم حائری یزدی بهره گرفت. در نوشتن خطّ نسخ و نستعلیق نیز مهارت داشت.[2]
حاج ابوطالب اصفهانی
حاج ابوطالب بن ابوتراب اصفهانی، عالم فاضل محدّث ماهر، از دانشمندان اواخر عهد صفویّه است. وی از شاگردان علاّمه ملاّمحمّدباقر مجلسی است، و نسخه های متعدّدی را به خطّ خود کتابت کرده که از آن جمله است: 1. استبصار، جلد سوم، که حواشی ملاّمحمّدتقی مجلسی، علاّمه مجلسی، میرزا رفیعا نایینی و دیگران را در آن آورده است، و نسخه را خود مقابله و تصحیح نموده، و در 26 ذی قعده 1113ق از این کار فراغت یافته است. 2. القواعد علاّمه حلّی که در 16 شعبان 1118ق از کتابت آن فارغ شده است. 3. تفسیر کشّاف، جلد سوم، که در سال 1100 کتابت آن را به پایان برده است. 4. تمهید القواعد که در سال 1118ق آن را کتابت نموده است. حاج ابوطالب تا سال 1118ق در قید حیات بوده، و وفاتش بعد از این سال است.[3]
شیخ ابوطالب مصطفایی*
شیخ ابوطالب مصطفایی نجف آبادی فرزند حاج ابراهیم عالم فاضل معاصر، در سال 1303ش درنجف آباد متولّد شد. پس از تحصیل در نجف آباد به اصفهان آمده، و نزد علمای
[1]تاریخ عالم آرای عباسی، ج1، ص239.
[2]آیینه دانشوران، ص339.
[3]الکواکب المنتشره، ص389؛ نجوم السّماء، ص167؛ تاریخ حزین ص17؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج1، ص140؛ زندگی نامه علاّمه مجلسی، ج2، ص8.