فارسی که آن را نیز فرزندش شرح نموده است 5. شرح حدیث «عرفت اللّه بفسخ العزائم» که آن را فرزندش به فارسی ترجمه کرده است 6. رساله در حرکت که آن را نیز فرزندش شرح نموده است.[1]
ابوطالب شیروانی
میرزا ابوطالب شیروانی بنان السّلطنه فرزند میرزا عبداللّه خان روزنامه نگار و نویسنده اصفهانی در شوّال 1309ق در اصفهان متولّد شد، و در این شهر به تحصیل پرداخت، و مقطع متوسّطه را در مدرسه انگلیسی ها به پایان رساند. وی مدرسه رشدیّه را در اصفهان تأسیس نمود، و به عضویّت انجمن ولایتی اصفهان برگزیده شد. در ماجراهای مشروطه طلبان و مستبدّین خانه اش غارت شد، و خود به عتبات عالیات مهاجرت کرد. پس از بازگشت به اصفهان به انجام خدمات دولتی مشغول شده، و سرانجام در سال 1337ق روزنامه میهن را منتشر کرد. در دوره پنجم و ششم به عنوان نماینده شهرضا به مجلس شورای ملّی راه یافت.
میرزا ابوطالب طبیب اصفهانی
میرزا ابوطالب بن میرزا علی رضا بن میرزا محمّد علیّ بن میرزا کوچک بن حکیم داوود اصفهانی هندی، طبیب حاذق و دانشمند فاضل، پدرانش همه از اطبّاء معروف اصفهان بوده اند. در اصفهان ساکن بود؛ ولی به خاطر خوابی که دید در مدرسه جنب حرم
[1]تذکره المعاصرین، حزین، صص42 44 (مقدّمه)؛ تاریخ و سفرنامه حزین، صص148 151؛ ریحانه الادب، ج7، ص166؛ تاریخ علماء گیلان، ص42؛ اعیان الشّیعه، ج6، ص297؛ مشاهیرگیلان، ج1، صص81 83؛ الکواکب المنتشره، صص393 394؛ دانشمندان خوانسار، صص112 114؛ الذّریعه، مجلّدات مختلف؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ص79؛ رجال اصفهان یا تذکره القبور، ص98؛ سیری در تاریخ تخت فولاد، ص79.
مطهّر حضرت رضا علیه السلام در مشهد مقدّس ساکن گردید، و به طبابت پرداخت، و در ضمن آن، جزو خدمه آستان قدس رضوی گردید، و بالاخره به تولیّت آستان قدس رضوی مفتخر شد، و حدود 37 سال در این منصب شریف، به خدمت به آن آستان مبارک مشغول بود. وی عارفی سالک، و حکیمی قابل بود. سرانجام در سال 1216ق وفات یافت، و در حرم مطهّر مدفون گردید. اولاد و احفادش نیز راه پدر را ادامه دادند.[1]
ابوطالب اصفهانی
ابوطالب بن محمّدعلی اصفهانی، از خطّاطان و نویسندگان کتب در قرن سیزدهم هجری است. وی نسخه ای از قرآن مجید (سوره انعام) را به خطّ نسخ در 1249ق کتابت نموده که به شماره 996 در کتابخانه مدرسه مروی تهران موجود است.[2]
هم چنین نسخه ای از سفینه النّجاه تألیف ملاّعلی اصغر قزوینی را به خطّ نسخ زیبا در رجب 1248 و شعبان 1250 کتابت نموده، نسخه به شماره 4570 در کتابخانه آیت اللّه مرعشی موجود است.[3]
ابوطالب غوّاص قهفرخی
ابوطالب برجیس فرزند میرزا محسن متخلّص به «غوّاص»، شاعر ادیب فاضل کامل در سال 1250 خورشیدی [ج 1288 قمری] در قهفرخ متولّد شده، و در مولد خود، و سپس در اصفهان تحصیلات خود را به پایان رسانید تا به درجه اجتهاد نائل گردیده، و در علوم تربیت و ادب به درجه کمال رسید، و پس از تکمیل تحصیلات، به محلّ خود معاودت نمود.
او در قهفرخ، انجمن ادبی تأسیس کرد، و مدرسه ای به نام سعادت به همّت او تأسیس شد. بسیاری از شعرا و فضلای قهفرخ و چهارمحال از شاگردان او می باشند، و او بالاخره در سال 1363 قمری در قهفرخ وفات یافت، و همان جا مدفون شد.
[از او است:
[1]مطرح الانظار، ج1، صص125 126؛ مطلع الشّمس، ج2، ص704؛ الکرام البرره، ج1، ص43؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، صص79 80؛ مکارم الآثار، ج2، ص573.
[2]فهرست مدرسه مروی، ص59.
[3]فهرست مرعشی، ج12، ص145.
از سرگذرد هرکه به کوی تو نهد پا ما بی سر و پا روی به صحرای تو داریم[1]]
ابوطالب تبریزی اصفهانی
میرزا ابوطالب بن حاج محمّد تبریزی اصفهانی معروف به «ابوطالب لندنی» ازجمله ادباء و شعرا و نویسندگان ساکن هندوستان. در شهرهای مختلف و ممالک خارجی همچون فرانسه، انگلیس، هلند و ممالک عثمانی در سال های 1212 و 1218 گردش نموده، چندین کتاب تألیف نموده است؛ از آن جمله: 1. خلاصه الافکار، در تذکره شعرای فارسی، در یک مجلّد بزرگ که در بین سال های 1205 1207ق تألیف گردیده است. 2. رساله در علم اخلاق به فارسی 3. فنون خمسه طب 4. کافی در علم عروض و قوافی 5. لبّ السّیر و جهان نما، در تاریخ، به فارسی 6. مصطلحات موسیقی 7. مسیر طالبی فی البلاد الافرنجی در سفرنامه مشارٌالیه به ممالک اروپا 8. منتخب مسیر طالبی. کتاب مسیر طالبی را فرزندش میرزا حسنعلی سرپرستی کرده، و به چاپ رسانیده، و در سال های اخیر نیز در تهران تجدید چاپ شده است. در زمان ناصرالدّین شاه، دانشمندی به دستور سیف الملوک میرزا کتاب مسیر طالبی را مختصر نموده، و این نسخه (مختصر) به شماره 4279 در کتابخانه آستان قدس رضوی موجود است.[2]
میرزا ابوطالب فندرسکی
میرزا ابوطالب بن میرزا بیک فندرسکی اصفهانی، شاعرادیب منجّم محقّق مدقق فقیه محدّث حکیم. در اعیان الشّیعه[3]گوید: شاگرد آقاحسین خوانساری و محقّق سبزواری بوده است، و در ریحانه الادب به نقل از صاحب ریاض العلماء گوید: از تلامذه علاّمه مجلسی است، و با میرزا عبداللّه افندی معاصر و شریک درس بوده است.[4]صاحب اعیان الشّیعه او را نواده پسری میرفندرسکی نوشته؛ لکن علاّمه تهرانی می نویسد: امیرابوطالب بن میرزا بیک سبط امیرابوالقاسم فندرسکی و به گمان من، مادرش دختر امیرابوالفتح مشهور به میرِ
[1]تذکره شعرای معاصر اصفهان، ص80.
[2]تاریخ ادبیّات، هرمان اته، ص11؛ هدیه العارفین، ج1، ص243؛ تاریخ تذکره های فارسی، ج1، ص573؛ فهرست آستان قدس رضوی، ج7، ص173؛ الذّریعه، ج22، ص434.
[3]اعیان الشّیعه، ج6، ص294.
[4]ریاض العلماء، ج5، صص500 501؛ ریحانه الادب؛ تلامذه العلامه المجلسی، صص14 15.
میران فرزند میرابوالقاسم فندرسکی می باشد.[1]
سال وفات او معلوم نیست؛ امّا تا سال 1100ق در قید حیات بوده است[2]، تألیفات بسیار دارد، و از آن جمله است: 1. بیان بدیع در صناعات بدیعیّه، مطبوع 2. ترجمه شرح لمعه به فارسی 3. توضیح المطالب شرح بر خلاصه الحساب 4. تکمله حمله حیدری (سروده باذل مشهدی) 5. حاشیه بر اصول کافی 6. حاشیه بر تفسیر بیضاوی 7. حاشیه بر شرح لمعه 8. حاشیه بر حاشیه خفری بر الهیات شفا 9. حاشیه بر معالم 10. حاشیه یا شرح بر شافیه ابن حاجب 11. دیوان اشعار 12. ساقی نامه 13. غزوات حیدری [شاید همان تکمله حمله حیدری باشد [14. المنتهی، در نجوم 15. مجمع البحرین، به فارسی 16. نگارخانه چین (مثنوی)
میرزا ابوطالب «حیات» اصفهانی
میرزا ابوطالب اصفهانی متخلّص به «حیات» فرزند میرزا نصیر، شاعر ادیب خطّاط منشی، در اصفهان در منصب استیفا به خدمات دیوانی اشتغال داشت، و خطّ شکسته را خوش می نوشت، و در فنّ انشاء، مهارت کامل داشت[3]. سرانجام در سال 1135ق در اصفهان وفات یافت، و مدفون شد.[4]
[برخی از نویسندگان، تخلّص وی را «جناب» ذکر کرده اند که احتمالاً تصحیف شده «حیات»است؛ واللّه اعلم]. دیوان اشعارش بالغ بر دو سه هزار بیت بوده، این بیت از او است:
لب خواهش نگشودیم و از آن خشنودیم که مرادِ دو جهان قابل اظهار نبود
حاج ابوطالب تصنیف اصفهانی
حاج ابوطالب اصفهانی متخلّص به «تصنیف» شاعر ادیب، تجارت می نمود، و در زمره
[1]الذّریعه، ج4، ص105.
[2]الذّریعه، ج4، ص105.
[3]احوال و آثارخوشنویسان، ج4، ص1241.
[4]تذکره المعاصرین، حزین، ص194 و نیز ر. ک: الذّریعه، ج9، ص205؛ تذکره غنی، ص38؛ ریحانه الادب، ج1، ص430؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج1، صص167 و 457؛ لغت نامه دهخدا، ذیل «جناب»، ص108.
شعرای شعرای شاه سلیمان صفوی بود، به هندوستان مهاجرت کرد، مؤلّف الذّریعه فرماید: به گمان من، وی همان تصنیف خوانساری می باشد.[1]
ابوطالب «زهره» بروجنی
ابوطالب زهره، از اخلاف دفتری بروجنی است. در سال 1298 خورشیدی در بروجن متولّد، و سپس در شهررامهرمز به کسب و کار مشغول شد. گاهی برحسب اقتضای حال، اشعاری می سرود، از او است:
[قصد قتلم گر کنی خنجر مخواه کار صد خنجر کند ابروی تو[2]]
ملاّابوطالب فخرالواعظین چهارسوقی
حاج ملاّابوطالب چهارسوقی ملقّب به «فخرالواعظین»، واعظ کامل و فاضل جامع، از فضلای اهل منبر اصفهان بود.
در سال 1339 وفات یافت، و در یکی از حجرات تکیه صاحب روضات در تخت فولاد مدفون شد.[3]
ملاّابوطالب قزوینی
ملاّابوطالب قزوینی اصفهانی، عالم فاضل از دانشمندان ماهر در علوم غریبه در قرن سیزدهم هجری بوده است. از آثار او است:
1. رساله ای در نسبت بین حروف 2. فرائد الدّرر فی علم اللّوح و القدر، در جفر [که نسخه های متعدّدی از آن در کتابخانه آستان قدس رضوی و کتابخانه آیت اللّه العظمی مرعشی نجفی موجود است].[4]
[1]الذّریعه، ج9، ص172؛ تذکره غنی، ص32.
[2]تذکره شعرای معاصر اصفهان، ص228.
[3]رجال اصفهان یا تذکره القبور، ص197؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج1، ص162؛ نقباءالبشر، ج1، ص47؛ سیری در تاریخ تخت فولاد، ص82.
[4]الکرام البرره، ج1، ص40؛ الذّریعه، ج16، ص134 و ج24، ص145؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج1، ص163؛ فهرست آستان قدس، ج10، صص263 264 و ج15، صص430 431؛ فهرست مرعشی، ج13، ص314.
ملاّابوطالب لواسانی
ملاّابوطالب لواسانی، عالم فاضل. در علوم مختلف، خصوصا ریاضیات و جفر و اعداد استاد بود. سال ها در مدرسه نیماورد ساکن بوده، و در حدود سال 1260ق وفات یافته است.[1]
ابوطالب مذهّب اصفهانی*
ابوطالب مذهّب اصفهانی، از هنرمندان قرن سیزدهم هجری است. در تذهیب، و ازجمله تزیینات گل و بوته و زرافشان و تشعیر، استادی کامل بوده، و در عهد فتحعلی شاه قاجار می زیسته است. سال فوتش به دست نیامد.
وی پدر شاعر هنرمند و نقّاش تذهیب کار، میرزامحمّدعلی مذهّب، متخلّص به «بهار» و «فرهنگ» می باشد.[2]
حکیم ابوطاهر
حکیم ابوطاهر از دانشمندان اصفهان در قرن پنجم هجری، و معاصر با مافرّوخی است. مافرّوخی وی را در ردیف فلاسفه، ریاضی دانان، اطبّاء و منجّمین عصر خویش می آورد.[3]
ابوطاهر اصفهانی
ابوطاهر سعید بن محمّد بن ابی طاهر بن عبدالواحد صفّار اصفهانی تیمی، از محدّثین اصفهان است.[4]
ابوطاهر اصفهانی
ابوطاهر سهل بن محمّد بن ازهر اصفهانی، از فقهاء و محدّثین قرن سوم هجری است. در اصفهان ساکن بوده، و از یونس بن حبیب حدیث شنیده؛ امّا از او حدیثی نقل نشده است. وی در سال 286ق وفات یافت. فرزندش علیّ بن سهل از صوفیان معروف اصفهان در آن
[1]جغرافیای اصفهان، ص83؛ الکرام البرره، ج1، ص40؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج1، ص163.
[2]هنر قلمدان، ص111.
[3]محاسن اصفهان، ص35.
[4]ذیل کشف الظّنون، ص40.
روزگار بوده است.[1]
ابوطاهر بن ثابت
ابراهیم بن ثابت از دانشمندان قرن پنجم هجری است.
وی معاصر مافرّوخی است، و مافرّوخی او را جزو دانشمندان فلاسفه، ریاضی، طبّ و نجوم آورده است.[2]
ابوطاهر ثقفی
ابوطاهر بن محمود بن احمد بن محمود ثقفی از محدّثین اصفهان است. وی از ابوالعبّاس احمد بن عبدالرّحمان بن یوسف اسدی اعرج و ابوبکر بن مقری روایت می کند.
ابوالفضل جعفر بن عبدالواحد بن محمّد بن محمود نوه برادرش از او روایت نموده است.[3]
ابوطاهر خیّاط
ابوطاهر خیّاط، از ادبای اصفهان است. مافرّوخی نام او را در ردیف دانشمندان صرف و نحو و لغت و انشاءِ متقدّم بر عصر خود می آورد.[4]
ابوطاهر فرقدی
ابوطاهر فرقدی از محدّثین اصفهان است.
مافرّوخی نام او را در ردیف دانشمندان حدیث و کلامِ متقدّم بر عصر خود آورده است.[5]
[1]ذکر اخبار اصفهان، ج1، ص339.
[2]محاسن اصفهان، ص35.
[3]التّحبیر، ج1، ص162.
[4]محاسن اصفهان، ص31.
[5]محاسن اصفهان، ص31.
ابوطاهر قمی
ابوطاهر کمج قمی، از شعرای قرن پنجم هجری است. وی معاصر مافرّوخی بوده، و به عربی شعر می سروده است.[1]
ابوعامر جرواءانی
ابوعامر جرواءانی اصفهانی، ادیب شاعر، از اهالی محلّه جرواءان اصفهان بوده، و به عربی شعر می سروده، و در قرن سوم هجری می زیسته است. حمزه اصفهانی این شعر را از او نقل نموده است:
سقی اللّه جیّا انّ جیّا لذیذه من الغیب ما یسری لها ثمّ یبکر
فلابقه فی اللّیل یؤذیک لسعها لنوم و لابرغوثه حین تسهر
و ماء کایاها زلال کأنّه إذا ما جری فی الخلق ثملجٌ و سکر[2]
ابوالعبّاس خوزانی
ابوالعبّاس خوزانی از ادبای اصفهان به شمار می رود. مافرّوخی او را در ردیف دانشمندان صرف و نحو و لغت و انشاءِ مقدّم بر عصر خود ذکر می کند.[3]
ابوالعبّاس ضبّی
ابوالعبّاس احمد بن ابراهیم ضبّی، ملقّب به «کافی الاوحد»، شاعر، ادیب و دانشمند قرن چهارم هجری. [وی از صاحبان و پرورش یافتگان صاحب بن عبّاد بود، و صاحب به او اعتقاد تامّ و تمام داشت، و پس از فوت صاحب، این ابوالعبّاس بود که بر جنازه استاد، نماز گزارد.
در سال 385ق پس از فوت صاحب بن عبّاد به شراکت ابوعلی خطیر اصفهانی وزارت
[1]محاسن اصفهان، ص33.
[2]محاسن اصفهان، ص5.
[3]محاسن اصفهان، ص32.