استاد محمّدامین بنّای اصفهانی*
استاد محمّدامین بن محمّدمؤمن اصفهانی، از هنرمندان دوره صفویّه است. وی در سال 1112ق تعمیرات صفّه غربی مسجد جامع اصفهان را به پایان رسانده است.[1]
ملاّمحمّدامین تویسرکانی*
ملاّمحمّدامین بن نوروزعلی تویسرکانی، عالم فاضل، برادر کهتر ملاّحسینعلی تویسرکانی است. در اصفهان ساکن بود، و در شعبان 1317ق وفات یافت، خارج از تکیه مادر شاه زاده در تخت فولاد مدفون شد.[2]
1654
میرزا امین تبریزی
میرزا امین تبریزی عبّاس آبادی فرزند میرزا نوری بیک خازن، شاعر ادیب خطّاط، از تبریزیان محلّه عبّاس آباد اصفهان است. علاوه بر فضیلت شعر، در حسن خط نیز مشهور بود، و خطّ نسخ را خوش می نوشت، در اواخر عمر، مستوفی شیراز شد، و سپس وفات یافت. از او است:
با تهی دستی هنر بی قدر باشد زان چنار جوهر خود را چو رگ پنهان کند در زیر پوست[3]
محمّدامین فطرت لرستانی*
محمّدامین بیک لرستانی متخلّص به «فطرت» از شعراء و سخنوران اوایل قرن سیزدهم هجری است. سال ها در اصفهان ساکن بوده است. سفری به هند رفته، و دوباره به اصفهان بازگشته است. این بیت از او است:
خیال دانه و خال تو طوطی هند شکنج سنبل زلف تو دام و آهوی چین[4]
[1]تاریخ اصفهان (هنر و هنرمندان)، ص360.
[2]تخت فولاد یادگار تاریخ، نسخه خطّی.
[3]تذکره نصرآبادی، ج1، ص129؛ احوال و آثار خوشنویسان، ج1، ص79؛ گلزار جاویدان، ج3، ص1394.
[4]تذکره انجمن خاقان، صص599 600.
محمّدامین نصرآبادی
محمّدامین بن محمّدهاشم نصرآبادی، از خطّاطان قرن 11 هجری است. در سال 1072ق نسخه ای از شرح سی فصل خواجه نصیرالدّین طوسی را به خطّ نستعلیق کتابت نموده که ضمن مجموعه شماره 3186 در کتابخانه مجلس شورا موجود است. در پشت نسخه، یادداشت تملّک روح الامین حسین بن سیّدمحمّد بن روح الامین بن شمس الدّین محمّد حسینی مختاری مشهود است.[1]] به احتمال قوی، صاحب عنوان، همان محمّدامین نصرآبادی، دایی میرزاطاهر نصرآبادی است که شرح حالش را در این کتاب می خوانید].
میرزا محمّدامین «روح الامین» شهرستانی
میرزا محمّدامین شهرستانی معروف به «روح الامین» مشهور به «میرجمله»، فاضل ادیب شاعر، در سال 971ق متولّد شده، در اوایل جوانی به هندوستان مسافرت نموده، و آن جا به خدمت جهانگیر پادشاه رسیده، عزّت و اعتبار یافته، و به منصب «میرجملگی» مفتخر شده است. در زمان شاه عبّاس اوّل به ایران مراجعت نموده، و مجددا به هند رفته، و در 1047ق وفات یافته [است]. وی عموزاده میرزا رضی شهرستانی صدر شاه عبّاس صفوی است، و در زمان حیات، اموال و اسباب زیاد به اصفهان فرستاده، و موقوفاتی در این شهر ترتیب داده که هنوز قسمتی از آن باقی است. دیوانش حدود بیست هزار بیت است، و شامل این منظومه ها است: 1. آسمان هشتم یا بهرام نامه 2. خسرو و شیرین 3. جواهرنامه 4. گلستان ناز 5. لیلی و مجنون 6. مطمع الانظار و غیره[2]، از او است:
هرچه گویم عشق از آن برتر بود عشق امیرالمؤمنین حیدر بود
میرزا محمّدامین طائر*
حاج میرزا محمّدامین صفوی خلیفه سلطانی متخلّص به «طائر» شاعر ادیب و فاضل.
[1]فهرست مجلس، ج10، بخش دوم، ص769.
[2]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص1005؛ الذّریعه، ج7، ص260؛ تذکره روز روشن، ص315؛ تذکره نصرآبادی، ج1، صص79 80؛ کاروان هند، ج1، صص471 481.
در اواخر قرن سیزدهم هجری در روستای محمّدآباد جرقویه متولّد شد، و در اصفهان، فقه و اصول، صرف و نحو و علوم غریبه را آموخت. در نوشتن خطّ نسخ نیز مهارت داشت. از سال وفات او اطّلاعی در دست نیست. از او است:
به جان خود چه بلایی که دیدم و نخریدم کدام بار جفا از تو آمد و نکشیدم
به یاد عارض گلگون و یاد آن قد موزون به بوستان نرسیدم که پیرهن ندریدم[1]
محمّدامین حسینی مرعشی
محمّدامین حسینی، از اعقاب میربزرگ مرعشی، و از طرف مادر، از سادات دستغیب شیراز. نیاکانش در مازندران بوده اند، و خود او در شیراز متولّد گردیده، و در اصفهان ساکن شده است. از آثارش کتابت نسخه ای است از کتاب مصائب النّواصب تألیف قاضی نوراللّه شوشتری که آن را به خطّ نسخ کتابت نموده است. نسخه به شماره 651 در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران موجود است.[2]
میرزا امین نصرآبادی
میرزا امین نصرآبادی، شاعر ادیب خطّاط، نواده داییِ میرزا محمّدطاهر نصرآبادی بوده، در حساب و نجوم مهارت داشته، و خطّ نسخ و نستعلیق را خوش می نوشته، و مادّه تاریخ را نیکو می گفته [است]. از اشعار او است:
کی نصیحت در دل سنگین دلان دارد اثر در زمین نرم تخم افزون دواند ریشه را
تا حیاتی هست، ما را روزی ما می رسد آب تا جاری بود این آسیا در گردش است[3]
1661
دکتر امین اللّه جلوه
دکتر امین اللّه جلوه اردستانی، از اطبّاء حاذق و متدیّن معاصر است. در اصفهان ساکن
[1]گرکویه، صص376 377.
[2]فهرست مرکزی دانشگاه تهران، ج3، ص620.
[3]تذکره نصرآبادی، ج2، ص661؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج1، ص179؛ تذکره آتشکده، بخش سوم، ص926؛ الذّریعه، ج9، ص105.
بود، و پس از وفات، در تخت فولاد اصفهان مدفون گردید.[1]
انور اصفهانی*
انور اصفهانی، شاعر ادیب، در نیمه دوم قرن سیزدهم هجری می زیسته، و در اصفهان ساکن بوده، و با محمّدعلی مسکین اصفهانی معاصر بوده [است]، این بیت از او است:
گفته بودی که از این بعد به خوابم بینی بی تو در دیده محال است که خوابی برود[2]
انوشیروان مجوسی
انوشیروان مبروص مجوسی اصفهانی، از خواص خوارزمشاه بوده، و پادشاه، وی را به عنوان سفارت و نمایندگی، نزد سلطان سنجر فرستاد. چون مبتلا به مرض برَص بود، از حضور نزد سنجر وحشت داشت، متوسّل به حضرت رضا علیه السلام شد، و از این بیماری نجات یافت، و بدین سبب، مسلمان و شیعه شد، و صندوقی از نقره، جهت مرقد مطهّر تهیّه کرد، و بر قبر مبارک نهاد. عمادالدّین ابی جعفر محمّد بن علیّ بن حمزه مشهدی طوسی وی را دیده، و در کتاب ثاقب المناقب که در 560ق آن را تألیف نموده، این واقعه را نقل نموده است.[3]
اُنیس مدنی اسلمی
ابویونس اُنیس بن ابی یحیی سمعان مدنی اسلمی، از محدّثان اصفهان در قرن دوم هجری است. وی از پدرش سمعان روایت نموده، و یحیی بن قطان و سعد بن صلت از او نقل حدیث کرده اند.[4]
[1]سیری در تاریخ تخت فولاد، ص225.
[2]تذکره حدیقه الشّعراء، ج1، ص193.
[3]الذّریعه، ج5، ص5؛ الثّقات العیون، ص28.
[4]ذکر اخبار اصفهان، ج1، ص229.
ایّوب
ایّوب بن حماد، از فقهاء اصفهان است. ابومحمّد بن حیّان گوید: حدیث زیاد نقل نموده، ولکن چیزی از آن به ما نرسیده است.[1]
ایّوب بن زیاد
ایّوب بن زیاد، عامل اصفهان در عهد ابوجعفر منصور دوانیقی دومین خلیفه اصفهانی است. وی ساکن محلّه خُشینان بود، و در آن محلّه، کوشک و مسجدی بنا کرد، و هم چنین میدانی جهت خرید و فروش، و در زمان او محلّه خُشینان به یهودیّه متصّل شده، و به صورت شهر درآمده است.[2]
ایّوب اصفهانی
ایّوب بن عمران بن ایّوب بن عمران بن ابی سلیمان، از محدّثان اصفهان است. عبداللّه بن محمّد بن عمران معدل، برادرزاده اش از او نقل حدیث می نماید.[3]
ایّوب اصفهانی
حافظ ایّوب بن مَعمَر بن شریس اصفهانی، از محدّثین و حفّاظ قبیله تیم اصفهان بوده، و در کودکی از اصفهان خارج شده است. حافظ ابونُعیم اصفهانی درباره او گوید: «کان حافظا جلیل القدر صاحب غرائب». وی از مخلد شعیری روایت می کند، و محمّد بن قاسم بن عبداللّه حلبی رقّی و محمّد بن منصور از وی روایت می کنند.[4]
ایّوب قرشی مُکتِب
ایّوب بن موسی بن زکریّا قرشی مُکتِب، از محدّثین اصفهان است. وی از ابومحمّد بن بکیر روایت کرده است.[5]
[1]ذکر اخبار اصفهان، ج1، ص223؛ طبقات المحدّثین، ج3، ص152.
[2]ذکر اخبار اصفهان، ج1، ص16.
[3]ذکر اخبار اصفهان، ج1، ص223.
[4]ذکر اخبار اصفهان، ج1، ص222.
[5]ذکر اخبار اصفهان، ص223.
فهرست عناوين مقدمه
پيشگفتار 8
مقدّمه تحقيق 11
منابع اصفهانشناسى در قرن سوم تا نهم هجرى 12
منابع اصفهانشناسى از قرن 13 هجرى تا امروز 15
جايگاه استاد مهدوى در اصفهانشناسى 20
زندگىنامه نويسنده كتاب 23
خاندان مهدوى 23
پدر و مادر 23
نام و شهرت 23
تولّد و كودكى 23
تحصيل در مدارس جديد 24
تحصيلات حوزوى 24
تحصيلات دانشگاهى 24
سفر به عتبات 24
تدريس 25
در عرصه پژوهش 25
مصاحبان و دوستان 26
مراسم تقدير از استاد 27
كتابخانه استاد مهدوى 27
مشايخ اجازات 28
وفات 28
در وصف استاد 29
تأليفات و آثار 30
الف) كتابهاى چاپ شده 30
ب) آثار چاپ شده در ضمن كتابهاى نويسندگان ديگر 31
ج) مقالات چاپ شده در مطبوعات 31
د) مصاحبهها 32
ه) آثار چاپ نشده 32
آشنايى نگارنده با مؤلّف اين كتاب 34
درباره نام كتاب 35
روش تدوين، تنظيم و تصحيح كتاب 35
سپاس و قدردانى 38
اجازات مؤلّف 40
فهرست الفبايى عناوين
آدم بن سعيد مدينى 51
آدم مدينى 51
آذرپژوه 51
آذر شاپور 52
آذر نيوق 52
آزاد اصفهانى 52
آشوبى نطنزى 53
آقا احمد نقّاش اصفهانى 373
آقا اشرف طبيب 595
آقا بابا خرّم اصفهانى 54
آقا بابا عارض اصفهانى 54
ملّا آقا جان زفرهاى 55
آقا جان كاشىپز 55
آقا جونى معمار 55
ميرزا آقا خان محاسب الدّوله 55
سيّد آقا خليفه سلطانى 54
آقا كوچك قمشهاى 56
آقا گلى اصفهانى 57
آقا محمّد ابراهيم نعمتاللّهى 100
آقا محمّد اسماعيل خوراسكانى 548
آقايى اصفهانى 57
آل تركه 57
آل تركه 58
آل تركه- ابو الهادى 57
آل تركه- جلال الدّين محمّد 61
آل تركه، خواجه افضل الدّين محمّد 61
آل تركه- خواجه افضل الدّين محمّد تركه 60
آل تركه- خواجه حبيب اللّه 58
آل تركه- خواجه عنايت تركه 60
آل تركه- خواجه قاسم على 60
آل تركه- صائن الدّين على 58
آل تركه- صدر الدّين محمّد 62
آل تركه- على 60
آل تركه- محمّد 63
آل تركه- مظفّر 63
آل تركه- نظام الدّين 63
آل خجند 64
آل خجند- ابراهيم 64
آل خجند- ثابت 64
آل خجند- جمال الدّين محمّد 70
آل خجند- جمال الدّين محمود 71
آل خجند- شهاب الدّين 65
آل خجند- صدر الدّين عبد اللطيف 65
آل خجند- صدر الدّين عبد اللطيف 66
آل خجند- صدر الدّين عمر 67
آل خجند- صدر الدّين محمّد 68