کتاب اعلام اصفهان

محمّد تقی نصیری طوسی

محمّد تقی بن عبدالحسین نصیری طوسی اصفهانی، عالم فاضل محقّق در اصفهان ساکن بوده و کتب چندی تألیف نموده است که از آن جمله است:

1. تحریر و تلخیص «اخلاق ناصری» 2. «العقال فی مکارم الخصال» در علم اخلاق که در سال 1080ق تألیف شده است. 3. «لب الألباب» 4. «المبداء و المعاد»، که در سال 1080ق تألیف شده و نسخه اصل به خط مؤلف در کتابخانه آستان قدس رضوی موجود است. 5. «مقیاس صاحبقرانی»، در علم ریاضیات، که نسخه ای از آن به شماره 1015/13 در کتابخانه آیت اللَّه مرعشی موجود است.[1]

سیّد محمّد تقی فقیه احمدآبادی

سیّد محمّد تقی فقیه احمدآبادی بن سیّد عبدالرزاق بن سیّد عبدالجواد موسوی احمدآبادی بن میر قاضی بن سیّد محمّد نائب الصدر بن میر محمّد تقی موسوی (وزیر شاه صفی = شاه سلیمان صفوی و همسفر او در سفر خراسان و مشهد مقدّس)، عالم فاضل، خطیب بارع، و مجتهد جلیل القدر، در شب جمعه 5 جمادی الاولی 1301ق در اصفهان متولّد شده و نزد جمعی از علمای اصفهان به کسب فیض پرداخته و یا اجازه دریافت نمود که از آن جمله است: سیّد ابوالقاسم دهکردی، آقا سیّد اسداللَّه (عمه زاده اش)، حاج میرزا بدیع درب امامی، آخوند ملّا محمّد حسین فشارکی، حاج میر محمّد صادق خاتون آبادی، آقا میرزا عبدالرزّاق (پدر دانشمندش)، آخوند ملّا عبدالکریم گزی، آخوند ملّا محمّد کاشانی، سیّد محمود کلیشادی و حاج آقا منیرالدّین بروجردی. تا این که به مقامات عالیه علم و اجتهاد رسید.

[1]الروضه النضره، ص102؛ الذریعه، ج22، ص126 و ج15، ص250 و ج19، ص50؛ فهرست کتابخانه مرعشی، ج3، ص211؛ فهرست الفبایی کتابخانه رضوی، ص491؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج1، ص417.

وی در مسجد امامزاده اسماعیل اقامه جماعت می نمود و تدریس می کرد. او از شیفتگان و دلباختگان حضرت ولیعصر (عجل اللَّه تعالی و فرجه) بود. طبع شعر نیز داشت و اشعاری از او موجود می باشد.

سرانجام در شب سه شنبه 25 رمضان المبارک سال 1348ق پس از انتقال به بیمارستان مرسلین انگلیسی در اصفهان وفات یافت [و یا به قول برخی از بستگان آن مرحوم به دست یکی از افراد فرقه ضالّه بهائیت که متصدی بیمارستان بود مسموم شد و به شهادت رسید ]و در تخت فولاد در تکیه ای مخصوص مدفون گردید.

[در سالهای اخیر بقعه ای شکوهمند بر سر مزار او و پدر عالیقدرش بنا شده و زیارتگاه اهل معرفت است.]

کتب زیر از تألیفات اوست:

1. «آیین جمعه» یا «آداب الجمعات و ابواب الجنان» مطبوع 2. «انیس المتفرّدین» 3. «ایضاح الشّبهات» 4. «بساتین الجنان» در معانی و بیان 5. «تحفه المتأدّبین» در نحو 6. «تذکره الطّالبین» در شرح «آداب المتعلّمین» 7. «ترتیب الطّلاب در نحو» 8. «تعادل و تراجیح» 9. «تفسیر قرآن» 10. «توضیح الشّواهد» 11. «حواشی بر شرح الخبیص» 12. «دیوان اشعار» با تخلّص «شرعی» و «تقی» 13. «سراج القبور» در آداب نماز و نافله شب 14. «شرح مختصر بر کتاب تصریف» 15. «شرح نصاب» که در 16 رجب 1310ق در 10 سالگی تألیف نموده است. 16. «ضیاء المنیر» در صرف 17. «کنز الغنائم» در فضیلت دعا و نماز جهت حضرت قائم علیه السلام 18. «محاسن الآداب» در نحو 19. «مکیال المکارم» (عجل اللَّه تعالی فرجه)، به عربی، در 2 جلد که بارها به طبع رسیده و به فارسی هم ترجمه شده است. 20. «نور الأبصار» در فضیلت انتظار 21. «وظیفه الانام فی زمن غیبه الإمام» (عجل اللَّه تعالی فرجه الشریف).

این شعر از اوست:

گرم نصیب شود یک نظر به روی حبیب

نثار او بنمایم روان به رغم رقیب

به پای خود، اگرم بوسه ای روا دارد

نهم به تارک شاهان، ز حشمت و زیب

غم فراق و دل پر ز خون و اشک بصر

مرا ز روز ازل این سه چیز گشته نصیب[1]

محمّد تقی عاشق آبادی*

محمّد تقی بن حاج عبدالقادر عاشق آبادی، از خطاطان زبردست خط نسخ است. از اهالی قریه «عاشق آباد» اصفهان بوده و به کتابت قرآن مجید مشغول بوده است. نسخه ای از قرآن مجید در کتابخانه آیت اللَّه مرعشی موجود است. پدرش از عرفای مشهور اواخر حکومت صفویه است.[2]

ملّا محمّد تقی مجلسی

ملّا محمّد تقی بن ملّا عبداللَّه بن ملّا محمّد تقی مجلسی، از علماء و صاحب تألیف بوده و در خارج از بقعه علّامه مجلسی مدفون است.[3]

[1]رجال اصفهان یا تذکره القبور، ص46؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج1، ص419؛ سیری در تاریخ تخت فولاد، صص 133 و 134؛ تاریخ اصفهان (جابری)، صص 323 و 324؛ نقباء البشر، ج1، ص258؛ الذریعه، ج4، ص39، ج18، ص160، ج24، ص375، ج25، ص115؛ شهدای روحانیّت شیعه، ج2، صص 64-60؛ آشنایی با زندگی و شخصیت و شهادت آیت اللَّه فقیه احمدآبادی: ؛مؤلفین کتب چاپی، ج2، ص228؛ معجم المؤلفّین، ج9، ص131.

[2]فهرست کتابخانه مرعشی، ج30، ص184.

[3]زندگینامه علّامه مجلسی، ج2، ص321؛ رجال اصفهان یا تذکره القبور، ص128؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج1، صص 419 و 420؛ مزارات اصفهان، ص34.

ملّا محمّد تقی الماسی

ملّا محمّد تقی الماسی بن میرزا عزیزاللَّه بن ملّا محمّد تقی مجلسی، عالم فاضل و زاهد متّقی. در سال 1089ق در اصفهان متولّد شد[1]و نزد علمای عالیقدر آنجا تحصیل کرد تا اینکه در علوم زمان خود خصوصاً فقه، حدیث، کلام، ادبیات و حکمت مهارتی به سزا یافت. وی از علّامه مجلسی [و میر عبدالوهاب طباطبائی[2]] اجازه دریافت نمود.

وی نماز جمعه را در اصفهان اقامه می نمود و به تدریس علوم عقلی و نقلی مشغول بود [و جمعی از افاضل از جمله آقا محمّد بیدآبادی[3]و میرزا محمّد باقر رضوی قمی[4]از محضر او مستفیض می شدند.]

«کمالات نفسانی علمی و عملی و پرهیزگاری ایشان به اقصی الغایه رسیده، بود و در خطب جمعه و جماعت به محض شروع اشک جاری بود، از چشم های ایشان تا فراغ»[5]

وی سرانجام در شعبان 1159ق در اصفهان وفات یافته و در بقعه، جلو قبر مجلسی اوّل [در شمال مسجد جامع اصفهان] مدفون شد.[6]

کتب زیر از تألیفات اوست:

1. «بهجه الاولیاء»، به فارسی در ذکر اسامی کسانی که در غیبت کبری موفّق به ملاقات حضرت ولی عصر(عجل اللَّه تعالی فرجه الشّریف) شده اند [نسخه ای از آن به شماره 637 در کتابخانه مسجد اعظم قم موجود است.][7]2. «دیوان اشعار» 3. «رسائل فقهی» 4. «غدیریه» که در رمضان 1125ق از نظم آن فراغت حاصل نموده است. نسخه ای از آن در کتابخانه مجدالدّین [نصیری] در تهران موجود است.[8]

[1]نجوم السماء، ص275.

[2]فهرست مرکز احیاء میراث، ج4، ص240.

[3]منتخب معجم الحکماء، ص166.

[4]تلامذه العلّامه المجلسی، ص85.

[5]تذکره الأنساب، (به نقل از مرآت الأحوال جهان نما، ج1، ص261).

[6]رجال اصفهان یا تذکره القبور، صص 130-127.

[7]فهرست اعظم قم، ص46.

[8]الذریعه، ج14، ص27.

او صاحب فرزندانی بوده که 4 تن از آنها به نامهای ابوالحسن، ابراهیم، محمّد کاظم و محمّد باقر در قحطی در حین محاصره اصفهان به دست افاغنه تحت فرمان محمود افغان، فوت شده اند.[1]

علت شهرت او به الماسی آن است که پدرش قطعه الماسی در جای دو انگشت مبارک امیرالمؤمنین علیه السلام در ضریح مطهّر نصب نمود که قیمتش در آن زمان هفت هزار تومان بود.[2]

میرزا محمّد تقی ادیب طوسی

میرزا محمّد تقی ادیب طوسی بن میرزا علینقی ملّاباشی، نویسنده و روزنامه نگار. در اصفهان متولّد شد و تحت تربیت پدر قرا گرفت و به تحصیل علم و ادب پرداخت و از دانشمندان آن عهد از جمله میرزا یحیی مستوفی بیدآبادی بهره گرفت. وی پس از وقوع انقلاب مشروطیت، در روزنامه «زاینده رود» به مدیریت «معین الاسلام خوانساری» به نوشتن مقاله پرداخت و چندی بعد مدیر آن روزنامه شد. و خود او بالاخره در اسفند 1299ش روزنامه «صبح امید» را منتشر کرد که تا سال 1305ش به چاپ می رسید. او همچنین مدیر مدرسه معرفت و یکی از اعضای هیأت مدیره مدرسه ایمانیه بود.

او مردی آزادیخواه و طرفدار مشروطه بود و در مقالات خود به استبداد و نقض قانون اساسی اعتراض می کرد. ادیب طوسی در سه شنبه 29 ربیع الثّانی 1362ق وفات یافته و در تکیه بروجردی در تخت فولاد مدفون شد.[3]

[1]زندگینامه علّامه مجلسی، ج2، صص 322 و 323.

[2]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج1، ص421.

[3]تاریخ جراید و مجلات ایران، ج2، صص 101 و 102؛ سیری در تاریخ تخت فولاد، ص88؛ بوستان فضیلت، صص 358-355.

ملّا محمّد تقی طبسی

ملّا محمّد تقی بن علینقی طبسی، عالم فاضل، از دانشوران قرن دوازدهم هجری. وی در اصفهان ساکن بود و نزد جمعی از علمای اصفهان از جمله آقا جمال الدّین محمّد خوانساری به تحصیل پرداخت. پس از آن خود در اصفهان به تدریس مشغول شد. حزین لاهیجی درباره او نوشته است:

«از مشاهیر فضلاء و در فنون علوم، صاحب دستگاهی عظیم بود. در اصفهان توطن اختیار و به افاده اشتغال داشت و در آن حادثه به رحمت ایزدی پیوست.»

[ظاهراً وفات این عالم عالیقدر سال 1134 یا 1135ق بوده است.] کتب زیر از تألیفات اوست:

1. «ترجمه مهج الدّعوات»، به فارسی، که در رجب 1117ق آن را برای شاه سلطان حسین صفوی ترجمه نموده و به شماره 3117 در کتابخانه آستان قدس رضوی در مشهد مقدّس نگهداری می شود. (این ترجمه عالمانه اخیراً چاپ شده است) 2. «ترجمه ادعیه الاسابیع»[1]

محمّد تقی اصفهانی

محمّد تقی بن محمّد علی اصفهانی، از خوشنویسان قرن سیزدهم هجری است که در ربیع الثّانی 1252ق کتابت قرآنی را به خط نسخ در اصفهان برای حاج میرزا فضل اللَّه، للِه عباس میرزا نوشته است و به شماره 1 در کتابخانه ملّی ملک تهران موجود است.[2]

[1]تاریخ و سفرنامه حزین، ص210؛ تتمیم امل الآمل، صص 86 و 87؛ الذریعه، ج4، ص140 و ج1، ص395 و ج6، ص197؛ الکواکب المنتشره، ص122؛ فهرست الفبائی رضوی، ص571؛ فوائد الرضویّه، ص433؛ دانشمندان خوانسار، صص 247 و 248.

[2]فهرست کتابخانه ملک،ج 1 ص 3.

ملّا محمّد تقی اردستانی

ملّا محمّد تقی اردستانی بن حاج ملّا محمّد علی بن ملّا عبدالعظیم بن محمّد تقی بیدگلی کاشانی، عالم فاضل، از دانشوران قرن سیزدهم هجری. در اصفهان نزد علمای اعلام حاج سیّد محمّد باقر حجّهالاسلام شفتی و آقا میر سیّد حسن مدرس و دیگران کسب فیض نموده و به درجات عالیه فضل و کمال رسید، سپس به موطن خود بازگشته و به نشر احکام و اقامه جماعت و امر به معروف و نهی از منکر پرداخته و قبل از سال 1300ق وفات نموده است. فرزندش میرزا حسین داماد ملّا علی اکبر فشارکی بوده است.[1]

محمّد تقی خان صدری

محمّد تقی خان صدری [فرزند محمّد علی خان] از فرهنگیان قدیمی اصفهان بود. سالها به عنوان مدیر دبیرستان سعدی اصفهان و مدیریت دبیرستان صارمیّه و محقّق اوقاف و غیره خدمت می کرد. فردی مسلمان و معتقد و خوش رفتار و باکفایت بود.

[در اوّل مرداد 1326ه.ش وفات یافته در تکیه خانوادگی صدری ها در تخت فولاد جنب تکیه آقا سیّد محمّد لطیف خواجوئی مدفون شد.] در سالهای اخیر دیوارها و اطاق های تکیه را خراب کردند.

مرحوم استاد همایی مادّه تاریخ فوت او را چنین سروده است:

به سال شمسی «سنا» از پی تاریخ گفت:

«شود بصدر جنان جای محمّد تقی»[2]

سیّد تقی حسینی

سیّد تقی بن محمّد علی حسینی اصفهانی [از خطاطان و نویسندگان کتب] در رمضان 1260ق مجموعه ای از چند رساله از جمله: «لؤلؤ درج المضامین» و «مختار القّراء» هر

[1]آتشکده اردستان، ج1، ص164؛ بیان المفاخر، ج1، صص 281 و 282.

[2]سیری در تاریخ تخت فولاد، ص159؛ تخت فولاد یادگار تاریخ: مخطوط.

دو از تألیفات ملّا مختار قاری و سه کتاب دیگر را به خط نسخ نوشته است که به شماره 15175 در کتابخانه وزیری یزد موجود است.[1]

شیخ محمّد تقی صدیقین*

حاج شیخ محمّد تقی بن آقا محمّد علی صدیقین اصفهانی، عالم فاضل معاصر، در سال 1342ق در اصفهان متولّد شد. تحصیلات مقدّماتی را در اصفهان انجام داده و سطوح فقه و اصول را نزد اساتیدی چون حضرات آیات: شیخ هبهاللَّه هرندی، شیخ محمّد حسن عالم نجف آبادی، سیّد علی اصغر برزانی و سیّد حسین خادمی فرا گرفت. در سال 1365ق به قم عزیمت نمود و از درس آیات عظام بروجردی، سیّد محمّد تقی خوانساری، سیّد محمّد محقّق داماد، سیّد محمّد رضا گلپایگانی، شریعتمداری و امام خمینی بهره برد و درس فلسفه علّامه طباطبائی نیز شرکت کرد. در ایّام تعطیلات حوزه علمیه قم نیز به اصفهان می رفت و از درس حضرات آیات شیخ مهدی نجفی، حاج آقا رحیم ارباب و سیّد عبداللَّه ثقهالاسلام بهره می گرفت.

ایشان به خواهش امام خمینی به مدّت 4 سال به خرم آباد رفت و به اداره حوزه علمیه آنجا پرداخت. و آنگاه به قم بازگشته و به تدریس پرداخت

این فقیه محقّق و مجتهد مبرّز در چهارشنبه 20 محرّم الحرّام 1426ق در قم وفات نمود و پس از اقامه نماز بر پیکر ایشان توسط آیت اللَّه صافی گلپایگانی در قبرستان شیخان قم مدفون شد.

این تألیفات از ایشان است:

1. «معیار الفقاهه در شرح شرایع الاسلام»، در 9 جلد که قسمت «صلاه» و «حج» و «طهاره» آن به چاپ رسیده است. 2. «رساله توضیح المسائل» 3. «تفسیر آیه جلباب» 4. «الغناء» موضوعاً و کلماً» 5. «شطرنج و منع بازی با آن» 6. «دین و زن» 7. «حسین

[1]فهرست وزیری، ج3، ص856.