کتاب اعلام اصفهان

[این عالم ربانی سرانجام در روز 9 محرم سال 1135ق وفات یافته و در قبرستان پشت گنبد (برف انداز) مسجد حکیم مدفون گردیده و قبر تاکنون باقی و برقرار و دارای سنگ لوح است.[1]]

کتب زیر از تألیفات اوست:

1. «تکبیرات سبع» که ضمن مجموعه شماره 478 در کتابخانه آیت اللَّه مرعشی نجفی در قم موجود است. 2. «رساله در تعیین روز عید نوروز» 3. «رساله در معاد» شرح تفسیر آیات آخر سوره «الزُّمَر» برای شاه سلطان حسین صفوی در سه فصل. نسخه ضمن مجموعه شماره 1249 در کتابخانه مسجد اعظم قم موجود است.[2]

4. «رؤیه الهلال قبل الزَّوال» در ردّ فاضل سراب نسخه به شماره 1866 در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران موجود است.[3]5. «شرح الفیه» شهید اول، به فارسی که نسخه ای از آن به تاریخ 1127ق در کتابخانه آستان قدس رضوی به شماره 9936 موجود است.[4]7. «الوتیره» در این رساله ثابت می کند که در نماز و تیره نشستن افضل از ایستادن می باشد. نسخه ضمن مجموعه شماره 474 در کتابخانه آیت اللَّه مرعشی در قم موجود است.[5]

همچنین شیخ محمّدجعفر سبزواری نسخه ای از «حق الیقین» علّامه مجلسی را به خط نسخ زیبا کتابت کرده و به شماره 1942 در کتابخانه آیت اللَّه مرعشی موجود است.[6]

سیّد جعفر بیدآبادی

حاج سیّد جعفر بیدآبادی بن حاج سیّد محمّدباقر حجه الاسلام شفتی بن سید نقی، از رؤسای علماء اصفهان در اواخر دوره قاجاریه پس از فوت برادرش آقا سیّد مؤمن

[1]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج1، ص 434.

[2]فهرست اعظم، قم ص 514.

[3]فهرست مرکزی دانشگاه تهران، ج8، ص472.

[4]فهرست الفبایی رضوی، ص 325.

[5]فهرست مرعشی، ج2، ص82.

[6]فهرست مرعشی، ج5، ص307.

ریاست و عنوان کلّی یافته در مسجد سیّد تعمیراتی انجام داده و قسمت عمده کاشیکاری مسجد در زمان تولیت ایشان بوده است.

او در مسجد سیّد اقامه جماعت می نموده و پشت و پناه مظلومین بوده و سرانجام در عاشوراء سال 1320ق در مسافرت عتبات در کربلا وفات یافته و در نجف اشرف جنب برادرش حاج سیّد اسداللَّه در یکی از اطاق های صحن مطهر حضرت علی علیه السلام مدفون گردید.[1]

میرزا جعفر مجلسی

میرزا جعفر بن علّامه ملّا محمّدتقی مجلسی، عالم فاضل از فضلای قرن دوازدهم هجری در اصفهان است. [تملک او با مهر بیضوی بر روی برگی از کتاب «جوامع الکلام» تألیف سیّد میرزا جزایری مشهود است.]

از تألیفات او: «مفتاح النجاح» موسوم به «مفتاح الجنان» است که به فارسی و به نام شاه سلیمان تألیف نموده و شامل یک مقدمه در مقدمات نماز و سه باب در نماز یومیّه و تعقیبات آن و سایر نمازها و ادعیه و احراز و خاتمه کتاب مشتمل بر فوائد متفرقه است. کتاب به سعی و اهتمام ملک الکتاب شیرازی در سال 1318ق به چاپ رسید. و در هامش آن «لئالی المخزونه» تألیف: فیض کاشانی به طبع رسیده است. در فواید الرضویّه نیز آمده است که دو نسخه از «مختصر المصباح» تألیفات ملّامحمّد جعفر مجلسی در کتابخانه میرزا محمّد قمی موجود است.[2]

[1]بیان المفاخر، ج2، صص155 و 347؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج1، ص377؛ تاریخ اصفهان (جابری)، ص324؛ نقباء البشر، ج1، ص279.

[2]زندگینامه علّامه مجلسی، ج1، صص342 و 343؛ فهرست مرکز احیاء میراث، ج7، ص102؛ الذریعه، ج21، ص355؛ مؤلفین کتب چاپی، ج4، ص4847؛ فوائد الرضویه، ج2، ص472.

میرزا محمّدجعفر گلستانه

میرزا محمّدجعفر [بن میرزا جمال] گلستانه، از وزراء عهد زندیه. [ابتدا در دفترخانه نادرشاه افشار خدمت می کرده است. در زمان آزاد خان افغان که حکومت اصفهان را داشته است، به وزارت او انتخاب شد و پس از به حکومت رسیدن کریم خان زند بر این منصب باقی ماند.[1]]

عبدالرزاق بیگ دنبلی که معاصر اوست می نویسد:

«پیوسته گرهی در ابرو و چین بر جبین ظاهر و لائح داشت. و رایت تبخّر بر آسمان می افراشت. بزرگ لحیه و قوی سبلت، صاحب نخوت و وقار و شهامت. در مجلس انس و خلوت مخلی به ندیم و مدام محلی بود. شیوه صحبتش شیرین و طرز محاورتش نمکین».[2]

میرزامحمّد جعفر گلستانه در سال 1194ق (یک سال پس از درگذشت کریم خان زند) وفات نمود و ظاهراً جنازه اش از شیراز به اصفهان حمل و در قبرستان شیرسبز واقع در کوی باغ سهیل اصفهان مدفون شد.

قبر دارای سنگ لوح بود که پس از تسطیح قبرستان و احداث مسجد، داخل مسجد واقع شده و از بین رفت.[3]

سیّد جعفر علوی عاملی

سیّد جعفر بن حسن علوی عاملی جبعی [از فضلای قرن یازدهم هجری] بخش دوم کتابت «اللّهوف» تألیف سیّد بن طاوس را در شوّال 1042ق در اصفهان و بخش اوّل آن را در روز آدینه ذیقعده 1052ق در شام به پایان رسانیده [است].[4]

[1]کریم خان زند و زمان او، صص 230 و 231.

[2]مزارات اصفهان، صص141 و 142.

[3]همان منبع، و دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، صص806 و 807.

[4]فهرست ملک، ص626.

جعفر قهپائی

جعفر بن حسن قهپائی [از فضلاء کوهپایه اصفهان در قرن یازدهم هجری است.] در سه شنبه 14 ربیع الاوّل 1082ق نسخه ای از «شرح لمعه» شهید را به خط نسخ کتابت نموده است. نسخه تصحیح شده و حاشیه نویسی دارد و به شماره 3600 در کتابخانه آیت اللَّه مرعشی در قم موجود است.[1]

شیخ محمّدجعفر الهی نجف آبادی

شیخ محمّدجعفر بن محمّدحسن نجف آبادی، عالم فاضل، ادیب شاعر در سال 1309 هجری شمسی در اصفهان متولّد شد. [در آغازین ماههای تولّد مادر خود را از دست داد. وی تحصیل را در حوزه علمیه اصفهان نزد علمای اعلام شیخ محمّدحسن عالم نجف آبادی، شیخ عباسعلی ادیب، سیدعلی اصغر برزانی، شیخ علی مشکات، شیخ احمد صدری زنجانی، سیدعبدالحسین طیّب، سید صدرالدین کوپائی، شیخ احمد فیّاض، شیخ محمود مفید، حاج آقا محمّدمقدس و آقا جمال الدّین خوانساری، به کسب فیض پرداخت. سپس از درس خارج حاج آقا حسین خادمی و میرسیّد علی بهبهانی بهره گرفت.

وی در کنار این تحصیلات در مدارس جدید نیز به تحصیل پرداخت و پس از اخذ مدرک دیپلم، به دانشگاه تهران راه یافته و از دانشکده معقول و منقول مدرک لیسانس را اخذ نمود.

وی سالها به تدریس علوم دینی در مدارس دینی، دانشگاهها و مراکز فرهنگی مشغول بوده و به تحقیق و تألیف نیز می پرداخت.

او رساله ها و کتاب هایی در باب اصول عقاید، اخلاق و کلام به رشته تحریر درآورده است. شعر نیز می سراید و «الهی» تخلّص می کند دیوان اشعار او بیش از سه

[1]فهرست مرعشی، ج9، ص379.

هزار بیت بوده که قسمتی از آنها به سرقت رفته است.]

از اوست:

بهتر ز روز وصل روزگار نیست

جانسوزتر زمان، ز شب انتظار نیست

ای شاه محتشم نظری سوی خلق کن

از پادشه نظر به گدایان که عار نیست[1]

محمّدجعفر الماسی

محمّدجعفر بن محمّدحسین بن ابوطالب بن میرزا محمّدتقی الماسی، از فضلاء خاندان مجلسی در قرن سیزدهم هجری است.[2]

از آثارش در کتابخانه جامع گوهرشاد مشهد نسخه ای از کتاب «صلاه الجمعه» تألیف: محقّق کرکی است که به خط شکسته نستعلیق در رجب 1241ق نوشته است.[3]همچنین نسخه ای از «حاشیه انوار التّنزیل» تألیف شیخ بهائی، به خط نستعلیق را در سال 1240ق نوشته است.[4]

سیّد ابوالقاسم جعفر خوانساری

سیّد ابوالقاسم جعفر معروف به «میر کبیر» ابن سیّد حسین بن سیّد قاسم بن سیّد محبّ اللَّه موسوی اصفهانی خوانساری، عالم فاضل فقیه محقق، زاهد صالح، از علمای عالیقدر قرن دوازدهم هجری.

وی خواهرزاده ملّا حسین دیلمانی گیلانی (لُنبانی) است. در 20صفر 1090ق در اصفهان متولّد شد. در نوجوانی به درس علّامه ملّا محمّد باقر مجلسی حاضر شد. سپس

[1]تذکره شعرای معاصر اصفهان، صص 52 و 53؛ حکایت پارسایی، صص 55 و 56؛ دیباچه دیار نون، ص138؛ سیمای دانشوران، صص 54 و 55؛ آئینه اهل قلم، صص26 و 27.

[2]زندگینامه علّامه مجلسی، ج1، ص340.

[3]فهرست گوهرشاد، ص346.

[4]فهرست کتب اهدایی مشکاه به دانشگاه تهران، ج1، ص94.

از درس آقاجمال الدّین محمّد خوانساری و ملّاحسین لُنبانی استفاده کرد و به اجتهاد نائل شد. همچنین از ملّامحمّد صادق تنکابنی (فرزند فاضل سراب) و ملّا حسین لنبانی، سیّد محمّد جابر بن طعمه حسینی نجفی و ملّا محمّد طاهر اصفهانی اجازه روایت دریافت نمود.

او پس از حمله افعانها به اصفهان و سقوط حکومت صفویه از اصفهان مهاجرت کرد و در قصبه «قودجان» بین خوانسار و گلپایگان ساکن شد و به خواهش مردم آنجا به اقامه نماز جماعت و جمعه و حلّ مشکلات شرعی مردم پرداخت و در ترویج علوم دینی کوشید تا اینکه در 23 ذیقعده 1158ق در «قودجان» وفات یافته و همانجا مدفون گردید. ماده تاریخ وفات او چنین است.

سال تاریخ وفاتش ز خرد پرسیدم

گفت: «دانای ادب عالم ربّانی رفت»[1]

این کتابها از تألیفات اوست:

1. «تتمیم الافصاح فی ترتیب ایضاح الاشتباه» در ترتیب «ایضاح» علّامه حلّی 2. «تعلیقات ذخیره المعاد»سبزواری 3. «رساله در وجوب عینی نماز جمعه در زمان غیبت» و در این رساله قول استاد خود آقا جمال خوانساری را رد نموده است. 4. «شرح دعای سحر» مروی از ابوحمزه ثمالی 5. «شرح خطبه الزهراء(سلام اللَّه علیها)» 6. «کتاب الزّکاه» صغیر که مختصر «کتاب الزّکاه» کبیر است. 7. «کتاب الزّکاه» کبیر 8. «کتاب الحج» به فارسی، در یک مقدمه و خاتمه و دو مقصد در 13 شعبان 1149ق در«قودجان» گلپایگان تألیف کرده است و در کتابخانه علّامه مفضال حاج سیّد محمّدعلی روضاتی موجود است. 8. «مصباح» مختصری در ادعیه نادره که نزدش مجرب و معتبر بوده به التماس جمعی از فضلاء خوانسار تألیف کرده و اسامی آنان را در دیباچه ذکر فرموده است. 9. «مناهج المعارف» در اصول دین، که به همت یکی از احفاد او فاضل محقّق حاج سیّد احمد بن حاج میرزا محمّدباقر روضاتی در سال 1392ق به طبع رسیده و مقدمه ای مفصّل در شرح حال مؤلف و خاندان او در آن آمده است. 10.

[1]سخنوران نامی معاصر ایران، ج3، ص1613؛ تذکره شعرای استان اصفهان، (ویرایش دوّم)، ص317.

«منظومه میمیه خالیه الالف» قریب سه هزار بیت در تفصیل حکم مرعیه و آداب شرعیه، که جزو کتاب «مجمع الفوائد» به طبع رسیده است.

صاحب عنوان کتب و رسائل زیادی به خط بسیار زیبای خود استنساخ نموده است از جمله:

«رساله تحریم غناء» تألیف محقّق سبزواری را به خط خوش در 6 رجب 1150ق در رباط میرک از اعمال گلپایگان به خط خوش کتابت کرده است. همچنین مجموعه ای از چهار رساله درباره نماز جمعه از تألیفات فاضل سراب، شهید ثانی، محقق سبزواری، و آقا جمال الدین محمّد خوانساری را در صبح شنبه 14 رجب 1131ق کتابت نموده است. و نیز نسخه ای از «الحواشی الفسویه علی حواشی السفریه» را در نجف اشرف در جمعه 3 ذیحجه 1154ق کتابت نموده است.[1]

میرزا محمّدجعفر شهرستانی

میرزا محمّدجعفر بن میرزا محمّدحسین بن میرزا محمّدمهدی موسوی شهرستانی اصفهانی، از علمای قرن سیزدهم هجری و نواده دختری آقا محمّدعلی کرمانشاهی است.

در کربلا ساکن بوده و چون از طرف حاج سیّد محمّدباقر حجّهالاسلام شفتی، شبهاتی درباره موقوفات شهرستانیها شد، به اصفهان مهاجرت کرده و خدمت مرحوم حجهالاسلام شرفیاب گردیده و مباحثاتی انجام داد. وی را تألیفاتی است از جمله:

1. «رساله در انساب وحید بهبهانی» 2. «رساله در دفع شبهات وارده بر موقوفات میرزا فضل اللَّه»به عربی 3. رساله دیگری به همین موضوع به فارسی 4. «رساله در جواز

[1]زندگانی آیت اللَّه چهارسوقی، صص 78-75؛ تتمیم امل الآمل، صص132 و 133؛ مناهج المعارف: مقدمه؛ الکواکب المنتشره، ص591؛ اعیان الشیعه، ج15، ص397؛ روضات الجنات، ج2، ص197؛ تلامذه العلامه المجلسی، صص 18 و 113؛ اعیان الشیعه، ج15، ص397؛ فرزانگان خوانسار، صص و ؛ دانشمندان خوانسار، صص 315-312؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج1، ص339؛ زندگینامه علّامه مجلسی، ج2، صص 23-21؛ فوائد الرضویه، ج1، ص69.

تقلید میّت» 5. «رساله در غیبت» 6. «رساله در غنا» 7. «رساله در حکم عصیر» 8. «رساله در حکم آب گوشتی که در حال جوشیدن قطره خون در آن بیفتد»(ظاهراً این دو رساله اخیر از افادات مرحوم سیّد حجّهالاسلام و مورد بحث آن بزرگوار بوده است.)

[اغلب کتابهای فوق در کتابخانه عالم محقّق حاج سیدعلی شهرستانی حائری در کربلا وجود داشته و او پس از اقامت در مشهد مقدس آنها را به آنجا انتقال داده است.]

میرزا سیّد جعفر شهرستانی در سال 1260ق در کرمانشاه وفات یافته و جنازه را به کربلا منتقل ساخته و در آنجا مدفون نموده اند.[1]

ملّا محمّدجعفر مازندرانی

ملّامحمّدجعفر بن محمّدحسین مازندرانی، عالم فاضل، از دانشوران قرن دوازدهم هجری. در اصفهان نزد علمای این شهر چون علّامه مجلسی و آقا جمال الدّین محمّد خوانساری به تحصیل پرداخت و در فقه و حدیث و انشاء و ادبیات مهارتی به سزا یافت. او خط خوشی داشت و آثاری را نیز کتابت کرده ]از جمله نسخه ای از «حاشیه بر روضه البهیه» تألیف آقا جمال الدّین محمّد خوانساری به خط نسخ در دوشنبه 4 ربیع الثّانی 1114ق کتابت نموده که به شماره 227 در کتابخانه آیت اللَّه جلیلی در کرمانشاه موجود است.[2]]

همچنین نسخه ای از «تهذیب الاحکام» را در 27 شعبان 1115ق کتابت نموده و آن را مقابله نموده است. این کتاب به شماره 638 در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران موجود است.[3]

و نیز در تاریخ 13 جمادی الاوّل 1124ق کتاب «وجیزه» علّامه مجلسی را به خط

[1]بیان المفاخر، ج1، ص221؛ مکارم الآثار، ج5، ص1633؛ الکرام البرره، ج1، ص248؛ الذریعه، ج2، ص288 و ج4، ص390، ج11، ص8؛ مصفی المقال، ص105؛ وحید بهبهانی، ص333؛ علّامه مجلسی بزرگمرد علم و دین، صص549 و 570؛ تاریخ پانصد ساله خاندان شهرستانی، صص 184-180.

[2]فهرست جلیلی، ص87.

[3]فهرست مرکزی دانشگاه تهران، ج5، ص1265.