کتاب اعلام اصفهان

دریغ و درد که دوران چه بر سرش آورد کسی که جان و دلش بود از صفا انبوه

دچار کیف رُبا گشت و سارق شهری هزار مرتبه بدتر ز رهزن کوه

ز حمله با موتور و ضربه و شکست عِظام شد از جهان ز پس هفته ای قرین ستوه

به دست سارق جانی اجل سپرد او را که تا کند دل «برنا» غمین و پراندوه

نوشت از پی تاریخ رحلتش: «گردید شهید زجر و جفا زین العابدین شکوه»

1423=238+1185

این شعر از اوست:

تا به راه عشق جانان، ترک جان و سر گرفتم محو در او لذّتی بیرون ز حدّ و مَر گرفتم

زنده می ماندم که سازم زنده جاوید حق را ور نه جان را در رهش از هرچه کم، کمتر گرفتم

بوالعجب کاری به گیتی کردم و از کَرّ و فَرَّش پرچم آزادگی بر دوش تا محشر گرفتم

لکّه ننگ و سیاهی شُستم و نسل بشر را از تباهی وا رهاندم، زندگی از سر گرفتم

راه جمعی رهزن دنیا و دین و عقل و ایمان با تنی معدود از مردان جنگاور گرفتم

در جهاد اکبر آوردم جوان و پیر و هر کودک ترک ظاهر از برادر و اصغر و اکبر گرفتم

انقلاب افکندم اندر خلق عالم تا ز عشقت بینوا را زیر خون چون قُلزُم احمر گرفتم

نخل آزادی به خون خویش کردم آبیاری جای در قلب همه عالم به بحر و بر گرفتم

شور در سر باید و شوقی به دل، ملک سخن را گر گرفتم ای «شکوها» با همین لشگر گرفتم[1]

میر زین العابدین کرمانی*

میر زین العابدین بن میر محمّد حسین کرمانی، از علمای قرن یازدهم هجری. او در روستای «رامشه» (رامشن) جرقویه ساکن بوده و تحصیلات دینی خود را در نجف انجام داده است.

سرانجام در سال 1038ق در رامشه وفات یافته و در امامزاده آنجا مدفون شده است. ماده تاریخ وفاتش این مصرع است:

«بزودی رفت پیش جدّ و آباء»[2]

زین العابدین اصفهانی*

زین العابدین بن رجب اصفهانی، از فضلاء قرن یازدهم هجری است. او نسخه ای از «اصول کافی» تألیف: شیخ کلینی را در 28 محرم 1087ق کتابت نموده است. این نسخه در کتابخانه امام جمعه زنجان موجود است.[3]

زین العابدین اصفهانی*

[1]یادداشت های استاد میرزا فضل اللّه خان اعتمادی خوئی متخلّص به «برنا».

[2]گرکویه، (ویرایش دوم)، ص211.

[3]دلیل المخطوطات، ج1، ص124.

زین العابدین بن محممّد رفیع اصفهانی، از کاتبان قرن دوازدهم هجری است. در یزد ساکن بود و در نوشتن خط نسخ مهارت داشت. او مجموعه ای شامل «حاشیه مدارک الاحکام» تألیف: میرزا ابراهیم خلیفه سلطانی و «مقدّمه الواجب» تألیف: محمّد باقر سبزواری را به خواست شیخ عبدالنّبی شیرازی در یزد، در نیمه ربیع الثّانی 1175ق کتابت نموده است. این مجموعه در کتابخانه آیت اللّه مرعشی نجفی در قم موجود است.[1]

ملّا زین العابدین خوانساری

ملّا زین العابدین بن سعید خوانساری، از علمای اخیار و فضلای ابرار بوده، در ذیقعده سال 1288ق وفات یافته جنب فاضلان در تخت فولاد اصفهان مدفون گردید.[2]

زین العابدین طالخانچه ای

زین العابدین بن محمّد صادق طالخانچه ای اصفهانی [از کاتبان نسخ نویس قرن سیزدهم هجری و از اهالی روستای «طالخونچه» سمیرم] در عصر پنج شنبه 19 جمادی الثّانی 1231ق کتابت «منیه اللّبیب» تألیف: عمیدالدّین عبدالمطلب حسینی را به خط نسخ به پایان رسانیده و کتاب به شماره 7401 در کتابخانه آستان قدس رضوی موجود است.[3]

میر سیّد زین العابدین خاتون آبادی

میر سیّد زین العابدین بن میر محمّد صالح بن میر عبدالواسع خاتون آبادی، عالم فاضل [از فضلاء قرن دوازدهم هجری] و از علماء سلسله خاتون آبادی، در اصفهان به تحصیل

[1]فهرست مرعشی، ج16، ص337.

[2]رجال اصفهان یا تذکره القبور، ص214؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص657؛ سیری در تاریخ تخت فولاد، ص164.

[3]فهرست رضوی، ج6، ص88.

پرداخته و به افتخار مصاهرت علّامه ملّا محمّد باقر مجلسی نائل آمده است.

سال وفاتش به دست نیامد.[1]

زین العابدین رشتی

زین العابدین بن طیّب بن سیّد قاسم رشتی [از ادباء و خوشنویسان قرن سیزدهم هجری] در روز چهارشنبه جمادی الثانیه 1255ق از کتابت «مثنوی معنوی» به خط نستعلیق در اصفهان فراغت حاصل نموده است. نسخه به شماره 4104 کتابخانه مرکزی دانشگاه طهران موجود است.[2]

میرزا زین العابدین نعمت اللهی

میرزا زین العابدین نعمت اللهی ملقب به «نعمت علی» فرزند آقا میرزا عباس بن میر محمّد هادی پاقلعه ای بن حاج میرزا محمّد حسینی خاتون آبادی اصفهانی، عارف سالک [از مشایخ صوفیه نعمت اللهی اصفهان در عصر حاضر] در اصفهان متولّد شده و پس از طی مراحل سیر و سلوک شیخِ فقرای نعمت اللهی اصفهان شد و سرانجام در روز شنبه 4 جمادی الثّانی 1401ق وفات یافته و در تکیه آقاباشی واقع در تخت فولاد اصفهان مدفون شد.[3]

[استاد منوچهر قدسی ضمن قطعه ای در مرثیه او مادّه تاریخ وفاتش را چنین یافته است:

از پی سال وفاتش خامه «قدسی» نوشت: «شاد بادا جان زین العابدین در وصل دوست»[4]]

[1]زندگینامه علّامه مجلسی، ج2، ص351.

[2]فهرست مرکزی دانشگاه طهران، ج13، ص3084.

[3]سیری در تاریخ تخت فولاد، ص53؛ گلستان جاوید، ص112.

[4]دولت دیدار، ص51.

ملّا زین العابدین خاتون آبادی

مولی زین العابدین بن عبدالحسین خاتون آبادی [از فضلاء و دانایان علم قرائت و تجوید] مؤلّف «تجوید القرآن» به فارسی در تجوید، برحسب قرائت عاصم، نسخه آن در کتابخانه آقا سیّد شهاب الدّین مرعشی در قم موجود است و در آنجا گوید شاید عبدالحسین بن زین العابدین باشد.[1]

میرزا زین العابدین منشی اصفهانی

میرزا زین العابدین نصیری طوسی اصفهانی متخلّص به «منشی» فرزند میرزا عبدالحسین منشی الممالک. از ادباء و فضلای قرن یازدهم هجری.

در اصفهان متولّد شده و تحصیل کرده و پس از فوت پدر منصب منشی الممالک را در زمان سلطنت شاه عباس ثانی برعهده گرفت. سال فوت او معلوم نیست امّا تا حدود سال 1065ق زنده بوده است. گاهی شعر می سرود.

از اوست:

گه چرخ مرا ز عیش مستی افزود گاهی ز خمار تنگدستی افزود

روشن دل را سپهر چون فوّاره چندان که بلند می کرد پستی افزود[2]

ملّا زین العابدین مجلسی

ملّا زین العابدین بن ملّا عبداللّه بن ملّا محمّد تقی مجلسی، عالم فاضل، محدّث فقیه و زاهد عابد [از علمای اصفهان در قرن یازدهم هجری].

[1]الذریعه، ج3، ص368.

[2]تذکره نصرآبادی، ج1، ص100؛ دانشمندان آذربایجان، ص361؛ دستور شهریاران: مقدمه، ص48.

در اصفهان نزد جمعی از فحول علماء خصوصا عمّ بزرگوار علّامه ملّا محمّد باقر مجلسی تلمّذ کرده است. او کتاب «استبصار» را نزد علّامه خوانده و علّامه مجلسی در آخر نسخه انهائی برای او نوشته و از او با این القاب یاد کرده است:

«المولی الفاضل الصّالح المتوقّد الذّکی قره عینی مولانا زین العابدین»

این نسخه (کتاب «استبصار») به شماره 4484 در کتابخانه مجلس شورای اسلامی در طهران موجود است.

[سال وفاتش به دست نیامد. امّا تا سال 1097ق در قید حیات بوده است.] مدفن او خارج بقعه علّامه مجلسی، جنب مسجد جامع اصفهان است.[1]

زین العابدین موسوی اصفهانی*

زین العابدین بن عبدالمطلب موسوی اصفهانی از کاتبان نسخ نویس قرن سیزدهم هجری. وی به «سیّد میرزا» معروف بوده و در سال 1225ق کتاب «مصابیح القلوب» تألیف میر محمّد حسین خاتون آبادی به خط نسخ کتابت نموده که به شماره 9826 در کتابخانه آستان قدس رضوی موجود است.[2]

میر زین العابدین میر محمّد صادقی

میر زین العابدین میر محمّد صادقی بن میر سیّد علی بن میر محمّد باقر حسینی اصفهانی، عالم فاضل متقی [از علماء و فقهاء اصفهان در قرن سیزدهم هجری].

وی برادر علّامه میر سیّد حسن مدرس بوده و به اتّفاق او به نجف اشرف رفته و در خدمت اساتید آنجا تحصیل نموده، به اصفهان مراجعت کرد و به دستور برادر بزرگوار

[1]زندگینامه علّامه مجلسی، ج2، صص 35 و 333؛ رجال اصفهان یا تذکره القبور، ص128؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص658؛ مزارات اصفهان، ص37؛ اجازات الحدیث، ص47؛ تلامذه العلّامه المجلسی، صص 26 و 27؛ الکواکب المنتشره، ص303؛ فهرست مجلس، ج12، ص382؛ فیض قدسی، صص 206 و 207؛ علّامه مجلسی بزرگمرد علم و دین، صص 340 و 544.

[2]فهرست الفبایی رضوی، صص 522 و 751.

خود و خواهش مردم، به بلوک کرون رفته و به نشر احکام و تبلیغ و ترویج پرداخته، در حدود سال 1300ق در آنجا وفات یافته و مدفون گردید.[1]

زین العابدین ریزی لنجانی*

زین العابدین بن علی ریزی لنجانی، از خوشنویسان قرن سیزدهم هجری است. او نسخه ای از «زاد المعاد» را در رجب 1260 به خط نسخ کتابت کرده که به شماره 57 در کتابخانه مدرسه صدر خواجو در اصفهان موجود است.[2]

آقا میرزا زین العابدین شهشهانی

آقا میرزا زین العابدین شهشهانی بن میرزا محمّد علی بن میرزا مرتضی به میرزا عبدالمطلب بن حاج محمّد رحیم شیخ الاسلام بن شیخ محمّد جعفر بن ملّا محمّد باقر محقق سبزواری، عالم فاضل ادیب از دانایان علوم قرآنی و تجوید [در اواخر دوره قاجاریه].

در حدود سال 1245ق در اصفهان متولّد شده و نزد جمعی کثیر از فحول دانشمندان همچون: میرزا عبدالعلی هرندی، میرزا محمّد مهدی نایب الصّدر، میرزا محمّد علی حسینی، میرزا محمّد اسماعیل طباطبائی زوّاره ای در علام تجوید و حاج سیّد اسداللّه بیدآبادی و دیگران تحصیل نموده و نزد مرحوم بیدآبادی معزّر و محترم و مقبول القول بوده است. وی به تدریس قرائت و تجوید می پرداخته و در مسجد صفا در محلّه شهشهان اقامه جماعت می نموده است.

سرانجام در سال 1318ق وفات یافته و در مقبره سه تنان جنب مسجد آقانور اصفهان مدفون شد.[3]

[1]ارشاد المسلمین، (خطی)، ص43؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص659.

[2]فهرست صدر خواجو، ص50.

[3]رجال اصفهان یا تذکره القبور، صص 187 و 188؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج1، صص 436 و 437؛ بیان المفاخر، ج2، صص261 و 262؛ خاندان شیخ الاسلام اصفهان، صص 179 و 180؛ مزارات اصفهان، صص 262 و 263؛ تراجم الرجال، ج1، ص226.

کتب زیر از تألیفات اوست:

[1. «اعتصام المرید فی توضیح معضلات کلام اللّه المجید»، که در 3 ذیحجه 1285ق تألیف شده و در کتابخانه توفیق وهبی در بغداد موجود بوده است.[1]] 2. «اعراب ستّ سور و تفسیرآن» شامل سوره های بنی اسرائیل، یس، الرّحمن، آیه نور، جمعه، مُلک، دهر و خاتمه در فضیلت قرآن می باشد. تاریخ ختم تألیف 1265ق است. نسخه در کتابخانه علّامه مفضال حاج سیّد محمّد علی روضاتی در اصفهان موجود است.[2]3. «تذکره القرّاء» به عربی، در یک مقدّمه و 14 باب که تألیف آن در سال 1267ق به پایان رسیده است و به شماره 1540 در کتابخانه مرعشی موجود است.[3]4. «ثمره الفؤاد فی حظّ الاحبّه و الاولاد»، در فقه، به عربی در قواعد ارث به صورت مشجّر در یک مقدمه و پنج باب و خاتمه می باشد.[4]5. «درّه الدّارین فی رضاع النّجدین» در فقه، به عربی، در قواعد رضاع، در چند فصل و خاتمه به صورت مشجّر می باشد. تاریخ ختم تألیف سال 1312ق است.[5]6. «شجره التّجوید» ترجمه «شجره طیبه» به فارسی، مطبوع 7. «غنیمه القبور فی عمل الشّهور» در 12 باب، به فارسی که نسخه ای از آن به شماره 2440 در کتابخانه مرکز احیاء میراث اسلامی در قم و نسخه دیگر به شماره 2771 در همان کتابخانه موجود است.[6]] 8. «الفوائد التّجویدیه فی بیان القراءه القرآنیه»9. «قواعد در طرز ادای آیات قرآن»[7]10. «کنوز الاعلام و رموز الاحکام» در فقه، به فارسی که در 14 رمضان المبارک 1313ق از تألیف آن فراغت یافته است.[8]11. «کنوز الطّاعات فی رموز الواجبات»، فقه به فارسی 12. «لمحه الالبان فی رضاع الصبیان» در

[1]نسخه های خطی، ج5، ص409.

[2]فهرست کتابخانه های اصفهان، ج1، صص 42-49.

[3]فهرست مرعشی، ج4، ص340.

[4]فهرست مرعشی، ج7، ص5.

[5]فهرست مرعشی، ج7، ص5.

[6]فهرست مرکز احیاء، ج6، ص418 و ج7، ص247.

[7]فهرست مرکزی دانشگاه طهران، ج1، ص140.

[8]فهرست مرعشی، ج7، ص323.