کتاب اعلام اصفهان

پرداخته و به افتخار مصاهرت علّامه ملّا محمّد باقر مجلسی نائل آمده است.

سال وفاتش به دست نیامد.[1]

زین العابدین رشتی

زین العابدین بن طیّب بن سیّد قاسم رشتی [از ادباء و خوشنویسان قرن سیزدهم هجری] در روز چهارشنبه جمادی الثانیه 1255ق از کتابت «مثنوی معنوی» به خط نستعلیق در اصفهان فراغت حاصل نموده است. نسخه به شماره 4104 کتابخانه مرکزی دانشگاه طهران موجود است.[2]

میرزا زین العابدین نعمت اللهی

میرزا زین العابدین نعمت اللهی ملقب به «نعمت علی» فرزند آقا میرزا عباس بن میر محمّد هادی پاقلعه ای بن حاج میرزا محمّد حسینی خاتون آبادی اصفهانی، عارف سالک [از مشایخ صوفیه نعمت اللهی اصفهان در عصر حاضر] در اصفهان متولّد شده و پس از طی مراحل سیر و سلوک شیخِ فقرای نعمت اللهی اصفهان شد و سرانجام در روز شنبه 4 جمادی الثّانی 1401ق وفات یافته و در تکیه آقاباشی واقع در تخت فولاد اصفهان مدفون شد.[3]

[استاد منوچهر قدسی ضمن قطعه ای در مرثیه او مادّه تاریخ وفاتش را چنین یافته است:

از پی سال وفاتش خامه «قدسی» نوشت: «شاد بادا جان زین العابدین در وصل دوست»[4]]

[1]زندگینامه علّامه مجلسی، ج2، ص351.

[2]فهرست مرکزی دانشگاه طهران، ج13، ص3084.

[3]سیری در تاریخ تخت فولاد، ص53؛ گلستان جاوید، ص112.

[4]دولت دیدار، ص51.

ملّا زین العابدین خاتون آبادی

مولی زین العابدین بن عبدالحسین خاتون آبادی [از فضلاء و دانایان علم قرائت و تجوید] مؤلّف «تجوید القرآن» به فارسی در تجوید، برحسب قرائت عاصم، نسخه آن در کتابخانه آقا سیّد شهاب الدّین مرعشی در قم موجود است و در آنجا گوید شاید عبدالحسین بن زین العابدین باشد.[1]

میرزا زین العابدین منشی اصفهانی

میرزا زین العابدین نصیری طوسی اصفهانی متخلّص به «منشی» فرزند میرزا عبدالحسین منشی الممالک. از ادباء و فضلای قرن یازدهم هجری.

در اصفهان متولّد شده و تحصیل کرده و پس از فوت پدر منصب منشی الممالک را در زمان سلطنت شاه عباس ثانی برعهده گرفت. سال فوت او معلوم نیست امّا تا حدود سال 1065ق زنده بوده است. گاهی شعر می سرود.

از اوست:

گه چرخ مرا ز عیش مستی افزود گاهی ز خمار تنگدستی افزود

روشن دل را سپهر چون فوّاره چندان که بلند می کرد پستی افزود[2]

ملّا زین العابدین مجلسی

ملّا زین العابدین بن ملّا عبداللّه بن ملّا محمّد تقی مجلسی، عالم فاضل، محدّث فقیه و زاهد عابد [از علمای اصفهان در قرن یازدهم هجری].

[1]الذریعه، ج3، ص368.

[2]تذکره نصرآبادی، ج1، ص100؛ دانشمندان آذربایجان، ص361؛ دستور شهریاران: مقدمه، ص48.

در اصفهان نزد جمعی از فحول علماء خصوصا عمّ بزرگوار علّامه ملّا محمّد باقر مجلسی تلمّذ کرده است. او کتاب «استبصار» را نزد علّامه خوانده و علّامه مجلسی در آخر نسخه انهائی برای او نوشته و از او با این القاب یاد کرده است:

«المولی الفاضل الصّالح المتوقّد الذّکی قره عینی مولانا زین العابدین»

این نسخه (کتاب «استبصار») به شماره 4484 در کتابخانه مجلس شورای اسلامی در طهران موجود است.

[سال وفاتش به دست نیامد. امّا تا سال 1097ق در قید حیات بوده است.] مدفن او خارج بقعه علّامه مجلسی، جنب مسجد جامع اصفهان است.[1]

زین العابدین موسوی اصفهانی*

زین العابدین بن عبدالمطلب موسوی اصفهانی از کاتبان نسخ نویس قرن سیزدهم هجری. وی به «سیّد میرزا» معروف بوده و در سال 1225ق کتاب «مصابیح القلوب» تألیف میر محمّد حسین خاتون آبادی به خط نسخ کتابت نموده که به شماره 9826 در کتابخانه آستان قدس رضوی موجود است.[2]

میر زین العابدین میر محمّد صادقی

میر زین العابدین میر محمّد صادقی بن میر سیّد علی بن میر محمّد باقر حسینی اصفهانی، عالم فاضل متقی [از علماء و فقهاء اصفهان در قرن سیزدهم هجری].

وی برادر علّامه میر سیّد حسن مدرس بوده و به اتّفاق او به نجف اشرف رفته و در خدمت اساتید آنجا تحصیل نموده، به اصفهان مراجعت کرد و به دستور برادر بزرگوار

[1]زندگینامه علّامه مجلسی، ج2، صص 35 و 333؛ رجال اصفهان یا تذکره القبور، ص128؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص658؛ مزارات اصفهان، ص37؛ اجازات الحدیث، ص47؛ تلامذه العلّامه المجلسی، صص 26 و 27؛ الکواکب المنتشره، ص303؛ فهرست مجلس، ج12، ص382؛ فیض قدسی، صص 206 و 207؛ علّامه مجلسی بزرگمرد علم و دین، صص 340 و 544.

[2]فهرست الفبایی رضوی، صص 522 و 751.

خود و خواهش مردم، به بلوک کرون رفته و به نشر احکام و تبلیغ و ترویج پرداخته، در حدود سال 1300ق در آنجا وفات یافته و مدفون گردید.[1]

زین العابدین ریزی لنجانی*

زین العابدین بن علی ریزی لنجانی، از خوشنویسان قرن سیزدهم هجری است. او نسخه ای از «زاد المعاد» را در رجب 1260 به خط نسخ کتابت کرده که به شماره 57 در کتابخانه مدرسه صدر خواجو در اصفهان موجود است.[2]

آقا میرزا زین العابدین شهشهانی

آقا میرزا زین العابدین شهشهانی بن میرزا محمّد علی بن میرزا مرتضی به میرزا عبدالمطلب بن حاج محمّد رحیم شیخ الاسلام بن شیخ محمّد جعفر بن ملّا محمّد باقر محقق سبزواری، عالم فاضل ادیب از دانایان علوم قرآنی و تجوید [در اواخر دوره قاجاریه].

در حدود سال 1245ق در اصفهان متولّد شده و نزد جمعی کثیر از فحول دانشمندان همچون: میرزا عبدالعلی هرندی، میرزا محمّد مهدی نایب الصّدر، میرزا محمّد علی حسینی، میرزا محمّد اسماعیل طباطبائی زوّاره ای در علام تجوید و حاج سیّد اسداللّه بیدآبادی و دیگران تحصیل نموده و نزد مرحوم بیدآبادی معزّر و محترم و مقبول القول بوده است. وی به تدریس قرائت و تجوید می پرداخته و در مسجد صفا در محلّه شهشهان اقامه جماعت می نموده است.

سرانجام در سال 1318ق وفات یافته و در مقبره سه تنان جنب مسجد آقانور اصفهان مدفون شد.[3]

[1]ارشاد المسلمین، (خطی)، ص43؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص659.

[2]فهرست صدر خواجو، ص50.

[3]رجال اصفهان یا تذکره القبور، صص 187 و 188؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج1، صص 436 و 437؛ بیان المفاخر، ج2، صص261 و 262؛ خاندان شیخ الاسلام اصفهان، صص 179 و 180؛ مزارات اصفهان، صص 262 و 263؛ تراجم الرجال، ج1، ص226.

کتب زیر از تألیفات اوست:

[1. «اعتصام المرید فی توضیح معضلات کلام اللّه المجید»، که در 3 ذیحجه 1285ق تألیف شده و در کتابخانه توفیق وهبی در بغداد موجود بوده است.[1]] 2. «اعراب ستّ سور و تفسیرآن» شامل سوره های بنی اسرائیل، یس، الرّحمن، آیه نور، جمعه، مُلک، دهر و خاتمه در فضیلت قرآن می باشد. تاریخ ختم تألیف 1265ق است. نسخه در کتابخانه علّامه مفضال حاج سیّد محمّد علی روضاتی در اصفهان موجود است.[2]3. «تذکره القرّاء» به عربی، در یک مقدّمه و 14 باب که تألیف آن در سال 1267ق به پایان رسیده است و به شماره 1540 در کتابخانه مرعشی موجود است.[3]4. «ثمره الفؤاد فی حظّ الاحبّه و الاولاد»، در فقه، به عربی در قواعد ارث به صورت مشجّر در یک مقدمه و پنج باب و خاتمه می باشد.[4]5. «درّه الدّارین فی رضاع النّجدین» در فقه، به عربی، در قواعد رضاع، در چند فصل و خاتمه به صورت مشجّر می باشد. تاریخ ختم تألیف سال 1312ق است.[5]6. «شجره التّجوید» ترجمه «شجره طیبه» به فارسی، مطبوع 7. «غنیمه القبور فی عمل الشّهور» در 12 باب، به فارسی که نسخه ای از آن به شماره 2440 در کتابخانه مرکز احیاء میراث اسلامی در قم و نسخه دیگر به شماره 2771 در همان کتابخانه موجود است.[6]] 8. «الفوائد التّجویدیه فی بیان القراءه القرآنیه»9. «قواعد در طرز ادای آیات قرآن»[7]10. «کنوز الاعلام و رموز الاحکام» در فقه، به فارسی که در 14 رمضان المبارک 1313ق از تألیف آن فراغت یافته است.[8]11. «کنوز الطّاعات فی رموز الواجبات»، فقه به فارسی 12. «لمحه الالبان فی رضاع الصبیان» در

[1]نسخه های خطی، ج5، ص409.

[2]فهرست کتابخانه های اصفهان، ج1، صص 42-49.

[3]فهرست مرعشی، ج4، ص340.

[4]فهرست مرعشی، ج7، ص5.

[5]فهرست مرعشی، ج7، ص5.

[6]فهرست مرکز احیاء، ج6، ص418 و ج7، ص247.

[7]فهرست مرکزی دانشگاه طهران، ج1، ص140.

[8]فهرست مرعشی، ج7، ص323.

فقه فارسی که نسخه ای از آن به شماره 1627 در کتابخانه آیت اللّه گلپایگانی در قم موجود است.[1]1[2]«شجره الطیبه» به فارسی در تجوید [که در محرم 1283ق آنرا نوشته و کاتبی گمنام به خط زیبای نسخ در 18 رمضان 1309ق کتابت نموده و به شماره 7977 در کتابخانه آیت اللّه مرعشی موجود است. نسخه ای دیگر نیز که ظاهرا نسخه اصل وبه خط مؤلف است به شماره 2/8920 در همان کتابخانه وجود دارد.[3]] 1[4]«التشجیرات» [به عربی که در جمعه 27 جمادی الاوّل 1267ق تألیف آن را آغاز کرده و در 12 باب و یک خاتمه در جمادی الآخر آن سال به پایان رسانده است. دو نسخه از این کتاب در کتابخانه آیت اللّه مرعشی نجفی در قم موجود است. نسخه ای به شماره 2/1540 که در ربیع الاوّل 1258ق کتابت شده و نسخه شماره 1/8920 که از برگ اوّل تا باب هفتم افتادگی دارد و در محرم 1283ق کتابت شده است.[5]]

زین العابدین تبریزی

زین العابدین بن محمّد علی تبریزی، از فضلاء قرن سیزدهم است. در اصفهان ساکن بوده و احتمالاً کتاب «زینه الصالحین» (در آداب دعا و شرایط آن و اذکار و فضیلت آن و اسرار طهارات و غیره) از تألیفات اوست. تاریخ نسخه 1263ق است ولی معلوم نیست که سال تألیف است و یا کتابت نسخه. زین العابدین تبریزی این نسخه را تصحیح نموده و مطالبی را بر آن افزوده است.[6]

زین العابدین رمّال اصفهانی*

زین العابدی رمّال فرزند محمّد قاسم اصفهانی، از مردان قرن دهم هجری است در

[1]فهرست گلپایگانی، ج2، ص155.

[2]فهرست مرعشی، ج4، ص341 و 342 و ج23، ص96.

[3]فهرست مرعشی، ج23، ص96 و ج20، ص302.

[4]الذریعه، ج12، ص93؛ دانشمدان و بزرگان اصفهان، ج2، ص658.

[5]فهرست مرعشی، ج4، ص341 و 342 و ج23، ص96.

[6]الذریعه، ج12، ص93؛ دانشمدان و بزرگان اصفهان، ج2، ص658.

عمل به رمل و اسطرلاب استاد بوده و تألیفاتی در این موضوعات دارد. ظاهرا اوایل قرن یازدهم هجری را هم درک کرده است. این کتابها از اوست:

1. «ثمره الارواح» به فارسی، در رمل، در دو مقدمه، چهار باب و یک خاتمه. نسخه هایی از این کتاب در کتابخانه های مجلس شورا، مجلس سنای سابق، ملّی و آیت اللّه مرعشی موجود است.[1]2. «زین الرمّل»[2]3. «کنز الاحباب»، در رمل، به فارسی، که در سال 993ق در دو مقدمه و دو مقاله (و هر مقاله شامل هشت باب) تألیف شده است و نسخه هایی از آن در کتابخانه های مجلس شورا، آستان قدس رضوی، ملّی، دائره المعارف بزرگ اسلامی و آیت اللّه مرعشی موجود است.[3]

زین العابدین قهفرخی

زین العابدین بن قربانعلی قهفرخی [از فضلاء قرن سیزدهم هجری و از اهالی «قهفرخ» از توابع چهارمحال] کتابهای «کبری» و «بهجه الطالبین» را در شنبه 17 رجب 1273ق به خط نسخ به پایان رسانیده است. این دو نسخه به شماره 7298 در کتابخانه آیت اللّه مرعشی در قم موجود است.[4]

سیّد زین العابدین مختاری نایینی

سیّد زین العابدین مختاری نایینی بن سیّد محمّد بن سیّد روح الامین حسینی مختاری عبیدلی سبزواری، عالم فاضل، از علماء قرن دوازدهم هجری، ساکن اصفهان.

وی تا سال 1122ق زنده بوده و در این سال تملک خود را بر کتاب «لوامع النّجوم»

[1]فهرست مجلس، ج36، ص173؛ فهرست سناج، ج2، ص75؛ فهرست ملی، ج1، ص321؛ فهرست مرعشی، ج21، صص 332-334 و ج22، ص253.

[2]فهرست مجلس، ج21، ص163.

[3]فهرست مجلس، ج21، صص 163-165 و ج36، صص 94 و 202؛ فهرست الفبایی رضوی، ص471؛ فهرست ملّی، ج5، ص579؛ فهرست دائره المعارف، ج1، ص326؛ فهرست مرعشی، ج14، ص218.

[4]فهرست مرعشی، ج19، ص89.

نگاشته است.[1]

زین العابدین رارانی اصفهانی

زین العابدین بن حاج محمّد رارانی اصفهانی [از کاتبان فاضل قرن یازدهم هجری است. در اصفهان ساکن بوده و خط نسخ را خوش می نوشته است. اصل او از قریه «راران» جِی اصفهان است که اکنون به شهر پیوسته و در شمار محلّه های اصفهان محسوب است.[2]] ظاهرا او از شاگردان علّامه ملّا محمّد باقر مجلسی است.[3]

[این کتاب ها به خط او در کتابخانه ها موجود است]:

1.. «لوامع صاحبقرانی» تألیف: ملّا محمّد تقی مجلسی، تاریخ کتابت 23 ربیع الثّانی 1066ق موجود به شماره 2986 در کتابخانه مرکزی دانشگاه طهران.[4]2. «من لا یحضره الفقیه» تألیف: شیخ صدوق، تاریخ کتابت: یکشنبه 22 جمادی الثّانیه 1077ق، موجود در کتابخانه مرکزی دانشگاه طهران.[5]علّامه مجلسی گواهی کرده که این نسخه از روی نسخه درستی که من نزد پدرم خواندم نوشته شده است. [3. «الامالی» تألیف: شیخ صدوق، تاریخ کتابت: شب شنبه 24 شعبان 1063ق، موجود در کتابخانه علّامه مفضال حاج سیّد محمّد علی روضاتی در اصفهان[6]]

میرزا زین العابدین شهرستانی

میرزا زین العابدین بن رفیع الدّین محمّد صدر شهرستانی، شاعر ادیب [از سخنوران قرن یازدهم هجری] او نوه دختری شاه عباس اوّل بوده و در کودکی به دستور شاه صفی کور شد. با این حال به تحصیل علم و ادب پرداخته و شعر نیز می سرود و در اصفهان

[1]الذریعه، ج18، ص371؛ الکواکب المنتشره، ص299.

[2]فهرست خوشنویسان و کاتبان اصفهان: خطی.

[3]زندگینامه علّامه مجلسی، ج2، ص36؛ تلامذه العلّامه المجلسی، ص147.

[4]فهرست مرکزی دانشگاه طهران، ج12، ص2986.

[5]فهرست مرکزی دانشگاه طهران، ج8، ص23.

[6]فهرست کتب خطی اصفهان، ج1، ص58.