رجبعلی بن محمّد صالح طوسی اصفهانی بن علینقی، از کاتبان دوره زندیه است. او اوایل قرن سیزدهم هجری را هم درک کرده و خط نسخ را با مهارت می نوشته است. مجموعه ای به خط او شامل «اصول فقه» تألیف: ملّا عبداللّه تونی و «شرح وافیه» تألیف: سیّد صدرالدّین محمّد رضوی قمی با تاریخ 1206ق در کتابخانه وزیری یزد موجود است.[1]
[وی از شاگردان شیخ احمد احسائی بوده و به دستور شاهزاده محمّد ولی میرزا قاجار «الاربعون حدیثا» را به فارسی تألیف کرده که به شماره 2/8787 در کتابخانه مجلس شورای اسلامی موجود است.[2]]
رجبعلی اصفهانی*
رجبعلی بن عبداللّه اصفهانی، از خوشنویسان و کاتبان قرن سیزدهم هجری است. خط نسخ را خوش می نوشت.
از آثار او کتابت «اخوان الصفا» تألیف: بهاءالدّین محمّد فاضل هندی به خط نسخ در سال 1238ق است.
این نسخه به شماره 528 در کتابخانه آستان قدس رضوی موجود است.[3]همچنین او کتاب «مصاحب الخلوات» تألیف: میرزا فریدون بندپی مستوفی را به خط نسخ در دوشنبه اول جمادی الاوّل 1244ق کتابت نموده است. این کتاب در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران موجود است.[4][او نسخه ای از «النهایه فی شرح الهدایه» تألیف: ملّا محمّد تونی را در پنج شنبه 19 محرّم 1239ق کتابت کرده که جزو کتابهای اهدایی خانواده مرحوم سیّد مصلح الدّین مهدوی به گنجینه نسخ خطی اصفهان موجود است.[5]]
[1]فهرست وزیری، ج4، ص1279.
[2]الشریعه، ج1، ص32.
[3]فهرست الفبایی رضوی، صص 32 و 687.
[4]فهرست مرکزی دانشگاه، ج17، ص210.
[5]فهرست کتابخانه سیّد مصلح الدّین مهدوی، ص103.
رجبعلی مازندرانی
رجبعلی بن خواجه علی مازندرانی [از کاتبان قرن یازدهم هجری] در 25 ربیع الثّانی سال 1050ق از کار کتابت رساله «مبادی آراء مدینه فاضله» تألیف: فارابی را به خطّ نستعلیق در اصفهان فراغت یافته و کتاب به شماره 2 ضمن مجموعه شماره 2110 در کتابخانه مرکزی دانشگاه طهران موجود است.[1]
رحمان گنجی*
رحمان گنجی، روزنامه نگار و نویسنده معاصر اصفهان در حدود سال 1297ش در روستای «اَرجَنگ» در چهارمحال و بختیاری متولّد شد. او در سال 1330ش هفته نامه «گنج کوهرنگ» را تأسیس کرد و با مقالات انقلابی خود از نهضت ملّی به شدّت حمایت کرد و با سخنرانی های پرشور مردم را به مبارزه با استبداد و استعمار فرا خواند. به این خاطر در سال 1333ش نشریه اش توقیف شد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی، او در سال 1360ش بار دیگر «گنج کوهرنگ» را منتشر کرد که تا سال 1371ش ادامه یافت.
گنجی در سال 1376ش درگذشت[2]و در قبرستان امامزاده سیّد محمّد خمینی شهر به خاک سپرده شد.
استاد رجبعلی سنمار*
استاد رجبعلی سنمار فرزند استاد غلامحسین، هنرمند معاصر و از اساتید معماری سنتی اصفهان است. در حدود سال 1285ش در اصفهان متولّد شده و از نوجوانی نزد
[1]فهرست مرکزی دانشگاه طهران، ج8، ص745.
[2]روزنامه سلام، ضمیمه استان اصفهان، مورخ 21 خرداد 1376؛ مجله دنیای سخن: شماره 74، بهار 1376.
پدر معماری را فرا گرفته و از سال 1347ش به استخدام دفتر فنی سازمان حفاظت آثار باستانی درآمد. او و دو برادرش استاد هاشم و استاد ابوالقاسم اغلب نزد پدر به معماری بناها و مرّمت آثار تاریخ مشغول بوده اند.
او بسیاری از بناها و آثار تاریخی اصفهان همچون سی و سه پل، مسجد آقانور، تالار تیموری، مدرسه چهارباغ، مسجد شاه (مسجد امام فعلی)، مسجد شیخ لطف اللّه، طاق های بازار بزرگ و بازارهای منشعب از آن، مسجد جامع و مسجد حاج محمّد جعفر (که در اثر بمباران هواپیماهای رژیم عراق در جریان جنگ ایران و عراق به شدت آسیب دیده بودند) را مرمّت کرده است.
او زندگی ساده و زاهدانه ای داشت. معلومات خود را در اختیار دیگران قرار می داد و خصوصا دانشجویان دانشگاه هنر اصفهان از تجربه، و اطلاعات ارزنده او بهره مند می شدند.[1]
رجبعلی سنمار سرانجام در 9 فروردین 1373ش درگذشت و در قطعه 35 گورستان باغ رضوان اصفهان به خاک سپرده شد.[2]
ملّا رجبعلی شفتی
آخوند ملّا رجبعلی بن آقا محمّد شفتی [از فضلاء قرن سیزدهم هجری] در سال 1238ق در محله درکوشک اصفهان نسخه ای از «ترجمه الصلاه» تألیف: مولی محسن فیض کاشانی را کتابت نموده است. نسخه به شماره1276 در کتابخانه آیت اللّه گلپایگانی در قم موجود است.[3]
او احتمالاً از شاگردان حاج سیّد محمّد باقر حجّت الاسلام شفتی است. یادداشتی از او بر کتابت «منتخب تحفه الأبرار» سیّد حجّت الاسلام با تاریخ های 1244 و 1258ق
[1]معماران و مرّمت گران سنّتی اصفهان، صص 144-147.
[2]سایت اینترنتی یادبود.
[3]فهرست گلپایگانی، ج2، ص32؛ بیان المفاخر، ج2، ص243.
موجود است. این کتاب به شماره 36 در کتابخانه حاج سیّد مرتضی شهشهانی موجود است.[1]
ملّا رجبعلی تبریزی
آخوند ملّا رجبعلی تبریزی، عارف حکیم و ادیب شاعر [از مشاهیر فلاسفه اصفهان در قرن یازدهم هجری].
معاصر شاه عباس ثانی [اصلاً از تبریز بوده و از تاریخ ولادت او آگاهی نداریم. در اصفهان نزد جمعی از دانشمندان از جمله میرزا ابوالقاسم فندرسکی به تحصیل پرداخته است. او از فلاسفه پیرو مکتب مَشّاء بوده و با عقاید فیلسوف معاصر خود ملّا صدرا درباره موضوعاتی چون حرکت جوهری مخالفت می کرده است و برخی از شاگردانش نیز نحله ای جدا مقابل شاگردان ملّا صدرا را در فلسفه دنبال می کرده اند[2]]
از اَوان شباب تا انتهای عمر لحظه ای در تحصیل علم کوتاهی نکرده و عمر را به قناعت و زهد سپری کرده است.
سالهای طولانی به تدریس مشغول بوده و در مدرسه شیخ لطف اللّه اصفهان به تدریس [کتابهای فلسفی چون «اشارات» و «شفا»] مشغول بوده است. در عهد شاه عباس ثانی در محلّه عباس آباد ساکن بود. شاه عباس ثانی بنا به ارادتی که به او داشت خانه ای در محلّه شمس آباد در بیرون حصار اصفهان برای او خرید.
ملّا رجبعلی در اواخر عمر به عوارض کهولت همچون بیماری و ضعف مبتلا شده و قدرت تدریس را نداشته و لذا خانه نشین شده بود، تا اینکه در سال 1080ق وفات یافته است.[3]
[در باب تاریخ فوت او اقوال مختلفی نقل شده است امّا صحیح ترین قول همان است
[1]بیان المفاخر، ج1، ص315.
[2]بنگرید به: منتخباتی از آثار حکمای الهی ایران، قسمت اوّل، صص 202-271؛ شرح مشاعر لنگرودی: مقدمه، ص19.
[3]تذکره نصرآبادی، ج1، ص223؛ قصص الخاقانی، ج2، صص 46-48.
که میر عبدالحسین خاتون آبادی که معاصر ملّا رجبعلی است، در کتاب خود ذکر کرده و ذیل و قایع سال 1080ق فوت او را ثبت و ضبط نموده است.[1]]
ماده تاریخ وفاتش را میرزا محمّد طاهر نصرآبادی گفته است:
«شهر تقوی و علم و دانش» را کرد «ملّا رجبعلی» خالی
[این بیت با ملاحظه تعمیه آن محاسبه شده ولی تاریخ 1080ق از آن به دست نیامد.]
صاحب ریاض العلماء به او اعتقادی نداشته و می نویسد: ملّا رجبعلی در علوم ادبی و دینی اطلاعاتی نداشته، لیکن در علوم عقلی استاد بوده و «شفا» و «اشارات» را تدریس می نموده، لیکن قدرت به نوشتن عربی نداشته است.[2]
با این همه شاگردان بسیاری را تربیت کرده که از آن جمله اند:
[1. میر محمّد اسماعیل خاتون آبادی 2. میرزا محمّد حسین حکیم باشی قمی[ 3. محمّد رفیع زاهدی معروف به «پیرزاده»4. محمّد شفیع اصفهانی [5. محمّد سعید حکیم باشی قمی معروف به «میرزا کوچک»]6. محمّد سعید قاضی قمی7. ملّا عباس مولوی [8. میرزا عبداللّه یزدی (فرزند میراجری)9. علیقلی بن قرچغای خان ترکمان 10. ملّا فریدون شیرازی 11. لطفعلی بیک افشار] 12. میرزا قوام الدّین محمّد رازی طهرانی [13. ملّا محمّد فاضل سراب 14. آقا جمال الدّین محمّد خوانساری[3]]
او در جوانی شعر می سروده و «واحد» تخلّص می کرده است. [از او رباعیاتی به جای مانده است ولی نسخه ای از دیوان او شناسایی نشده است و ظاهرا اشعار او در حدّ یک دیوان نبوده است.]
از اوست:
[1]وقایع السنین و الاعوام، ص530.
[2]ریاض العلماء، ج2، صص 283-285.
[3]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص611.
واحد که به کوی دوست منزل دارد غم نیست اگر غم تو در دل دارد
پیوسته به تعمیر بدن مشغول است بیچاره همیشه دست در گل دارد[1]
کتب زیر از اوست:
1. «اثبات واجب تعالی با بیان معنی وجود و معنی اشتراک لفظی و معنوی» یا «رساله وجودیه» مشتمل بر مقدمه و 5 مطلب و خاتمه، به فارسی، که نسخه های خطی فراوانی از آن در کتابخانه ها موجود است از جمله در کتابخانه های مجلس سنای سابق، مرعشی، مرکز احیاء اسلامی (قم)، حوزه علمیه امام صادق علیه السلام اردکان، آستان قدس رضوی، و همچنین کتابخانه های خوانساری، تقوی، سیّد مهدی لاجوردی (قم)، ملّا محمّد حسین بن محمّد قاسم قمشه ای نجفی و غیره. آقا جمال الدّین محمّد خوانساری کتابی در ردّ این کتاب نوشته است.
«رساله وجودیه» ملّا رجبعلی در کتاب «منتخبات آثار حکمای الهی ایران» (قسمت اوّل) به چاپ رسیده است. 2. «رساله در تطبیق آنچه شرع درباره معاد گفته با صفات نفس» [3. «تعلیقات که مسائل چندی است حکمی از قسمت امور عامه» و به شماره 381 در کتابخانه آستان قدس رضوی موجود است[2]]
[1]سایر منابع شرح حال: رجال اصفهان یا تذکره القبور، ص212؛ تذکره ریاض العارفین، (چاپ 1305ش)، ص238؛ طرائق الحقائق، ج3، ص162؛ دانشمندان آذربایجان، ص390؛ سخنوران آذربایجان، ج2، ص768؛ مفاخر آذربایجان، ج3، صص 1364-1366؛ و ج5، صص 2646-2648؛ تاریخ ادبیات در ایران، ج5، ص340؛ ریحانه الادب، ج6، ص285؛ لغت نامه دهخدا: ذیل «واحد»، ص31؛ تذکره روز روشن، صص 682 و 683؛ تحریر ثانی تاریخ حکماء و عرفاء، ص134.
[2]الذریعه، ج1، صص 104 و 105 و ج11، صص 78 و 79 و ج2، ص1247؛ فهرست رضوی، ج4، صص 53 و 151؛ فهرست احیاء، ج5، ص ص 278؛ فهرست مرعشی، ج31، ص723؛ فهرست امام صادق علیه السلام اردکان، ج2، ص24؛ آشنایی با چند نسخه خطی، ج1، ص115؛ فهرست مجلس، ج2، ص176.
[در اینجا ضروری است تذکر داده شود که دو تألیف منسوب به ملّا رجبعلی تبریزی «کلید بهشت» و «مقاله فی أنّ الواحد لا یصدر عنه الّا الواحد» که با عنوان «الاصول الاصلیه» و «الاصل الأصیل» یا «الاصول الآصفیه» معرفی شده، نیز قطعا از او نیست و مطابق تحقیقات پردامنه و عالمانه علّامه دانشمند جناب آقای حاج سیّد محمّد علی روضاتی هر دو آنان از تألیفات محمّد سعید حکیم فرزند محمّد باقر و معروف به حکیم کوچک قمی است و انتساب این کتابها به شخص دیگری به نام قاضی سعید قمی نیز اشتباه است.[1]]
آقا رجبعلی زارع اصفهانی
آقا رجبعلی بُرخواری اصفهانی متخلّص به «زارع» شاعر ادیب [از سخنوران قرن سیزدهم هجری] از علم و ادب بابهره بوده لکن در بلوک بُرخوار اصفهان به زراعت مشغول بوده است. وی در مدح منوچهر معتمدالدّوله حاکم اصفهان قصایدی سروده است.
از اوست:
زد تاج زرنگار مرصّع به سر چمن روییده شد بنفشه بر اطراف جویبار
گل زد به ناز بر سر خود تاج داوری بلبل نمود بر سر او جان خود نثار[2]
ملّا رجبعلی مینو
ملّا رجبعلی متخلّص به «مینو»، شاعر ادیب، متوفّی در 9 شوّال سال 1325ق مدفون
[1]دومین دو گفتار، صص 41-43.
[2]تذکره مدایح معتمدیه: خطی.
در صحن امامزاده احمد اصفهان.[1]
رجبعلی نقاش اصفهانی*
رجبعلی نقاش اصفهانی، از هنرمندان قرن سیزدهم هجری است. وی نزد میرزا علی نقاش، هنرنگارگری را آموخته و بدین مناسبت در آثار خود «حُسن کلک رجبعلی ز علی است» رقم می زده است.
از آثار او قلمدان های ارزنده و زیبایی موجود است.[2]
رحمت اصفهانی*
رحمت بن ملک علی اصفهانی، از فضلاء دوره صفویه است. او «شرح کافی» (از اوّل کتاب الدّعا تا آخر کتاب العشره) تألیف: ملّا محمّد صالح مازندرانی را در دوشنبه 15 جمادی الآخر 1100ق در مدرسه شیخ علیخان کتابت کرده است. این نسخه به شماره 665 در کتابخانه علّامه طباطبائی شیراز موجود است.[3]
دکتر رحمت اللّه برجیان
دکتر رحمت اللّه برجیان، از اساتید پزشکی و اطبّاء حاذق معاصر. در سال 1302ش متولّد شده و تحصیلات ابتدایی و متوسّطه خود را در اصفهان به پایان رسانیده و در سال 1321ش به دانشکده پزشکی تهران رفت و در سال 1327 به اخذ دکترا نائل و تز خود را با عنوان «سندرم های دیسانتریفورم» ارائه نمود. سپس در فارس و تهران به
[1]رجال اصفهان یا تذکره القبور، ص172؛ دانشمندان و و بزرگان اصفهان، ج2، ص969؛ مزارات اصفهان، ص95.
[2]هنر قلمدان، ص112؛ دایره المعارف هنر، ص249؛ دانشنامه هنرمندان ایران و جهان اسلام، ص239.
[3]نسخه پژوهی، دفتر دوّم، ص183.