مرعشی موجود است.[1]17. «ترجمه فضائل ادعیه»، به عربی و فارسی در 13 باب، که نسخه ای از آن در کتابخانه آیت اللّه مرعشی موجود است.[2]18. «ترجمه کلمات قصار» یا «حکمت اسلام» به فارسی که به شماره 9230 در کتابخانه مجلس شورای اسلامی موجود است. به کوشش مرحوم محدث ارموی به چاپ رسیده است.[3]19. «الامامه» که امامت را با استفاده از خطبه های نهج البلاغه اثبات کرده است. نسخه به خط مؤلف نزد سیّد میرزا هادی خراسانی حائری در کربلا موجود بوده است.[4]
محمّد صالح بن پیرزاد
محمّد صالح بن پیرزاد [از فضلاء قرن یازدهم هجری] در سال 1074ق از کتابت نسخه ای از کتاب «تحریر اکر نادوسیوس» به خط نسخ در اصفهان فراغت یافته و نسخه به شماره 3293 در کتابخانه ملّی ملک در تهران موجود است.[5]
[شاید او فرزند محمّد رفیع زاهدی معروف به «پیرزاده» (از شاگردان ملّا رجبعلی تبریزی) باشد.]
میر محمّد صالح آقا دگمه چین
میر محمّد صالح خاتون آبادی معروف به «آقا دگمه چین» بن سیّد جعفر بن میر محمّد صالح، عالم فاضل جلیل. [از علمای قرن سیزدهم هجری] در محلّه چهارسو علیقلی آقا از متفرّعات محلّه بیدآباد اصفهان ساکن و در مسجد علیقلی آقا امامت می نموده و به آقای دگمه چین (تکمه چین) مشهور بوده این شهرت تا این زمان در بین اعقاب او مشهور [است] در سال های اخیر کلمه «سادات» را نام خانوادگی خود قرار دادند.[6]
[1]فهرست مرعشی، ج32، ص428.
[2]فهرست مرعشی، ج30، صص 414 و 415.
[3]فهرست مختصر مجلس، ص166.
[4]الذریعه، ج2، ص328.
[5]فهرست ملک، ص112.
[6]بیان المفاخر، ج1، ص244؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج1، ص49؛ مرآت الاحوال جهان نما، صص 104 و 262 و 266.
محمّد صالح باغ سهیلی
محمّد صالح بن حاج حسنعلی باغ سهیلی [از کاتبان اوایل عهد صفویه] دو رساله از شهید ثانی به نام های «رساله در حکم کسی که در محل ساکن است و...» و «رساله در طواف حائض» را در ربیع الاوّل سال 1001ق کتابت نموده است.[1]
باغ سهیل از محلّه های اصفهان است و قبرستان باغ سهیل و شیرسبز در حوالی طوقچی، مقبره جماعتی از سادات گلستانه بوده که از بین رفته و در اراضی ان در سالهای اخیر مسجد ساخته اند.[2][احتمالاً صاحب عنوان هم در این گورستان مدفون شده است.]
صالح اصفهانی
ابویوسف صالح بن حمّاد بن عبدالعزیز [از محدّثین عامّه اصفهان در قرن سوم هجری [از «بکر به بکار قیسی بصری» روایت نموده و «اسحاق بن شاذه» از او حدیث نقل کرده است.[3]
میرزا محمّد صالح مجلسی
میرزا محمّد صالح مجلسی معروف به «آقابزرگ» فرزند میرزا حیدرعلی بن میرزا عزیزاللّه بن میرزا محمّد تقی الماسی بن میرزا کاظم بن میرزا عزیزاللّه بن ملّا محمّد تقی مجلسی، عالم فاضل [در اوایل قرن سیزدهم هجری] در اصفهان ساکن بوده و به تحصیل
[1]الذریعه، ج11، ص180؛ الروضه النّضره، ص280.
[2]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج1، ص8.
[3]ذکر اخبار اصفهان، ج1، ص350.
پرداخته و از پدر دانشمند خود اجازه دریافت نموده است.
مادر او دختر آقا محمّد هادی (ثانی) بن آقا محمّد علی بن آقا محمّد هادی (مترجم) بن ملّا محمّد صالح مازندرانی است.[1]
محمّد صالح اصفهانی
محمّد صالح بن محمّد رضا اصفهانی، از کاتبان قرن یازدهم هجری است که در 14 رمضان 1042ق نسخه ای از «شافیه» ابن حاجب را کتابت نموده و به شماره 13041 در کتابخانه آستان قدس رضوی موجود است.[2]
ملّا محمّد صالح اصفهانی
آخوند ملّا محمّد صالح بن رضاقلی اصفهانی، عالم فاضل [از علمای قرن یازدهم هجری. در خوبی ها و فضائل نفسانی ممتاز بوده و پس از وفات پدر، به جای او در مسجد جامع جدید عباسی (مسجد شاه = مسجد امام فعلی) در اصفهان پیشنماز شده است. وی در سال 1097ق در اصفهان وفات یافت.[3]]
کتاب «عقاید المؤمنین» در اصول عقاید، به فارسی در یک مقدمه و 5 باب از تألیفات اوست که ضمن مجموعه شماره 4386 در کتابخانه مجلس شورای ملّی موجود است.[4]
شیخ محمّد صالح بیدآبادی
[1]زندگینامه علّامه مجلسی، ج1، ص349؛ علّامه مجلسی بزرگمرد علم و دین، ص541.
[2]فهرست رضوی، ج12، ص112.
[3]وقایع السّنین و الاعوام، ص523؛ اعیان الشیعه، ج32، ص43؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص639.
[4]فهرست مجلس، ج12، ص93.
شیخ محمّد صالح بن شیخ زین العابدین بیدآبادی، عالم فاضل ادیب [از فضلای قرن سیزدهم هجری] او برادر میرزا محمّد طاهر دیباچه نگار (شعری) اصفهانی است او از سلسله مشایخ بیدآباد و از اعقاب شیخ زاهد گیلانی بوده و در اصفهان خدمت جمعی از بزرگان علم و دانش تلمّذ نموده و خدمت مرحوم حجه الاسلام شفتی و دیگران را درک نموده سپس به طهران رفته و آنجا در مدرسه دارالفنون به تدریس علوم ادبی و غیره پرداخته و هم در مسجد دارالفنون امامت می نموده و تا سال تألیف گنج شایگان یعنی سال 1273 ق حیات داشته است.[1]
ملّا محمّد صالح زجاجی
مولی محمّد صالح زجاجی بن سلطان محمّد اصفهانی [از فضلاء قرن یازدهم هجری[ در نسخه ای از «تهذیب الوصول» تألیف: علّامه حلّی که در سال 953ق کتابت شده و دارای حواشی است یکی از حواشی از: محمّد صالح بن سلطان محمّد اصفهانی است که در سه شنبه 10 شعبان سال 009 (ارقام عشرات و مآت از بین رفته است). نسخه به شماره 809 در کتابخانه مرکزی دانشگاه طهران موجود است.[2]
[وی به توسط وکیلش شیخ یونس صیمری جزائری به علی بن محمّد خوراسکانی سفارش کتابت نسخه «تهذیب الاحکام» را داده و خوراسکانی در سال 1008ق آنرا نوشته و زُجاجی در سفر مشهد مقدس در دهه اوّل صفر 1013ق آن را مقابله کرده است.[3]]
محمّد صالح هفشوئی اصفهانی*
محمّد صالح بن پیر سلیمان هفشوئی اصفهانی، از فضلاء قرن یازدهم هجری است.
[1]بیان المفاخر، ج1، ص330؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص742؛ گنج شایگان (چاپ سنگی)، صص 485-487.
[2]فهرست مرکزی دانشگاه طهران، ج5، ص1666.
[3]فهرست مرعشی، ج14، ص101.
پدرش از فضلاء و ادباء اصفهان و از اهالی قریه «هَفشویه» از بلوک قُهاب جی اصفهان بوده است. او نسخه ای از «مشارق الانوار الیقین فی فضائل امیرالمؤمنین علیه السلام » تألیف: شیخ رجب برسی را به خط نسخ در 19 رمضان 1076ق کتابت کرده که به شماره 9525 در کتابخانه مجلس شورای اسلامی موجود است.[1]
محمّد صالح اصفهانی*
محمّد صالح بن حاج محمّد شفیع اصفهانی، از کاتبان قرن یازدهم هجری است. او نسخه ای از «انساب النّواصب» تألیف: علی استرآبادی را در یکشنبه 11 شوال 1083ق به خط نسخ کتابت کرده که در مدرسه غرب همدان موجود بوده است.[2]
صالح اصفهانی
ابوالفضل صالح بن صباح اصفهانی، از محدّثین اصفهان است. او از «ابن عُینیه» روایت می کند. حسن بن سلم نیز از صالح اصفهانی نقل حدیث کرده است.
شیخ ابومسعود رازی گفته است که صالح مستجاب الدّعوه بوده است.[3]
ملّا محمّد صالح مازندرانی
ملّا محمّد صالح بن ملّا محمّد طاهر مازندرانی، عالم فاضل، متوفی 10 ربیع الثانی 1190ق و مدفون نزدیک قبر ملّا اسماعیل خواجوئی در تخت فولاد اصفهان.[4]
[1]فهرست مختصر مجلس، ص756؛ تراجم الرّجال، ج2، ص726.
[2]فهرست غرب، ص9.
[3]ذکر اخبار اصفهان، ج1، ص348.
[4]رجال اصفهان یا تذکره القبور، ص217؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص726؛ سیری در تاریخ تخت فولاد، ص385.
ملّا محمّد صالح (آقابزرگ) مازندرانی
ملّا محمّد صالح معروف به «آقابزرگ» فرزند ملّا عبدالباقی بن ملّا محمّد صالح ساروی مازندرانی، عالم فاضل محقق [از علمای قرن دوازدهم هجری] در اصفهان متولّد شده و نزد جمعی از علمای اصفهان تحصیل کرده و از عمویش آقا محمّد هادی مترجم روایت نموده است. او در اوایل جوانی به هند رفته و مورد توجّه و احترام اعیان و فضلاء آن دیار واقع شده و عاقبت در بنگاله ساکن شده و به تبلیغ دین و تدریس مشغول شد. مولی عبدالغنی بن ابی طالب کشمیری از او اجازه نقل حدیث گرفته است. ظاهرا وی قبل از سال 1194ق وفات یافته است. از تألیفات او «تهذیب الاخلاق» یا «اخلاق محمّد صالح» است.[1]
میر محمّد صالح خاتون آبادی
میر محمّد صالح بن میر عبدالواسع بن میر محمّد صالح بن میر محمّد اسماعیل (شاهمراد) حسینی خاتون آبادی اصفهانی، عالم فاضل، فقیه محقّق، محدّث و مفسر جلیل القدر. در سال 1058ق در خاندان علم و فضیلت در اصفهان متولّد شده و سال ها نزد علمای عالیقدر خصوصا ملّا میرزا شیروانی، علّامه مجلسی و آقا حسین خوانساری علوم عقلی و نقلی را آموخته و به مراتب عالی علم و فضیلت نائل شد.
او همچنین از استادش علّامه مجلسی در سال 1085ق و نیز ملّا ابوالحسن فتونی عاملی و شیخ احمد بن اسماعیل جزایری اجازه کسب نموده است.
او صبیّه علّامه مجلسی را به زوجیّت داشته و از آن مخدّره صاحب فرزندانی شده که از آن جمله است میر محمّد حسین خاتون آبادی او پس از وفات علّامه مجلسی در سال
[1]زندگینامه علّامه مجلسی، ج1، ص359؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج1، ص47؛ مرآت الاحوال جهان نما، صص 134 و 271؛ فیض قدسی، ص217؛ الذریعه، ج1، ص375 و ج4، ص507 و ج5، ص54؛ علّامه مجلسی بزرگمرد علم و دین، ص553؛ الکواکب المنتشره، صص 375 و 376.
1110ق امام جمعه اصفهان و در سال 1115ق به امر شاه سلطان حسین صفوی به منصب شیخ الاسلامی اصفهان منصوب شد.
او سالها در اصفهان به اقامه جماعت، تدریس، نهی از منکر، ترویج شریعت و تحقیق و تألیف مشغول بوده تا اینکه در سال 1126ق در اصفهان وفات یافته و جنازه به نجف اشرف حمل و در حرم مطهر حضرت علی بن ابیطالب علیه السلام مدفون شده است. در برخی مواضع وفاتش را 1116ق نوشته اند که اشتباه است.[1]
کتب زیر از تألیفات اوست:
1. «اثبات عصمت انبیاء علیهم السلام »2. «احوال الملائکه»، کتابی بزرگ است.3. «اسرار الصّلاه»4. «رساله در ذکر اسماء علمایی که سنّی بودند و سپس شیعه شدند»5. «اصول العقائد»6. «الانوار المشرقه»7. «ایمان و کفر»8. «تفسیر سوره فاتحه و توحید»9. «التّقویم الشرعّی» که در سال 1110ق تألیف شده و تاریخ آن را [نورالدّین کاشانی متخلّص به] نجیب شاعر ضمن قطعه ای گفته است:
نجیب از پی ساعت نحس دیدن چو تاریخ شد به آیین تقوی
برآورد (جزوی) ز (تقویم شرعی) ز (تقویم شرعی) برآورد (جزوی)
1110=26-1136
[نسخه های مختلفی از کتاب «تقویم شرعی» در کتابخانه های آیت اللّه مرعشی، ملک، مجلس شورا، دانشکده الهیات تهران و دانشکده الهیات مشهد موجود است.
[1]وقایع السنین و الاعوام، ص555؛ تاریخ و سفرنامه حزین، صص 209 و 358 و 359؛ مرآت الاحوال جهان نما، ج1، ص123؛ فیض قدسی، ص148؛ فوائد الرضویه، ج2، ص546؛ الکواکب المنتشره، صص 368 و 369؛ ریحانه الادب، ج2، ص102؛ معجم المؤلفین، ج10، ص84؛ تلامذه العلّامه المجلسی، صص 110 و 111؛ مصفی المقال، ص201؛ زندگینامه علّامه مجلسی، ج1، صص 288 و 289 و ج2، صص 46 و 47؛ خاندان شیخ الاسلام اصفهان، ص41؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، صص 726 و 727؛ رجال اصفهان (دکتر کتابی)، ج1، صص 54-57؛ نجوم السماء، ص209؛ نابغه فقه و حدیث، صص 370-376؛ علّامه مجلسی بزرگمرد علم و دین، صص 366-374؛ دانشمندان خوانسار، صص 164-166.
نسخه اصل به خط مؤلف که در جمادی الاوّل 1111ق تحریر شده در کتابخانه دانشکده الهیات دانشگاه تهران موجود است.[1]] 10. «تقویم المؤمنین» [در یک مقدمه و 14 باب و یک خاتمه و به فارسی تألیف شده است. نسخه ای از آن به خط مؤلف به ضمیمه «تقویم شرعی» در کتابخانه دانشکده الهیات تهران و نسخه ای دیگر به شماره 3/4127 در کتابخانه آیت اللّه مرعشی نجفی در قم موجود است.[2]] 11. «تکمله مرآت العقول» 12. «التهلیلیه» در حکم تهلیل آخر اقامه 13. «الجامع فی الاصول و العقائد» 14. «حدائق المقرّبین» معروف ترین تألیف او، به فارسی [در فضیلت بعضی از ملائکه بر بعضی دیگر و فضیلت انبیاء بر ملائکه و فضیلت حضرت رسول صلی الله علیه و آله بر تمام موجودات. کتاب به نام شاه سلطان حسین صفوی در 5 حدیقه و در رمضان 1115ق تألیف شده است. دو نسخه از این کتاب در کتابخانه آیت اللّه مرعشی نجفی یک نسخه در کتابخانه مرحوم سیّد ضیاءالدّین علّامه در اصفهان و نسخه ای هم در کتابخانه علّامه مفضال سیّد محمّد علی روضاتی در اصفهان موجود است و این 4 نسخه جملگی در دوره قاجار کتابت شده اند.[3]] 15. «الحدیقه السلیمانیّه» 16. «خلف الوعد» 17. «ذریعه النّجاح» به زبان فارسی، در اعمال سال، که در زمان شاه سلیمان صفوی تألیف شده است [کتاب در یک مقدمه و 12 باب و یک خاتمه در سال 1088ق تألیف شده و نسخه هایی از آن در کتابخانه های آیت اللّه مرعشی، آیت اللّه گلپایگانی، مدرسه فیضیه در قم، آیت اللّه روضاتی در اصفهان، وزیری یزد، آستان قدس رضوی در مشهد، فرهنگ و ارشاد اسلامی کاشان، آیت اللّه جلیلی در کرمانشاه و آصفیه موجود است. نسخه کتابخانه آصفیه در سال 1110ق کتابت شده و نسخه کتابخانه آیت اللّه حاج سیّد محمّد
[1]الذریعه، ج4، ص397؛ فهرست ملک، ج8، ص493؛ فهرست مجلس، ج7، ص 52 و 275؛ فهرست الهیات تهران، صص 301 و 302؛ فهرست الهیات مشهد، ج2، ص604.
[2]فهرست الهیات تهران، ص301 و 302؛ فهرست مرعشی، ج11، ص145.
[3]فهرست مرعشی، ج12، ص309 و ج18، ص330؛ فهرست سه کتابخانه اصفهان، صص 143 و 146؛ فهرست کتب خطی اصفهان، ج1، ص346.