در محاورات او را حاجی ملاّ جواد می گفتند وی در تدریس سلیقه ای بسیار خوب مستحسن داشت. مطالب را بسیار منقّح و خالی از حشو زواید بیان می فرمود. متون معقول و منقول مثل «شرح منظومه» و «شرح کبیر» و «قوانین» و احیانا «شرح نفیسی» و هیأت و نجوم را تدریس می کرد. خطی پخته و شیرین می نوشت و بیشتر کتب درسی خود را با همان خط خویش تحشیه کرده بود. من بخشی از «شرح منظومه» و «شرح کبیر» فقه و یک دوره کامل فنّ نجوم و «معرفه التّقویم» را از روی متن کتاب خاتون آبادی نزد آن بزرگوار تحصیل کردم. محلّ تدریس و امامت جماعت او مسجد ذوالفقار بود. کتاب خاتون آبادی را هم در ماه رمضان بعد از نماز ظهر و عصر در همان مسجد برای ما تدریس می کرد. هنوز قیافه باوقار و صدای دلنشین او در چشم و گوش من است».[1]
علاوه بر فضائل و مکارم علمی و اخلاقی در خوشنویسی نیز دستی توانا داشته و خط نسخ را خوش می نوشته است.
از نمونه آثار مرحوم آدینه ای «میزان الحساب» قوشچی و «حاشیه حاشیه تهذیب» تألیف: علیرضا تجلّی اردکانی است که آن را در سال 1292ق به خط شکسته نستعلیق کتابت کرده و ضمن مجموعه شماره 6313 در کتابخانه مجلس شورای اسلامی در تهران نگهداری می شود.[2]]
ملاّ عبدالجواد خراسانی
آخوند ملاّ عبدالجواد مدرس خراسانی فرزند ملاّ محمّدعلی بن ملاّ احمد تونی خراسانی، از علماء و مدرّسین حکمت در اصفهان [در قرن سیزدهم هجری] از خراسان
[1]همائی نامه، ص22.
[2]فهرست مجلس، ج19، ص299.
به اصفهان آمده [و در مدرسه شاهزاده ها ساکن شده] و نزد آخوند ملاّ علی نوری و جمعی دیگر از علماء و حکماء [از جمله حاج محمّد ابراهیم کلباسی و شیخ محمّدتقی رازی صاحب حاشیه[1]] تحصیل نموده و به قول مؤلّف «المآثر و الآثار»: «در فقه، اصول، طب، ریاضیات و ادبیّات جمله مهارت کلّی و تَدَرُّبی عظیم داشت.»[2]
سال ها در اصفهان به تدریس حکمت، ریاضیات و طب مشغول بوده [و جمعی کثیر از علماء و حکماء از جمله: میرزا علی انصاری، میرزا ابوالحسن جلوه، میرزا عبدالحمید فریدنی، میرزا محمّدحسین عنقای شیرازی اصفهانی، ملاّ حیدرعلی صبّاغ لنجانی، آخوند ملاّ محمّد کاشی، میرزا محمّدباقر حکیم باشی، شیخ فتح اللّه شریعت اصفهانی، میرزا عبدالباقی پاقلعه ای و سیّد شهاب الدّین نحوی نزد او تحصیل کرده اند.[3]
«گوبینو» وزیرمختار فرانسه در ایران درباره او می نویسد: «از قراری که می گویند در اصول علمی نیز ورزیده است و تار را خوب می نوازد، ولی نظر به این که دین اسلام این کار را حرام دانسته، تاکنون کسی تار زدن او را ندیده است.»[4]]
سرانجام در غرّه صفر 1281ق وفات یافت.[5]میرزا علی جابری انصاری این مصرع را مادّه تاریخ فوت او یافته است: «مات الجواد و مات العلم و العمل»[6]
[1]الکرام البرره، ج2، صص 702 و 703.
[2]چهل سال تاریخ ایران یا المآثر و الآثار، ج1، ص248.
[3]بزرگان فرهنگ و تاریخ اصفهان: خطی.
[4]سه سال در آسیا، ص427.
[5]رجال اصفهان یا تذکره القبور، ص86؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج1، ص145؛ الاصفهان: رجال و مشاهیر، صص 210-212؛ الکرام البرره، ج2، صص 702 و 703؛ مکارم الآثار، ج7، ص 2355.
[6]تاریخ اصفهان (جابری) ، ص287.
عبدالجواد اختر زفره ای
عبدالجواد زفره ای فرزند ملاّ محمّدعلی رجاء بن حسن زِفرِه ای کوهپائی اصفهانی، شاعر ادیب متخلّص به «اختر» [از شعرای اوایل قرن چهاردهم هجری.]
در 25 رمضان 1316ق در قریه «زِفرِه» متولّد شده و نزد پدر دانشمند خود علم و ادب آموخته و در نوجوانی لب به سرودن اشعار گشود. اما در جوانی در 17 ربیع الاوّل 1343ق وفات یافته و در قبرستان زِفرِه مدفون شد.[1]
حاج میرزا عبدالجواد نوری
حاج میرزا عبدالجواد بن حاج ملاّ محمّدعلی نوری، عالم فاضل و فقیه محقّق، معروف به «شیخ العلماء» وی داماد حاج محمّدابراهیم کلباسی بوده و نزد سیّد محمّد شهشهانی [و آقا محمّدمهدی کلباسی، حاج محمّدجعفر آباده ای و شیخ محمّدباقر نجفی[ به تحصیل پرداخته و پس از آن مرجع حل مشکلات مردم و رفع خصومات و مرافعات بوده است. اهل زهد و عبادت و تَهَجُّد بوده و کراماتی به او منسوب است. مسجد دروازه نو اصفهان به همت او بنیاد شد و او و فرزندان و نوادگانش تا اواسط قرن چهاردهم هجری در آن مسجد اقامه جماعت می نمودند. او عمر طولانی یافته و بسیار پیر و معمّر شده و سرانجام در شب سه شنبه 20 شوال المکرّم 1323ق وفات یافت و در بقعه بابا رکن الدّین در تخت فولاد مدفون شد.
کتب و رسائلی تألیف نموده که از آن جمله است:
1. «رساله فقه استدلالی»2. «رساله در نمازهای مستحبّی»3. «رساله عملیّه»
[1]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج1، ص210؛ منتخبات اشعار رجاء، ج2، ص89.
4. «رساله در نماز شب» مطبوع5. «رساله در صلاه»6. «رساله در نکاح»7. «رساله در تجارت»8. «کتابی در اصول» و غیره.[1]
عبدالجواد
عبدالجواد بن عنایت اللّه [از علمای گمنام اصفهان در قرن یازدهم هجری] از جمله علمایی است که صیغه وقفیّت مدرسه نوریّه در حضور او اجراء گردیده و مشارٌ الیه وقفنامه را تسجیل نموده است.[2]
ملاّ عبدالجواد بن محسن
آخوند ملاّ عبدالجواد بن ملاّ محسن بن ملاّ عبدالصمّد، از علمای اصفهان در قرن سیزدهم و اوایل قرن چهاردهم هجری. متوفی در 22 جمادی الثّانی سال 1317ق. مدفون در نزدیکی مزار ملاّ اسماعیل خواجوئی در تخت فولاد اصفهان.[3]
حاج شیخ عبدالجواد جبل عاملی
حاج شیخ عبدالجواد جبل عاملی فرزند ملاّ محمّد، از علمای معاصر اصفهان در سال 1323ق در سده ماربین [خمینی شهر فعلی] متولّد شد، پدرش و اجدادش از علمای آن
[1]ریحانه الادب، ج6، ص260؛ رجال اصفهان یا تذکره القبور، ص65؛ تاریخ اصفهان (تکایا و مقابر) ، صص 65 و 66؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج1، صص 394 و 395؛ سیری در تاریخ تخت فولاد، ص73؛ خاندان کلباسی، ص144.
[2]تاریخچه اوقاف اصفهان، ص105.
[3]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، صص 763 و 823؛ سیری در تاریخ تخت فولاد، ص65؛ بزم معرفت، ص316.
سامان بوده و از اعقاب شیخ علی کرکی (محقّق ثانی) به شمار می رفته اند.
او در سده و اصفهان نزد شیخ محمّدرضا رهنانی، شیخ محمّدرضا جرقویه ای، حاج میرزا علی آقا شیرازی، جلال الدّین همایی، حاج آقا رحیم ارباب، شیخ علی مدرس یزدی، شیخ محمود مفید، حاج سیّد علی مجتهد نجف آبادی، سیّد محمّد مدرس نجف آبادی، میرزا احمد مدرس اصفهانی و سیّد مهدی درچه ای به تحصیل پرداخت سپس به قم رفته و در درس خارج حضرات آیات حائری یزدی، سیّد محمّد حجّت، سیّد محمّدتقی خوانساری، صدر، بروجردی و شیخ محمّدعلی اراکی شرکت کرد و به اجتهاد نائل آمد. در سال 1335ش به امر آیت اللّه بروجردی جهت تبلیغ دین و ترویج احکام شرعی به همراه حاج آقا امام سدهی و شیخ عطاءاللّه اشرفی اصفهانی به کرمانشاه رفت. چندی بعد به قم مراجعت نموده و سال ها به تدریس فقه و اصول مشغول بود و علاوه بر آن از اصحاب استفتاء آیت اللّه گلپایگانی به شمار می رفت.
او عالمی وارسته و خلیق و مهربان بود و عمر را به قناعت و زهد گذراند. [به همت او مسجد جامع ورنوسفادران سِدِه بازسازی شده و حسینیه ای جهت زائرین سِدِه (خمینی شهر) در مشهد مقدس بنا شد.]
سرانجام او در فروردین 1368ش وفات یافت.[1]
میرزا عبدالجواد رجالی
میرزا عبدالجواد فرزند ملاّ محمّد رجالی [از خوشنویسان و نقاشان هنرمند اوایل قرن چهاردهم هجری قمری] عمده شهرتش در نقاشی است. از آثارش اطاق نقاشی
[1]آثار الحجه، ج1، ص152 و ج2، ص97؛ گنجینه دانشمندان، ج2، ص75 و ج7، ص352؛ خمینی شهر شهری که از نو باید شناخت، صص 173 و 174؛ روزنامه اطلاعات، مورخ 28 فروردین 1368ش؛ آینه داران حقیقت، ج1، صص 111-125.
وزارت آموزش و پرورش در طهران است. مشارٌ الیه پدر خطاط هنرمند اسداللّه رجالی است.[1]
[از اساتید طراحی و نقشبندی بوده که برای قالی و پارچه های منقّش و کاشیکاری و غیره نقوش و تصاویر رسم می کرده و نمونه کارهای سوزن زده او چند قطعه در تملّک استاد همایی بوده است. او در حجرات فوقانی مسجد سیّد بیدآباد همه روزه به تعلیم خط و طرح نقشه ها اشتغال داشته و در حدود 1340ق فوت نموده و در مقبره سر قبر آقای اصفهان دفن شده است و اکنون آثاری از قبر او باقی نیست.[2]]
میرزا عبدالجواد کلباسی
حاج میرزا عبدالجواد کلباسی بن آقا محمّدمهدی بن حاج محمّدابراهیم کلباسی، عالم فاضل جلیل [از علمای اواخر دوره قاجاریه در اصفهان.]
نزد پدر خود و جمعی دیگر از علماء تحصیل نموده [و در نجف اشرف نزد مجتهدین و مراجع عالیقدر به تکمیل تحصیلات خود پرداخته و از جمله از ملاّ محمّد ایروانی اجازه دریافت نموده است.] و پس از فوت پدر در مسجد حکیم امامت نموده است.
مادرش دختر حاج سیّد محمّدباقر حجه الاسلام شفتی است.[3]او در ایام تحصیل نزد پدر کتاب «تذهیب الاصول» در شرح «تهذیب الاصول» علاّمه حلّی را در 29 شعبان 1278ق تألیف نموده است، نسخه ای از آن که احتمالاً نسخه اصل می باشد و حواشی مؤلف به تاریخ 25 محرم 1281ق در آن مشهود است به شماره 709 در کتابخانه
[1]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج1، ص258.
[2]تاریخ اصفهان (هنر و هنرمندان) ، صص 109 و 110.
[3]رجال اصفهان یا تذکره القبور، ص235؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص763؛ بیان المفاخر، ج2، صص 193 و 194؛ مزارات اصفهان، ص69؛ نقباء البشر، ج3، ص1025؛ مکارم الآثار، ج5، ص1479.
مدرسه فیضیه قم وجود دارد.[1][و نسخه ای از این کتاب در کتابخانه آیت اللّه مرعشی در قم موجود است.[2]
از دیگر تألیفات صاحب عنوان «منور العیون» است و آن شرح مزجی بر کتاب «عیون الاصول» پدرش است و در کتابخانه آیت اللّه مرعشی در قم نگهداری می شود.[3]نسخه دیگری از آن به خط مؤلف در کتابخانه مدرسه صدر بازار اصفهان موجود است.[4]]
وی در سال 1314ق وفات نموده و نزد پدر و جدّش در مقبره حاجی کلباسی [مقابل در شرقی مسجد حکیم اصفهان] مدفون شد.
حاج میرزا عبدالجواد کلباسی
حاج میرزا عبدالجواد بن حاج میرزا محمّدهاشم بن میرزا عبدالجواد بن میرزا محمّدمهدی بن حاج محمّدابراهیم کلباسی، عالم فاضل [از علمای قرن چهاردهم هجری.]
مادرش صبیّه حاج شیخ محمّدعلی ثقه الاسلام نجفی است. در ماه رمضان 1319ق در اصفهان متولّد شده و در این شهر به تحصیل پرداخت. او از زمره مردانی بود که زندگانیش را به عبادت خالق و خدمت به مخلوق گذرانید و در حقیقت پشت و پناه مردم و درصدد کمک و یاری آنها و رفع گرفتاری از مسلمان ها بود.
او نماز جماعت را در مسجد حکیم اقامه می نمود. سرانجام در روز شنبه 19 جمادی الاولی سال 1387ق در اثر حادثه تصادف ماشین در بین راه اصفهان و قم وفات یافت.
[1]الذریعه، ج4، ص53.
[2]فهرست فیضیه (استادی) ، ج1، ص43.
[3]خاندان کلباسی، ص156؛ فهرست مرعشی، ج21، ص288.
[4]فهرست صدر بازار، ج1، صص 147-149.
جنازه در اصفهان تشییع شده و به قم منتقل و در یکی از حجره های صحن مرقد مطهر حضرت معصومه (سلام اللّه علیها) در قم مدفون شد. [شاعر گرانمایه استاد میرزا فضل اللّه خان اعتمادی خوئی (برنا) مادّه تاریخ فوتش را چنین سروده است:
بهر تاریخ وفاتش مصرعی برنا نوشت: «از جهان رفت در جمادی میرزا عبدالجواد»]
1387
از آثارش کتابی به نام «منهاج السالکین» در آداب حج و زیارت مدینه منوّره به طبع رسیده است.[1]
میرزا عبدالجواد شهشهانی
میرزا عبدالجواد حسینی شهشهانی، فاضل خطاط و ادیب قرن چهاردهم هجری در اصفهان است و عدّه ای از فضلاء نزد او مشق کرده اند که از آن جمله است حاج میرزا علیرضا نیّری طباطبائی زوّاره ای.[2]
از آثار مرحوم شهشهانی:
1. کتابت نسخه ای از کتاب «تاریخ آسیای وسطی» تألیف: فرنسیس هنری اسکرین و ادوارد نیس راس، معلّمین زبان فارسی در دارالعلوم لندن (به زبان انگلیسی) در دو مُجلّد. جلد اوّل: ترجمه محمّدحسن بن یوسف آشتیانی به امر ظل السّلطان در ربیع الثانی 1321ق و جلد دوم ترجمه میرزا احمدخان سرتیپ در ذیحجه 1320ق، موجود در کتابخانه عمومی اصفهان.[3]
[1]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج1، ص555؛ تاریخ علمی و اجتماعی اصفهان در دو قرن اخیر، ج3، ص229؛ خاندان کلباسی، صص 159 و 160؛ تربت پاکان قم، ج2، صص 199 و 200.
[2]آتشکده اردستان، ج3، ص586.
[3]فهرست کتابخانه عمومی اصفهان، ج1، ص17.