وارد شد و از آنان اجازه ارشاد و دستگیری یافت [و لقب «حجت علی شاه» گرفت.] و پس از فوت ذوالریاستین خود را قطب سلسله نعمت الهی معرّفی نمود.
[او در طهران در سال 1309ش روزنامه «جامع» را منتشر کرد و مدّتی بعد به استخدم اداره ثبت درآمد. بلاغی در فقه، اصول، ادبیات، تفسیر، عرفان، حدیث و تاریخ مهارتی به سزا داشت.] و سرانجام در دوشنبه 4 صفر 1397ق [مطابق با 4 بهمن 1355ش] وفات یافته و در [قبرستان باغ بهشت] قم مدفون شد. شعر می سرود و گاهی «حجت» و گاهی «بلاغی» تخلّص می کرد.
کتب زیر از تألیفات اوست:
[1. «الاسرار الالهیه فی الاذکار و الاوراد و الادعیه السّریّه»]2. «انساب خاندان های مردم نائین»3. «تاریخ طهران» در 2 جلد4. «تاریخ مختصر پیامبران اولوالعزم» در 2 جلد5. «تاریخ مقابر اصفهان»6. «تاریخ نائین»7. «مدینه العرفاء» در 2 جلد7. «تاریخ نجف اشرف و حیره» در 2 جلد8. «تاریخ و جغرافیای کاشمر» [9. «ترجمه صحیفه سجادیه»]10. «تفسیر قرآن» موسوم به «حجه التفاسیر» به فارسی در چندین جلد شامل سوره های حمد و بقره 11. «دیوان اشعار» [12. «رساله شعریه» در جبر و تفویض] 13. «زندگانی علی بن سهل اصفهانی» [14. «شطرنج العرفاء» در 5 جلد[ 15. «تاریخ فرهنگ نائین» 16. «فرهنگ سمات» در شرح دعای سمات [17. «کشکول بلاغی» 18. «گلزار بلاغی» 19. «گل نرگس» درباره حضرت نرجس خاتون مادر امام زمان (عجل اللّه تعالی فرجه الشریف) ] 20. «مقالات الحنفاء فی مقامات شمس العرفاء» 21. «مقامات العرفاء یا زندگانی شمس العرفاء» 22. «مقلاد الرّشاد فی المؤنثات السّماعیه و الاضداد» [24. «نقد الروضات»[1]]
[1]رجال اصفهان یا تذکره القبور: مقدمه؛ تاریخ علمی و اجتماعی اصفهان، ج2، صص 324-326؛ تذکره شعرای معاصر اصفهان، صص 93 و 94؛ تربت پاکان قم، ج2، صص 202-205؛ تذکره سخنوران نائین، صص 43 و 44؛ سیمای نائین، ص148؛ تاریخ جراید و مجلات ایران، ج2، ص162؛ مؤلفین کتب چاپی، ج3، ص715؛ نائین بلده طیّبه، صص 55 و 56؛ نادره کاران، ص373.
سیّد عبدالحسیب علوی عاملی
سیّد محمّد عبدالحسیب بن میر کمال الدّین احمد بن زین العابدین علوی حسینی عاملی، عالم فاضل محقّق کثیر التألیف. [از علمای قرن یازدهم و دوازدهم هجری[ مادرش دختر میرداماد است.
در اصفهان متولّد شده و در این شهر به تحصیل پرداخته و مدتی امام جماعت مسجد شاه [مسجد امام فعلی] بوده است. در فقه، اصول، حدیث، تفسیر، ادبیات و حکمت مهارت داشته و عالمی عابد و زاهد و مقدس بوده و در سال 1121ق وفات یافته و در تخت فولاد (تکیه آقا سیّد رضی شیرازی) مدفون گردید. آثار قبر اکنون ظاهر نیست. سجع مهر او: «ان اللّه کان علی کلّ شیئیٍ حسیبا» است.[1]
کتب زیر از تألیفات اوست:
1. «رساله در ارث» که در 28 رجب 1060ق تألیف شده و نسخه ای از آن ضمن مجموعه شماره 66760 در کتابخانه مرکزی دانشگاه طهران موجود است.[2][2. «ترجمه الصّلاه» به فارسی در 9 معرفت که در سال 1085ق کتابت شده و در کتابخانه مرکز احیاء میراث اسلامی در قم موجود است.[3]] 3. «تقدیس الانبیاء و تمجید الاولیاء» درباره عصمت پیامبران و ائمه علیهم السلام که نسخه آن به شماره 353 در کتابخانه مرکزی
[1]رجال اصفهان یا تذکره القبور، ص94؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج1، ص245؛ یادنامه سیّد بحرالعلوم میردامادی، صص 29 و 30؛ تکمله امل الآمل، ص253؛ مکارم الآثار، ج4، ص1196.
[2]فهرست مرکزی دانشگاه تهران، ج16، ص44.
[3]فهرست خطی احیاء، ج5، ص173.
دانشگاه طهران موجود است.[1]4. «الجواهر المنثوره فی الادعیه المأثوره»، به عربی که نسخه ای از آن در کتابخانه جامع گوهرشاد مشهد[2]و نسخه ای دیگر به شماره 11894 در کتابخانه آستان قدس رضوی در مشهد مقدس[3]و نسخه ای هم در کتابخانه آیت اللّه سیّد محمّدعلی روضاتی در اصفهان موجود است.[4]5. «حواشی بر الهیات شفا» 6. «سدره المنتهی و العطیه العظمی»، در اصول دین، به فارسی که به روش عرفانی در سال 1062ق برای عبداللّه قطبشاه نوشته است. نسخه ای از آن به شماره 667 در کتابخانه آستان قدس رضوی موجود است.[5]یک میکروفیلم از آن نیز در کتابخانه مرکزی دانشگاه طهران وجود دارد[6]در کتابخانه فاضل خوانساری در خوانسار نیز نسخه ای موجود است و نسخه عکسی آن در کتابخانه مرکز احیاء میراث اسلامی در قم وجود دارد.[7]این کتاب به چاپ رسیده است. 7. «شرح دعای سیفی» که نسخه ای از آن نزد سیّد جمال الدّین میردامادی موجود است.[8]8. «شرح دعای صباح» 9. «صراط الزاهدین» 10. «عرش الایمان فی شرح تقویم الایمان» که به شماره 62284 در کتابخانه مجلس شورای ملّی در طهران موجود است.[9]11. «عرش سماء التّوفیق» تفسیری است به فارسی که تألیف آن در سه شنبه 15 رجب 1069ق آغاز شده است. نسخه ای از جلد اوّل آن (از آغاز تا آخر سوره بقره) در کتابخانه مدرسه بروجردی کرمانشاه و نسخه عکسی آن در مرکز احیاء میراث اسلامی موجود است.[10]نسخه ای
[1]فهرست مرکزی دانشگاه تهران، ج3، ص569.
[2]فهرست گوهرشاد، ص255.
[3]فهرست الفبایی رضوی، ص178.
[4]فهرست کتب خطی اصفهان، ج1، ص254.
[5]فهرست الفبائی رضوی، ص303.
[6]فهرست میکروفیلم های دانشگاه، ص117.
[7]فهرست عکسی احیاء، ج1، ص334.
[8]لطائف غیبیّه: مقدمه.
[9]فهرست مجلس، ج16، ص291.
[10]فهرست عکسی احیاء، ج5، صص 223 و 224.
نیز نزد آیت اللّه روضاتی در اصفهان و نسخه ای دیگر در موزه بریتانیا وجود دارد.[1]12. «غوامض الصلاه» به فارسی، در فقه که در سال 1061ق تألیف شده و نسخه آن به شماره 8697 در کتابخانه آستان قدس رضوی موجود است.[2]13. «الفرائض» که نسخه ای از آن در کتابخانه جامع گوهرشاد موجود است.[3]14. «الفطره الملکوتیه فی شرح الاثنی عشریه» متن از شیخ بهائی است و شامل طهاره و صلاه می باشد. سیّد عبدالحسیب آن را در سال 1058ق تألیف کرده است، نسخه ی از آن به شماره 517 در کتابخانه مرکزی دانشگاه طهران و میکروفیلم آن نیز در همان دانشگاه موجود است.[4]نسخه ای دیگر نیز به شماره 2792 در کتابخانه آستان قدس رضوی در مشهد مقدس وجود دارد.[5]15. «قواعد السّلاطین» که در جمعه 28 ربیع الثانی 1081ق به نام شاه سلیمان تألیف شده و نسخه اصل آن در کتابخانه مجلس شورای ملّی و میکروفیلم آن در کتابخانه مرکزی دانشگاه طهران موجود است.[6]16. «الکبائر» به فارسی که نسخه ای از آن در کتابخانه آیت اللّه مرعشی در قم موجود است.[7]17. «مسلک النجاه» 18. «مناهج الشارعین» در اعتقادات و اخلاق، به فارسی که در سال 1068ق تألیف شده که نسخه ای از آن به شماره 517 در کتابخانه مرکزی دانشگاه طهران[8]و نسخه ای در کتابخانه آیت اللّه گلپایگانی[9]و نسخه ای دیگر به شماره 224 در کتابخانه آقا میرزا محمّد کاظمینی در یزد[10]و بالاخره نسخه ای به شماره 314 در کتابخانه مسجد اعظم قم
[1]ادبیات فارسی (استوری) ، ج1، ص186.
[2]فهرست الفبائی رضوی، ص421.
[3]فهرست گوهرشاد، ص358.
[4]فهرست میکروفیلم های دانشگاه، ج2، ص138.
[5]فهرست الفبائی رضوی، ص735.
[6]فهرست میکروفیلم های دانشگاه، ج2، ص145.
[7]فهرست مرعشی، ج25، ص3.
[8]فهرست مرکزی دانشگاه تهران، ج5، ص1572.
[9]فهرستواره کتاب های فارسی، ج6، ص634.
[10]فهرست کاظمینی، ج1، ص193.
موجود است.[1]19. «مخزن الدّعوات» به فارسی، که نسخه ای از آن به شماره 6029 در کتابخانه آیت اللّه مرعشی در قم موجود است.[2]
میر عبدالحسین اصفهانی
میر عبدالحسین اصفهانی، عالم عامل [از علمای قرن یازدهم هجری.] مدرسه سمیعیه (یا مدرسه ملاّ محمّدباقر) در مشهد مقدس به سال 1083ق به اهتمام وی بنا شده است.[3]
عبدالحسین اصفهانی
عبدالحسین اصفهانی، از خطاطین قرن سیزدهم هجری بوده و آثاری چند به خط نستعلیق نوشته که از آن جمله است:
1. «برهان قاطع» که در سال 1227ق به خط نستعلیق آن را نوشته و به شماره 816 در کتابخانه مدرسه عالی سپهسالار طهران موجود است.[4]2. حواشی «قرآن مجید» به خط شکسته در سال 1241ق که او آن را نوشته و در کتابخانه عمومی فرهنگ در طهران موجود است.[5]3. «تریاق اعظم» تألیف: عبدالکریم بن عبدالعلی گیلانی، که آن را در یکشنبه 6 ذی الحجه 1250ق کتابت کرده و به شماره 7154 در کتابخانه آیت اللّه مرعشی موجود است.[6]4. «دیوان حافظ» که به خط نستعلیق نوشته و به شماره 5140 در کتابخانه مرکزی دانشگاه طهران است.[7]
[1]فهرست اعظم قم، ص389.
[2]فهرست مرعشی، ج19، ص33.
[3]اعیان الشیعه، ج41، ص112.
[4]فهرست کتابخانه معارف، ص5.
[5]فهرست سپهسالار، ج2، ص164.
[6]فهرست مرعشی، ج18، ص295.
[7]فهرست دانشگاه، ج15، ص4123.
عبدالحسین احمدی بختیاری
عبدالحسین احمدی فرزند ابوالفتح خان احمد خسروی بختیاری [از شعرای معاصر[ در سال 1321ق متولّد شده و در بختیاری و اصفهان و طهران کسب فضائل و معلومات کرده وارد خدمات دولتی شد [نخست با سمت مترجمی در وزارت دارایی و سپس دادگستری به خدمت مشغول شد و به مقام مستشاری دیوان عالی کشور رسید.] دیوان اشعاری دارد حاوی چندین هزار بیت از غزل و قصیده، رباعی و مثنوی که به طبع نرسیده و عموما دارای مضامین عالی است.[1]
[به زبان های فرانسوی و انگلیسی مسلط بود و در جوانی به ترجمه آثار نویسندگان بزرگ خارجی پرداخت. ترجمه بخشی از اشعار لامارتین و آثاری از راسین و کرنی، نویسندگان کلاسیک فرانسه و همچنین ترجمه «شاتو دو شیفیون» از اوست. اشعارش در مجلاّت ارمغان و مهر در تهران به چاپ می رسید. او سرانجام در پایان اسفندماه 1361ش در تهران درگذشت.[2]] این بیت از اوست:
گر لب جانانه جانفزاست چرا جان در عوض بوسه خواهد او به غدامت
حاج میرزا عبدالحسین نوری
حاج میرزا عبدالحسین بن میرزا ابوالقاسم نوری، عالم فاضل و واعظ کامل [در اواخر دوره قاجاریه] در 10 رجب 1335ق ق وفات یافته و در تخت فولاد [تکیه شهشهانی[ مدفون گردید.[3]
[1]تذکره شعرای معاصر اصفهان، ص25.
[2]فرهنگ شاعران و نویسندگان معاصر سخن، ص27؛ نادره کاران، ص518.
[3]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص764.
سیّد عبدالحسین نیسان اصفهانی
سیّد عبدالحسین شهشهانی اصفهانی متخلّص به «نیسان» [فرزند میرزا ابوالقاسم بن محمّد]؛ عالم فاضل، مجتهد اصولی، شاعر و ادیب عارف [از دانشمندان معاصر در سال 1269ق در اصفهان متولّد شده و پس از تحصیلات مقدماتی به نجف اشرف رفت و نزد مجتهدین و مراجع عظام آن دیار تحصیل کرد. او بعد از مراجعت به ایران در مشهد مقدس ساکن شد [و روزنامه «ادب» را انتشار داد. سپس به هند رفته و به سیاحت پرداخت و «سیر تمدن» را در روزنامه «حبل المتین» به چاپ رسانید] در دور اوّل انتخابات مجلس شورای ملّی، از خراسان به عنوان نماینده ملّت در مجلس شرکت نمود. [بعد از به توپ بسته شدن مجلس ابتدا به مشهد] و سپس همدان رفت. در آنجا دست ارادت به سیّد محمّد غمام همدانی داد. شعر نیز می سرود [و در انجمن های ادبی همدان حضور داشت.
او سرانجام در سال 1355ق در همدان وفات یافته و در قبرستان عمومی آنجا مدفون شد.
از اوست:
نبودی عاشقان را زندگانی نبود از جلوه های گاه گاهش
خوش آن بخت سفید و رای روشن که شد مفتون چشمان سیاهش[1]]
[1]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص764؛ نقباء البشر، ص1028، مکارم الآثار، ج6، صص 1922 و 1923؛ اثرآفرینان، ج3، ص387؛ بزرگان و سخن سرایان همدان، ج2، ص414؛ سخنوران نامی معاصر ایران، ج6، صص 3782-3785؛ الذریعه، ج9، ص1242؛ دانشنامه الفت، ص13.
عبدالحسین اصفهانی
عبدالحسین بن احمد اصفهانی، از مردم قرن نهم هجری. مؤلّف کتاب «البثاء» در موسیقی. نسخه خطی آن به شماره 132 در کتابخانه بودلیان موجود است. عکس یکی از نقوش کتاب نامبرده (کرنا و نقاره) در کتاب «تاریخ موسیقی نظامی ایران» موجود است.[1]
عبدالحسین خیام باشی
عبدالحسین خیام باشی فرزند احمد [از شعرای اصفهان در قرن چهاردهم هجری] در سال 1314ش در اصفهان متولّد گردیده است. او طبع روانی داشته و گاهی بر حسب اقتضای حال اشعاری می سروده است.[2]
عبدالحسین خاکسار*
عبدالحسین خاکسار اصفهانی متخلّص به «خاکی» فرزند اسماعیل از شعرای معاصر اصفهان در دی ماه 1329ش در اصفهان متولّد شد. تحصیلات ابتدائی متوسطه را در این شهر گذراند و به استخدام دانشگاه اصفهان درآمد. از نوجوانی ذوق شعر و ادب داشت و با پدرش به انجمن های ادبی می رفت. این چند بیت از یک مثنوی او انتخاب شد:
ساقیا بشنو از این دل نای من ماجرای امشب و فردای من
ساغر من هستی من جام توست این دل دیوانه ام در دام توست
ساقیا مستم کن از جام الست تا شوم با جرعه ای مِی مستِ مست[3]
[1]تاریخ موسیقی نظامی ایران، ص40.
[2]تذکره شعرای معاصر اصفهان، ص83.
[3]تذکره شعرای استان اصفهان، (ویرایش دوم) ، ص247.