کتاب اعلام اصفهان

سیّد عبدالحمید موسوی خواجوئی

حاج سیّد عبدالحمید موسوی خواجوئی بن سیّد محمّدحسین بن سیّد محمّدتقی مستجاب الدّعوه بن سیّد محمّدسعید بن سیّد ابوالقاسم بن سیّد محمّدباقر بن سیّد محمّدصادق موسوی اصفهانی، عالم فاضل متّقی [از علمای اواخر دوره قاجاریّه.] در حدود سال 1250ق در اصفهان متولّد شده و نزد جمعی از علمای اصفهان از آن جمله: حاج سیّد اسداللّه بیدآبادی، آقا میر سیّد حسن مدرس (محلّه نوئی) تحصیل نموده و سرانجام در 6 رمضان المبارک 1316ق وفات یافته و جنب پدر و جد خویش نزدیک تکیه خاتون آبادی ها در تخت فولاد اصفهان مدفون شد.

کتب زیر از تألیفات اوست:

1. «حواشی بر سیوطی» نامدون که نسخه آن نزد نگارنده موجود است. 2. «شرح دعای: یا من ارجوه» که در کتابخانه مسجد گوهرشاد مشهد موجود است. [3. «شرح دعای رجبیه» که در 16 جمادی الاولی 1296ق به خط نسخ آن را نوشته و به شماره 15346 در کتابخانه مجلس شورای اسلامی موجود است.[1]]

صاحب عنوان عموزاده پدر حقیر: سیّد مصلح الدّین بن سیّد شهاب الدّین بن سیّد محمّدحسن مجتهد بن سیّد محمّدتقی مستجاب الدّعوه است.

عبدالحمید عطاری دار (پاینده)

عبدالحمید عطاری، هنرمند موسیقیدان [معاصر] مدفون در صحن تکیه سیّد محمّدباقر چهارسوقی (صاحب روضات) فوت در سال 1385ق.[2]

[1]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج1، ص415؛ سیری در تاریخ تخت فولاد، ص207؛ بیان المفاخر، ج2، ص263؛ فهرست گوهرشاد، ص321؛ فهرست مختصر مجلس، ص486.

[2]سیری در تاریخ تخت فولاد، ص80.

[عبدالحمید عطاری دار معروف به پاینده، هنرمند ارجمند و موسیقی دان شهیر اصفهان، در خیابان شیخ بهائی دارای بنگاه معاملاتی بود و اهل نواختن و شرکت در مجالس نبود و تنها به آموزش قرائت و رعایت قوانین صدا می پرداخت و عدّه ای از اهل منبر و مدّاحان را نیز تعلیم می داد. مادّه تاریخ وفات او چنین است:

پاینده صاحب هنر و ذوق آنکه داشت عطاری دار شهرت و عبدالحمید نام

هم ذکر حق و نام نبی داشت بر زبان هم داشت نام حیدر و اولاد در کلام

«برنا» به شمسی و قمری سال فوت او بنوشت هر کدام به یک مصرع تمام

«پاینده» در جهان بقا کرده است روی» «عبدالحمید کرد بهشت جنان مقام»[1]] 1344ش 1385ق

عبدالحمید سیاوش*

عبدالحمید سیاوش دستجردی فرزند سیف اللّه، از خوشنویسان توانای معاصر اصفهان در سال 1333ش متولّد شده و پس از تحصیلات ابتدایی و متوسطه در رشته مکانیک ادامه تحصیل داده و فارغ التحصیل شد. و در هنرستان هنرهای زیبا به تدریس پرداخت.

او خط را از استاد فضائلی و استاد معین آموخت و پس از آن به تعلیم و تدریس خوشنویسی پرداخت و شاگردان بسیاری تربیت کرد. استاد سیاوش علاوه بر اخذ مدرک ممتاز از انجمن خوشنویسان ایران، از شورای هنرمندان کشور نیز مدرک درجه 2 هنری دریافت نمود. آثار او در بسیاری از نمایشگاه های کشور به نمایش درآمده است.

وی اکنون از مدرسین انجمن خویشنویسان اصفهان است.[2]

[1]یادداشت های استاد میرزا فضل اللّه خان اعتمادی خوئی (برنا) .

[2]فصل نامه فرهنگ اصفهان: شماره 23، بهار 1381، ص107.

عبدالحمید شهدی اصفهانی

عبدالحمید اوحدی معروف به «حمید» و متخلّص به «شهدی» فرزند آقا محمّد کریم بن آقا عباس بن میرزا اسماعیل اصفهانی، از شعرای معاصر اصفهان. در طلوع فجر جمعه 24 رجب المرجب 1337ق در اصفهان متولّد شده. او پس از تکمیل دوره دبیرستان در اصفهان به طهران منتقل گردید. در شاعری صاحب طبعی لطیف بود.

از اوست:

سر زلف پر تابت، چو خرد بدید گفتا نکنم گمان که کس از خم آن رهیده باشد[1]

میرزا عبدالحمید شریف اصفهانی*

میرزا عبدالحمید شریف بن میرزا محمّد اصفهانی حائری، از فضلاء اوایل قرن چهاردهم هجری است. او مجموعه ای شامل: «نوادر الاثر بعلیٌ خیر البشر» تألیف: جعفر بن احمد بن علی قمی رازی و «کتاب العروس» از همو را در سال 1337ق به خط نسخ کتابت نموده که به شماره 9704 در کتابخانه مجلس شورای اسلامی در تهران موجود است.[2]

سیّد عبدالحمید موسوی اصفهانی

سیّد عبدالحمید موسوی اصفهانی بن سیّد محمّد [بن سیّد علی بخش بن سیّد محمّد موسوی، از علمای ازکیاء [در قرن سیزدهم هجری] و از شاگردان شیخ محمّدحسن

[1]تذکره شعرای معاصر اصفهان، ص289؛ دیوان غمگین اصفهانی: مقدمه.

[2]فهرست مختصر مجلس، صص 653 و 870.

صاحب جواهر بوده و پس از مراجعت از نجف اشرف در اصفهان و لنجان ساکن شده و هم در این شهر وفات یافته [است.] وی را شرحی است بر کتاب «شرایع الاسلام» تألیف محقّق حلّی (علیه الرّحمه) .[1]

[ظاهرا او همان است که] در ذیقعده 1263ق برگه استشهادی را امضاء کرده و خود را چنین معرفی نموده است: «عبدالحمید موسوی النجفی مسکنا و مدفنا انشاءاللّه».

[تقریرات درس فقه شیخ موسی کاشف الغطاء به قلم او موجود است و آن شرح استدلالی بر کتاب مواریث «شرایع الاسلام» است.[2]]

سیّد عبدالحمید نوربخش چهارمحالی

سیّد عبدالحمید شورابی چهارمحالی اصفهانی نوربخش، شاعر معاصر صاحب «مصیبت نامه» مطبوع.

عبدالحمید نجّار اصفهانی*

عبدالحمید نجّار اصفهانی متخلّص به «نجار» از شعرای معاصر اصفهان است که در 15 شعبان 1389ق وفات یافته و در صحن تکیه شهشهانی در تخت فولاد اصفهان مدفون شده است.[3]

میرزا عبدالحمید هوشیار نجف آبادی*

میرزا عبدالحمید هوشیار، از ادباء و فضلای معاصر در حوزه علمیه نجف آباد تحصیل کرده و سپس در قم در محضر اساتید آن شهر به کسب فیض پرداخته است. او در سال

[1]الذریعه، ج13، ص125؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج1، ص91.

[2]یادداشت های آقای رحیم قاسمی منقول از «سراج المعانی»، ص78.

[3]یادداشت های آقای حمید خلیلیان؛ تذکره شعرای تخت فولاد اصفهان، ص651.

1370ش درگذشت.

از اوست:

در خاک نجف تجلّی خدا می بینم بی پرده ز نور مرتضی می بینم

بر سینه آدم صفی باب علوم از خاتم انبیا به جا می بینم[1]

ملاّ عبدالحی دیهوکی طبسی

ملاّ عبدالحی بن محمّدرفیع دیهوکی طبسی گیلکی، عالم فاضل جلیل. [از علمای قرن دوازدهم هجری] در اصفهان به تحصیل پرداخته و در فقه و اصول، ادبیات عرب و منطق و کلام مهارت یافته و به تدریس پرداخته است. ملاّ محمّدعلی بن محمّدرضا رقیّ تونی از افاضل شاگردان او است. [که ملاّ عبدالحی در هامش نسخه ای از «من لا یحضره الفقیه» که اکنون در کتابخانه آیت اللّه مرعشی در قم موجود است جهت او اجازه نوشته و در آنجا آمده که از میرزا محمّد مشهدی (از مجازین ملاّ احمد و ملاّ عبداللّه تونی) اجازه دریافت نموده است. ملاّ محمّدعلی تونی در ذیل این اجازه نوشته است که استادش[ ملاّ عبدالحی در شب یکشنبه دوم محرم 1133ق وفات یافته و در مقبره ستّی فاطمه اصفهان مدفون شده است.[2]

عبدالخالق خان اصفهانی*

عبدالخالق خان اصفهانی، از هنرمندان اصفهان و از پیشگامان صنعت عکاسی اصفهان در اواخر دوره قاجاریه است و قدری از دوره سلطنت رضاشاه پهلوی را نیز درک کرده است. در محلّه لنبان اصفهان متولّد شد. از تسلط او به زبان فرانسوی شاید بتوان نتیجه گرفت که احتمالاً از جوانانی بوده که به منظور تحصیل راهی اروپا شده و

[1]دیباچه دیار نون، ص252.

[2]مزارات اصفهان، ص251؛ تراجم الرجال، ج1، ص276؛ دومین دوگفتار، صص 86-89.

شاید عکاسی را در آنجا فرا گرفته باشد.

در جوانی به دلیل تسلط به عکاسی به عنوان عکاس باشی مخصوص دربار ظل السّلطان موفق به دریافت مدال مخصوص از او می شود. اغلب عمر او به عکاسی در اصفهان گذشته امّا مدّتی برای دایر کردن عکاسی در شیراز به سر برده و در عکاسخانه مرکزی لشکر جنوب شیراز کار می کرده و در این دوران مکاتباتی با میرزا مهدی خان چهره نما داشته است. روزهای آخر عمر وی گویا در تهران سپری شده است. امّا تاریخ دقیق فوت او به دست نیامد.

عبدالخالق خان در موسیقی هم دستی داشته و از شاگردان نایب اسداللّه در اصفهان بوده است.

مجموعه عکس هایی که توسّط او درنهایت دقّت و مهارت فنّی گرفته شده، در آلبوم های شخصی ظل السّلطان موجود است.[1]

عبدالخالق اژه ای

عبدالخالق بن حاجی محمّدتقی اژه ای [از خطاطین خط نستعلیق در قرن سیزدهم هجری] در روز یکشنبه 29 ربیع الاوّل سال 1242ق کتابت نسخه ای از «انوار سهیلی» را به خط نستعلیق شکسته به پایان رسانیده و کتاب به شماره 28 در کتابخانه دانشکده الهیات و معارف اسلامی مشهد موجود است.[2]

[1]چهره نگاران اصفهان، صص 116 و 117.

[2]فهرست الهیات مشهد، ج1، ص15.

عبدالخالق علوی

ابوهاشم عبدالخالق بن حیدر بن علی بن حسن بن علی بن حسن بن علی علوی معروف به «برطله شریف» [از محدّثین اصفهان] از حافظ ابوعمر و عبدالوهاب بن محمّد بن منده حدیث شنوده و ابوسعد سمعانی از وی استماع حدیث کرده است.[1]

میرزا عبدالخالق لنجانی*

میرزا عبدالخالق لنجانی فرزند حاج میرزا رضا از خوشنویسان نسخ و ثلث در نیمه اوّل قرن چهاردهم هجری است. از راه کتابت امرار معاش می کرد و برای چاپ سنگی هم کتاب می نوشت.

از آثار او:

1. کتابت قسمتی از اجزاء کتاب «وافی» فیض کاشانی که در 11 رجب 1332ق کتابت کرده و چاپ سنگی شده است.[2]2. دو قطعه به خط نسخ و رقاع خوش در مجموعه امیرقلی امینی در تاریخ جمادی الثانی 1305ق.[3]

عبدالخالق قائنی

عبدالخالق بن محمّدشفیع قائنی، از فضلاء قرن یازدهم هجری. در اصفهان ساکن بوده و احتمالاً از شاگردان علاّمه مجلسی است. در تاریخ دوشنبه جمادی الثّانیه 1081ق کتابت مجلد دوم «بحارالانوار» را به خط نسخ به پایان رسانیده و در کتاب

[1]التّحبیر، ج1، ص436.

[2]تاریخ اصفهان (هنر و هنرمندان) ، ص126.

[3]احوال و آثار خوشنویسان، ج4، ص1099.

علامت مقابله و حواشی به خط علاّمه مجلسی دارد. نسخه به شماره 4515 در کتابخانه مجلس شورای ملّی ایران موجود است.[1]

میرزا عبدالخالق خوراسگانی*

میرزا عبدالخالق خوراسگانی، از خوشنویسان نازک کار اصفهان در قرن سیزدهم هجری و از اقران آقا هاشم و حسن حدّاد است که عصر خوشنویسی او حدود یک قرن قبل از عبدالخالق لنجانی است.

قرآن نفیس به خط او تملک آقای حاج علیرضاخان فاطمی اصفهانی که تاریخ کتابتش سال 1248ق است به رؤیت استاد همائی رسیده است.[2]

عبدالخضر جزائری

عبدالخضر بن زباره فرج آل حسینی جزائری اصفهانی، از نویسندگان کتب است. در تاریخ 1084 کتاب «الدروع الواقیه من الاخطار» تألیف سیّد رضی الدّین علی بن طاوس را نوشته و کتاب به شماره 3317 در کتابخانه آستان قدس رضوی موجود است.[3]

عبدالرّحمان اصفهانی

مولانا عبدالرّحمان، برادرزاده قاضی امین الدّین فضل اللّه [از بزرگان علماء اصفهان در قرن نهم هجری.] مقتول در ساوه به دستور شاهرخ در رمضان 850ق.[4]

شرح گرفتاری او و شاه علاءالدّین محمّد نقیب و خواجه افضل الدّین محمّد ترکه و

[1]فهرست مجلس، ج12، ص194؛ زندگینامه علاّمه مجلسی، ج2، ص49.

[2]تاریخ اصفهان (هنر و هنرمندان) ، ص127.

[3]فهرست رضوی، ج6، ص232.

[4]تاریخ نظم و نثر، ص449.