(صاحب روضات) و حاج میرزا محمّدهاشم چهارسوقی بهره گرفت.[1]او سفری به مشهد مقدس نموده و سه سفر به عتبات عالیات نمود که در سفر سوم هفت سال آنجا به تحصیل مشغول شد.[2]
اساتید او در عتبات میرزا حبیب اللّه رشتی[3]، میرزا حسین خلیلی، ملاّ محمّد ایروانی، ملاّ لطف اللّه مازندرانی حائری، میرزا ابوالقاسم طباطبائی نجفی و شیخ زین العابدین مازندرانی بوده اند[4]و از برخی از اساتید خود اجازه گرفته است. سپس به اصفهان مراجعت نموده و به ارشاد مردم پرداخت. او در بیانات منبری تسلط شایانی داشت. در 10 سال آخر عمر به زهد و استغنا طی روزگار نموده و اموال خویش را بر فرزندانش تقسیم نمود. او خط نسخ را خوش می نوشت و اجزائی از قرآن مجید و کتاب «الفیه» را به خط زیبای خود نوشته بود.]
او در [عصر پنج شنبه] 9 شعبان 1335ق وفات یافته و در یکی از حجره های تکیه میرزا ابوالمعالی کلباسی در تخت فولاد اصفهان مدفون شد.[5]
بر سنگ مرمر نفیس مزار میرزا عبدالرحیم که به خط ثلث نوشته شده است، این دو بیت در مادّه تاریخ وفات او بر روی سنگ نقر گردیده است:
عبدالرّحیم در بر ربّ رحیم رفت زاد معاد خویش ز قلب سلیم برد
دل در میانه آمد و تاریخ فوت شد عبدالرّحیم سر بجوار رحیم برد[6]
کتب ذیل از اوست:
[1]خاندان کلباسی، ص215.
[2]مکارم الآثار، ج5، ص1454.
[3]نقباء البشر، ج3، صص 1103 و 1104.
[4]خاندان کلباسی، ص215؛ مشاهیر مزار علاّمه ابوالمعالی کلباسی، ص187.
[5]رجال اصفهان یا تذکره القبور، ص40؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص626؛ سیری در تاریخ تخت فولاد، ص61.
[6]مشاهیر مزار علاّمه ابوالمعالی کلباسی، ص190.
1. «تعلیقه بر رسائل» شیخ انصاری 2. «تفسیر و معنی قرآن» [در حاشیه قرآن[3. «رساله در تیمّم» [که شرحی بر مقصد پنجم کتاب جدّش «منهاج الهدایه» است.[4. «کشف الحجاب» در شرح «خلاصه الحساب» [علاّمه شیخ بهائی که در واقع شرح بر ترجمه فارسی «خلاصه الحساب» شیخ جواد کاظمینی است ولی ادلّه و براهین آن حذف شده است. این شرح در 20 شوال 1283ق به پایان رسیده و به خط مؤلف به شماره 2040 در کتابخانه مرکز احیاء میراث اسلامی در قم موجود است.[1]]5. «مجموعه ای در اجازات» [خود از علمای اعلام]6. مجموعه ای در مطالب متفرقه [یا «جُنگ»7. کتابی در «مواعظ»
عبدالرحیم معدّل اصفهانی
ابوالفضل عبدالرّحیم بن عاصم بن عبدالواحد بن عبدالکریم معدل اصفهانی [از محدّثین عامّه اصفهان در قرن ششم هجری.] امام جامع جوجیر در اصفهان و از محدّثین عالم و اهل عدالت و اصلاح بوده و در ماه صفر سال 536ق فوت شده است.
او از ابوعمر عبدالوهاب بن محمّد بن اسحاق بن منده عبدی و ابومحمّد رزق اللّه تمیمی حدیث شنیده و ابوسعد سمعانی در اصفهان از وی استماع حدیث کرده است.[2]
شیخ عبدالرّحیم حائری
حاج شیخ عبدالرّحیم حائری فرزند شیخ عبدالحسین شیخ محمّدحسین صاحب فصول عالم فاضل و ادیب شاعر. [از علمای قرن چهاردهم هجری.]
[1]فهرست خطی احیاء، ج6، ص57؛ مشاهیر مزار علاّمه ابوالمعالی کلباسی، ص189.
[2]التّحبیر، ج1، ص41.
در دوم ربیع الاوّل 1294ق در کربلا متولّد شده و نزد آقا میرزا محمّدهاشم چهارسوقی، شیخ زین العابدین مازندرانی [و شیخ اسماعیل بروجردی] و دیگران تلمّذ نموده و از اساتید خود و جمعی دیگر از علماء موفق به اخذ اجازه اجتهاد گردید. او سال ها در طهران ساکن و به وظایف روحانیت، از تبلیغ و ارشاد و اقامه جماعت و رسیدگی به امور شرعی مردم و امر به معروف و نهی از منکر و دیگر شئونات روحانیت پرداخت.
او از علماء معروف و خوش فکر طهران بود که به واسطه تشکیل جمعیت اخوان اسلامی، خوی و صفات و مسلمانان صدر اسلام را تجدید کرد.
وی سرانجام در شب 6 ذیقعده 1367ق در طهران وفات یافت و در خیابان سلسبیل هاشمی مدفون گردید.
کتب زیر از تألیفات اوست:
1. «بدایع الاحکام در شرایع اسلام»2. «بدر التّنجیم» در تقویم3. «جامع الشّتات» در متفرّقات4. «داستان سلامان و ابسال»5. «دیوان اشعار» به عربی و فارسی6. «رساله در افضلیّت نماز بر ذکر»7. «رساله در بیع وقف»8. «رساله در حکم تشریع احکام دین»9. «رساله در اینکه شریعت سرّ طبیعت است»10. «رساله در این که مراد از ذکر در آیه شریفه «و لذکر اللّه اکبر» نماز است» 11. «رساله در احکام ساکنین قطبین» 12. «غنائم التّبیان» در تفسیر قرآن 13. «رسائل در ردّ صوفیه» 14. «مجمع الاسرار» منظومه در عرفان، مطبوع 15. «مشرق الانوار» منظومه فارسی در ذکر اسرار قرآن، مطبوع 16. «شرح رساله حیّ بن یقظان» مطبوع 17. «ملخص المقال فی احوال الرّجال» مطبوع 18. «ملخص المقال فی نظم مختصر خلاصه الاقوال» مطبوع 19. «منظومه مناسک حج» مطبوع 20. «منظومه درایه و رجال» 21. «موجز المقال» در درایه، مطبوع 22. «ودایع الاسرار و بدایع الأخبار» در مراتب یقین و درجات
ایمان.[1]
حاج شیخ عبدالرّحیم ملکیان
حاج شیخ عبدالرّحیم ملکیان قمشه ای فرزند حاج میرزا عبدالکریم، عالم فاضل و ادیب شاعر، از دانشمندان معاصر شهرضا. [در سال 1302ش (مطابق 1342ق) در شهرضا متولّد شد. پس از طی کردن دبستان به تحصیل در حوزه علمیه مشغول شد. سپس به اصفهان رفته و نزد میرزا علی آقا شیرازی، آقا صدر کوپائی، حاج شیخ عباسعلی ادیب و سیّد جواد غروی به فراگیری فقه، اصل و ادبیات مشغول شد. آنگاه برای تکمیل معلومات خود به قم رفت و نزد حضرات آیات حاج آقا حسین بروجردی، علاّمه طباطبائی، سیّد محمّد حُجّت، شیخ محمّد فکور یزدی، میرزا محمّد مجاهد تبریزی و شهید شیخ مرتضی مطهری تحصیلات خود را دنبال نمود. در سال 1341ش به زادگاه خود بازگشته و نزد شیخ محمّدهادی فرزانه کسب فیض نمود. همچنین سال ها در محضر شیخ مهدی الهی قمشه ای حاضر می شد.
اکنون بیش از 45 سال است که در شهرضا به تدریس و وعظ و ارشاد و حلّ مشکلات مردم مشغول است. به ادبیات فارسی و خصوصا اشعار مولوی، حافظ، سعدی و نظامی علاقه و الفت داشته و اوقات خود را به مطالعه اشعار آنان گذرانده است. خود نیز طبع شعر داشته و «ناصح» تخلّص می کند و از جوانی تا امروز به سرودن شعر پرداخته است. دیوان اشعارش در سال 1376ش در تهران به چاپ رسیده است از دیگر
[1]تذکره شعرای معاصر اصفهان، صص 151-155؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج1، صص 412 و 413؛ تاریخ علمی و اجتماعی اصفهان، ج3، صص 231-237؛ نقباء البشر، ج3، ص1104؛ مصفی المقال، ص227؛ معجم رجال الفکر و الادب، ص115؛ مجلّه خرد: شماره 7، سال 8، ص6؛ الذریعه، ج20، ص17 و ج21، ص47؛ مؤلّفین کتب چاپی، ج3، صص 826-828.
آثار او «گنج گوهر» یا «اربعین نامه» (در شرح 40 حدیث) و «گوهر مراد» (در شرح حدیث حقیقت) را می توان نام برد.[1]] این دو بیت از اوست:
بر شمع رُخَت جانا، عالم همه پروانه سرگشته و حیران است، هر عاقل و دیوانه
از غیر تو بگسستند، صاحب نظران دل را آن کس که تو را بشناخت، شد از همه بیگانه
عبدالرحیم معدّل اصفهانی
ابومسعود عبدالرحیم بن علی بن احمد معدّل اصفهانی از محدّثین عامّه اصفهان در قرن چهارم هجری. از ابوعلی حسن بن احمد بن حسن مقری نقل احادیث می کند و حافظ ابونعیم اصفهانی از او روایت می نماید.[2]
عبدالرّحیم طبیب اصفهانی
ابواحمد عبدالرّحیم بن علی بن مرزبان طبیب اصفهانی [از دانشمندان قرن سوم هجری] دانا به علوم طبیعی و علوم شریعت. در دولت آل بویه مقام و منزلتی داشته و در خوزستان و شوشتر قاضی بوده و ریاست امور بیمارستان بغداد را یافته و در جمادی الاولی سال 396ق در تستر (شوشتر) وفات یافته است.[3]
[1]تذکره شعرای معاصر اصفهان، ص494؛ تاریخ شهرضا، صص 94 و 95؛ یادداشت های آقای رحیم قاسمی؛ آثار الحجه، ج1، ص180.
[2]تبیین کذب المفتری، صص 68 و 197.
[3]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص1011؛ اخبار الحکماء، ص154؛ الکامل (ابن اثیر) ، ج9، ص66؛ الاعلام، ج4، ص120؛ تاریخ پزشکی ایران، ص237.
میرزا عبدالرحیم ربّانی خوراسکانی*
میرزا عبدالرحیم ربّانی فرزند آقا ملاّ علی ربّانی خوراسکانی اصفهانی، عالم فاضل معاصر. در سال 1270ش در خوراسکان متولّد شد و پس از تحصیلات مقدّماتی نزد حضرات آیات: آخوند ملاّ محمّدحسین فشارکی، شیخ محمّدرضا نجفی، آقا سیّد محمّدباقر درچه ای، آقا سیّد مهدی درچه ای و حاج آقا رحیم ارباب به تحصیل پرداخت.
او به امر مرحوم ارباب به اقامه نماز جمعه در خوراسکان می پرداخت و سال ها به وعظ و ارشاد و حل مشکلات مردم مشغول بود. او عالمی زاهد و قانع، دائم الذکر و یاور فقرا و نیازمندان بود.
وفات او در سحرگاه 28 شعبان 1407ق واقع شد و پیکرش را در داخل بقعه امامزاده ابوالعباس خوراسکان مدفون ساختند.[1]
ملاّ عبدالرّحیم نجف آبادی
حاج ملاّ عبدالرّحیم بن ملاّ علی نجف آبادی، عالم فاضل و مجتهد فقیه اصولی [از علمای عالیقدر قرن سیزدهم هجری] در اصفهان و نجف اشرف تحصیل نموده، عمده تحصیلاتش نزد شریف العلماء مازندرانی بوده و پس از مراجعت به اصفهان مورد وثوق حاج سیّد اسداللّه بیدآبادی واقع شد. در محل تولّد خود ساکن و حوزه درس و بحث داشته [است.] و در سال 1279ق جهت مرحوم حاج شیخ عبدالنّبی تویسرکانی مؤلّف «لئالی الأخبار» اجازه مرقوم داشته که در آخر کتاب «حقائق الاصول» با اجازه حاج محمّدجعفر آباده ای جهت همو به چاپ رسیده است.
[1]وفیات علمای معاصر اصفهان: مخطوط.
اجازه صاحب عنوان به شیخ عبدالنّبی تویسرکانی در پشت نسخه ای از «فصل الخطاب» تألیف: ملاّ حسینعلی تویسرکانی هم نوشته شده و نسخه به شماره 1495 در کتابخانه آیت اللّه مرعشی در قم موجود است.
صاحب عنوان تا سال 1286ق زنده بوده و بعد از این سال وفات یافته، جنازه حسب الوصیّه به نجف اشرف نقل شده و در ایوان طلای حضرت مدفون گردیده [است.[ از او دو فرزند عالم [به نام های] حاج ملاّ محمّدباقر و حاج ملاّ محمّد باقی مانده [است.] بیشتر اولاد ایشان تاکنون در لباس اهل علم و روحانیت و به فامیل های «تدین» و «فاضل» مشهور و مورد وثوق علماء و مردم نجف آباد می باشند و ریاست علمی و روحانی آنجا را دارند.
کتاب «حقائق الاصول» در علم اصول ایشان در سال 1286ق به طبع رسیده [است.
همچنین کتابی در فقه داشته که نزد نوه اش حاج شیخ جعفر موجود بوده و گاهی مرحوم حاج میر سیّد علی مجتهد نجف آبادی آن را به امانت می گرفته و استفاده می کرده است.]
از آثار او مسجدی است بزرگ در محلّه حکیم نجف آباد که فعلاً در کنار خیابان حکیم خاقانی قرار دارد.[1]
[1]الذریعه، ج7، ص30؛ الکرام البرره، ج2، صص 726 و 727؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص771؛ بیان المفاخر، ج2، ص159؛ احسن الودیعه، صص 58 و 59؛ معجم المؤلّفین، ج3، ص208؛ فهرست مرعشی، ج4، ص300؛ معجم المطبوعات، ص736؛ الاعلام، ج4، ص122؛ دیباچه دیار نون، صص 242-244؛ سیمای دانشوران، صص 133-135؛ آئینه اهل قلم، صص 88-90؛ مؤلّفین کتب چاپی، ج3، ص830.
شیخ عبدالرحیم پاچناری*
شیخ عبدالرحیم بن کرمعلی پاچناری اصفهانی، از علماء و فضلای گمنام و صاحب تألیف در قرن سیزدهم هجری است. اهل ذوق و ادب بوده و گاهی شعر می سروده و در تألیفات خود به اشعار عرفاء و صوفیّه استشهاد می کرده است. سال وفات او به دست نیامد. او ظاهرا از اهالی محلّه پاچنار از توابع محلّه بزرگ بیدآباد اصفهان است.[1]
کتاب های زیر از تألیفات اوست:
1. «حیات دنیا و حقیقت آن» موجود در کتابخانه مدرسه صدر بازار اصفهان 2. «الدّره الرّضویّه فی شرح الزّیاره الجوادیّه» به فارسی، موجود در کتابخانه آیت اللّه گلپایگانی در قم3. «رساله تبرّائیه» موجود در کتابخانه آیت اللّه مرعشی در قم4. «رساله رزقیّه» موجود در کتابخانه مدرسه صدر بازار اصفهان5. «رساله رؤیتیّه» موجود در کتابخانه آیت اللّه مرعشی6. «شرح بعض فقرات زیارت اربعین» موجود در کتابخانه مدرسه صدر بازار اصفهان7. «رساله طاهریّه» موجود در کتابخانه مدرسه صدر بازار اصفهان8. «رساله عصمتیّه» موجود در کتابخانه آیت اللّه مرعشی9. «رسال کلبیه» موجود در کتابخانه آیت اللّه مرعشی10. «رساله نخلیّه» موجود در کتابخانه آیت اللّه مرعشی[2]
عبدالرّحیم هرندی
عبدالرّحیم بن محمّدکریم هرندی، [از فضلاء قرن سیزدهم هجری.]
[1]تراجم الرجال، ج1، ص281؛ تذکره شاعران فارسی سرا، ص51.
[2]فهرست صدر بازار، ج2، صص 473-476؛ فهرست مرعشی، ج12، ص115؛ فهرست گلپایگانی، ج2، ص72.