آرامگاه میرزا یوسف مستوفی الممالک در ونک شمیران به خط اوست. قطعه ای هم در مجموعه مرحوم مهدی بیانی به خط زیبای نستعلیق، شکسته نستعلیق او وجود داشته است.[1]
همچنین خطوط کتیبه سنگ قبر مرمر میرزا محمّدخان، که در حرم حضرت معصومه (سلام اللّه علیها) وجود داشته و اکنون به موزه آستانه حضرت معصومه منتقل شده است، نیز از نمونه خطوط زیبای اوست.[2]
سیّد عبدالرّحیم قاضی عسکر
سیّد عبدالرّحیم حسینی قاضی عسکر اصفهانی [از علمای اصفهان در قرن سیزدهم هجری] عالم فاضل. از شاگردان محضر مرحوم حاج سیّد اسداللّه بیدآبادی.[3]
سیّد عبدالرّحیم موسیقی دان*
سیّد عبدالرحیم موسیقی دان اصفهانی فرزند سیّد عباس، از هنرمندان قرن چهاردهم هجری. در سال 1232ش در محلّه کوشک اصفهان متولّد شد و از ابتدای جوانی به خاطر داشتن صدای خوش به شغل روضه خوانی پرداخت و ردیف دستگاه های موسیقی را از ابراهیم آقاباشی آموخت.
او مردی وارسته و درویش مسلک بود و از راه تعلیم موسیقی و تار امرار معاش می کرد. بسیاری از هنرمندان اصفهان همچون تاج اصفهانی، سلیمان کلانتری، ادیب
[1]احوال و آثار خوشنویسان، ج2، صص 388 و 389؛ اطلس خط، صص 352 و 372؛ تذکره خوشنویسان، ص117؛ سیمای دهاقان، ص313.
[2]مجلّه موزه، شماره 31، تابستان 1381، ص11.
[3]بیان المفاخر، ج2، ص263.
خوانساری، حبیب شاطرحاجی، حسین شهنازی و ملاّ حسین یزدی، حسین ادیب تخت فولادی، قاضی عسکر و آزاد شهشهانی فنون و اصطلاحات موسیقی را از او آموختند. حسین غضنفری و حسین طاهرزاده نیز غیرمستقیم از تعلیمات او بهره گرفته اند.
آواز او در ملاحت و رسائی و گیرائی از مواهب آسمانی شمرده می شد. محفوظات بسیار داشت و اشعار مناسب دستگاه ها و گوشه ها را به مقدار فراوان در حفظ داشت و در مناسب خوانی کم نظیر بود.
اواخر عمر او به فقر وفاقه گذشته تا اینکه در جمعه 22 شوال 1354ق (مطابق 26 دی 1314ش) وفات یافته و در قبرستان بزرگ جنب مصلی (در تخت فولاد اصفهان) مدفون شد.[1]
مولی عبدالرّزاق*
مولی عبدالرّزاق، از فضلاء اصفهان در قرن یازدهم هجری است. او کتاب «الروضه البهیه فی شرح اللّمعه الدّمشقیّه» را نزد علاّمه ملاّ محمّدباقر مجلسی خوانده و علاّمه مجلسی اَنهائی در ماه رجب 1077ق برای او نوشته و از او با القاب «المولی الفاضل الصّالح التّقی و الذّکی...» یاد کرده است.[2]
ملاّ عبدالرزاق اصفهانی
ملاّ عبدالرّزاق اصفهانی [از پیشگامان صنعت چاپ ایران] در قرن سیزدهم هجری
[1]تاریخ اصفهان (هنر و هنرمندان) ، ص250؛ نام نامه موسیقی ایران، ج3، ص289؛ تخت فولاد یادگار تاریخ: خطی؛ چشم انداز موسیقی ایران، (ویرایش دوم) ، صص 131 و 132؛ دانشنامه تخت فولاد اصفهان، ج1، صص 194 و 195.
[2]تراجم الرجال، ج1، ص285؛ تلامذه العلامهّ المجلسی، ص32؛ اجازات الحدیث، ص59.
چاپخانه ای در اصفهان داشته که «رساله نخبه» حاجی محمّدابراهیم کلباسی را در سال 1246ق در آن جا طبع کرده است. نسخه به شماره 8329 در کتابخانه آیت اللّه مرعشی در قم موجود است.[1]
میرزا عبدالرزاق افسر اصفهانی
میرزا عبدالرّزاق اصفهانی متخلّص به «افسر» شاعر ادیب در قرن سیزدهم هجری. در غالب علوم زمان خویش مهارت داشته و در کلکته هندوستان ساکن و تا سال 1277ق در قید حیات بوده است.
از اوست:
سرم سودائی آن طُرّه عنبر فشانستی دلم آماجگاه تیر آن ابرو کمانستی[2]
عبدالرّزاق بن ابی محمّد
ابی الشیخ عبدالرّزاق بن ابی محمّد [از محدّثین عامّه اصفهان در قرن چهارم هجری[ پدرش ابوعبداللّه محمّد بن جعفر بن حیّان از محدّثین و متوفی 319ق است.
عبدالرّزاق از ابی علی صحاف و محدّثین هم طبقه او روایت می کند. در سال 350 و اندی در مراجعت از مکّه در «نباج» [منزلگاهی در راه مکّه به بصره] وفات یافته است.[3]
میرزا عبدالرّزاق نجف آبادی
میرزا عبدالرزاق نجف آبادی فرزند میرزا محمّدتقی، از علمای قرن دوازدهم هجری و
[1]فهرست مرعشی، ج21، ص300.
[2]تذکره حدیقه الشعراء، ج1، صص 141 و 142.
[3]ذکر اخبار اصفهان، ج2، ص136.
قاضی نجف آباد بوده و پدرش داماد ملاّ نورالدّین محمّد بن ملاّ محمّدصالح مازندرانی است.[1]
عبدالرزاق تبریزی*
عبدالرزاق بن عبدالباقی تبریزی، از فضلای قرن یازدهم هجری است. او در مدرسه ملاّ عبداللّه اصفهان ساکن بوده و کتاب «المحاکمات بین شرحی الاشارات» تألیف: قطب الدّین رازی را به خط نسخ در سال 1094ق در آن مدرسه کتابت کرده است. این نسخه به شماره 5048 در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران موجود است. آقا حسین خوانساری بر این نسخه حاشیه نوشته است.[2]
میرزا عبدالرّزاق احمدآبادی
آقا میرزا عبدالرزاق احمدآبادی فرزند سیّد عبدالجواد بن سیّد مهدی بن میر قاضی بن سیّد محمّد نایب الصّدر بن میر محمّدتقی موسوی وزیر شاه صفی (که بعدا شاه سلیمان نامیده شد) ، عالم فاضل ادیب، امام جماعت مسجد امامزاده اسماعیل، از شاگردان حاج شیخ محمّدباقر نجفی و ملاّ محمّدتقی هروی حائری بوده و دختر حاج میرزا حسین نایب الصّدر خاتون آبادی را به زوجیّت اختیار نموده است.
وی در سال 1319ق در اصفهان پس از یک عمر خدمت به دین و جامعه، از نشر احکام و بیان مسائل حلال و حرام و اقامه جماعت وفات یافته و در تخت فولاد [نزدیک تکیه سال الارض] مدفون شد.[3]
[1]مرآت الاحوال جهان نما، ص270؛ تذکره الانساب، ص104.
[2]فهرست مرکزی دانشگاه تهران، ج15، ص4097.
[3]سیری در تاریخ تخت فولاد، صص 134 و 135؛ رجال اصفهان یا تذکره القبور، ص218؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص775.
از آثارش کتابت نسخه ای از کتاب «ارث» ملاّ محمّدتقی هروی است که آن را با دو رساله دیگر از همین مؤلّف و چند رساله دیگر به خط نسخ و نستعلیق کتابت نموده و از آن مجموعه ای فراهم ساخته که به شماره 303 در کتابخانه حضرت آیت اللّه گلپایگانی در قم موجود است. تاریخ برخی از این رساله ها تا 25 ماه ربیع الثّانی 1306ق می باشد.[1]
[صاحب عنوان از آخوند ملا محمّدباقر فشارکی اجازه اجتهاد داشته[2]و از میرزا محمّدهاشم چهارسوقی روایت می کرده است. خط زیبایی داشته و مجموعه ای را در سال 1306ق کتابت کرده است.[3]]
عبدالرّزاق حسن آبادی
ابوالفتح عبدالرّزاق بن عبدالکریم [بن عبدالواحد بن محمّد بن عبدالرّحمان بن محمّد بن سلیمان] حسن آبادی اصفهانی، از خاندان تصوف و حدیث در اصفهان.
از ابی بکر احمد بن موسی مردویه حافظ [و ابی عبداللّه محمّد بن ابراهیم بن جعفر جرجانی در اصفهان و اباالحسین علی بن محمّد بن بشران سکری و اباالحسن محمّد بن مخلد در بغداد و ابامحمّد جناح بن نذیر بن جناح قاضی در کوفه] استماع حدیث کرده و ابوالقاسم اسماعیل بن محمّد بن فضل و ابوالوفا اسماعیل بن عبدالرّزاق طرقی در اصفهان [و ابونصر احمد بن نظام الملک حسن بن علی بن طوسی در بغداد و ابومحمّد هبه اللّه بن احمد بن طاوس مقری در دمشق] از او حدیث شنیده اند.
او در ربیع الآخر سال 484ق فوت گردیده است.[4]
[1]فهرست گلپایگانی، ج1، ص263.
[2]یادداشت های آقای رحیم قاسمی.
[3]تراجم الرّجال، ج1، ص285.
[4]التّحبیر، ج1، ص98؛ معجم البلدان، ج2، ص260؛ الانساب، ج4، ص158؛ اللباب، ج1، ص366؛ المشترک، ص133؛ گرکویه، ص155.
عبدالرزاق اصفهانی
ابی محمّد عبدالرّزاق بن عبداللّه بن احمد اصفهانی [از محدّثین قرن چهارم هجری[ برادر حافظ ابونعیم مؤلف «ذکر اخبار اصفهان» که چون حج به جای آورده و در سال 395ق در برگشت از حج در بادیه وفات یافته [است.]
از طبرانی و شعّار و در عراق عجم و عرب و کوفه و بصره و حرمین شریفین استماع حدیث نموده و غَرباء در بغداد و دیگران از او حدیث نقل کرده اند.[1]
میرزا عبدالرّزاق حائری همدانی
میرزا عبدالرّزاق محدّث حائری همدانی فرزند علیرضا بن عبدالحسین بن ابی طالب بن عبدالکریم بن یحیی بن محمّدشفیع بن محمّدرفیع بن فتح اللّه قزوینی، عالم فاضل و ادیب محقّق [از دانشمندان اصفهان در قرن چهاردهم هجری.]
در سال 1291ق در اصفهان متولّد شده و خدمت جمعی کثیر از فضلای این شهر همچون حاج میرزا بدیع درب امامی، آخوند کاشی، حاج آقا منیر بروجردی، آخوند گزی و آقانجفی و آقا سیّد محمّدباقر درچه ای و در همدان از سیّد عبدالمجید گروسی بهره برد و در نجف به درس جمعی از بزرگان حاضر شد. سپس به همدان مهاجرت نموده و تا آخر عمر به ترویج دین و نشر احکام، از راه تألیف و تصنیف و منبر و محراب پرداخت. او سرانجام در اوایل شوال 1383ق در همدان وفات یافت.
تألیفات او بالغ بر هفتاد مجلّد کتاب و رساله است که از آن جمله است:
1. «بدایل المنطقیّه»2. «تنقیح الحجاب»3. «رساله جواز نقل الموتی»
[1]ذکر اخبار اصفهان، ج2، ص136.
4. «الخلافیّه بین الشیخیّه و سائر الامامیه»5. «رساله در درایه»6. «ذریعه المعاد» در شرح «نجاه العباد»7. «دلایل امامت از اسلام و خلافت»، در سال 1337ش در همدان چاپ شده است.8. «زید و زینب و قضیتهما»9. «سلاسل الحدید فی عنق الفرید» در ردّ بر کتاب «اسلام و رجعت» عبدالوهاب فرید، چاپ شده در سال 1318ش در طهران10. «سؤال و جواب» در ردّ شیخیّه 11. «سیف القاطع فی ابطال الرّکن الرّابع» 12. «الشّهب الثّاقبه» 13. «الغدیریه» 14. «رساله در غناء» 15. «الفیصل» در تحریف کتاب 16. «فهرس عقائد الشیخیّه» 17. «القرآن و الحجاب» مطبوع 17. «کشکول» 19. «مختصر المقاله الجوابیه» 20. «المقاله الاسلامیه»، در رد بر نصارا 21. «مناظرات و مقالات» در احوال سیّد الشهداء علیه السلام و اصحابش 22. «المواعظ المنبریّه» 24. «مواکب الحسینیّه» که در سال 1375ق در طهران چاپ شده است. 25. «الوجیزه» [به عربی در علم رجال و درایه، که نسخه اصل به خط مؤلّف در کتابخانه مؤسسه دارالحدیث قم و نسخه ای دیگر به شماره 1/13116 در کتابخانه آیت اللّه مرعشی در قم موجود است.[1]]
میرزا عبدالرّزاق لنگرودی
میرزا عبدالرّزاق بن ملاّ علی محمّد لنگرودی رشتی اصفهانی، عالم فاضل. [در اواخر دوره قاجاریه] از اهالی لنگرود بوده و در اصفهان تحصیل نموده و امام جماعت مسجد پای گلدسته در محلّه دردشت بوده است.
او در 12 ربیع الثّانی 1320ق وفات یافته و در قبرستان سر قبر آقا مدفون شد و پس
[1]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، صص 774 و 775؛ نقباء البشر، ج3، صص 1113 و 1114؛ مؤلّفین کتب چاپی، ج3، ص843؛ الذریعه، ج7، ص339 و ج12، صص 79، 210 228 و 245؛ ج16، ص384؛ ج17، ص59؛ ج23، ص232 و ج25، ص181؛ فهرست مرعشی، ج33، ص231؛ تراجم الرّجال، ج1، ص287.
از خرابی قبرستان مزبور به وسیله شهرداری، استخوان ها به تخت فولاد منتقل گردیده و جنب آب انبار مرحوم حاج ملاّ حسین سمائیان [شمال مزار فاضلان] در تخت فولاد مدفون شد.[1]
حاج آقا جلال صحاف فرزند او و دکتر کمال شکوهی نوه او هستند.
میرزا عبدالرّزاق مازندرانی*
میرزا عبدالرّزاق بن آقا علینقی بن آقا محمّدتقی بن آقا محمّدهادی بن ملاّ صالح مازندرانی اصفهانی، از علمای قرن سیزدهم هجری است.
در کتاب «مرآه الاحوال» او را متولی امور شرعی در اصفهان دانسته است. او تا سال 1223ق زنده بوده است.[2]
عبدالرزاق اخضر زفره ای
عبدالرزاق رجائی متخلّص به «اخضر» فرزند میرزا محمّدعلی رجاء زفره ای، شاعر ادیب معاصر در روز 27 ربیع الثانی 1330ق در روستای «زفره» از دهات کوهپایه اصفهان متولّد شده و در خدمت پدر و جمعی دیگر از فضلای محل تحصیلاتی کرده است. وی در سال 1319ق وفات یافت و در قبرستان عمومی زفره مدفون شد.
کتب چندی تألیف نموده که از آن جمله است:
1. «حسن المنظر در اشعار اخضر» 2. «فصول اربعه» در تاریخ زفره 3. «میزان الحساب» در نظم حساب علیخان.[3]
[1]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص776؛ بیان المفاخر، ج2، ص264؛ تخت فولاد یادگار تاریخ: خطی.
[2]الکرام البرره، ج2، ص729.
[3]تذکره شعرای معاصر اصفهان، صص 27 و 28؛ مزارات اصفهان، ص224؛ رجال اصفهان یا تذکره القبور، ص211.