میرزا سیّد عبداللّه
میرزا سیّد عبداللّه، مترجم زبان روسی در دربار ظل السّلطان حاکم اصفهان بوده است. او کتاب «سفرنامه اکر اوئیلز به ممالک ایران» را در 22 رجب 1307ق به امر ظل السّلطان، از روسی به فارسی ترجمه کرده است. این نسخه در کتابخانه عمومی اصفهان موجود بوده است.[1]
ملاّ عبداللّه اردبیلی
مولی عبداللّه اردبیلی، از فضلاء قرن یازدهم هجری است. در اصفهان ساکن بوده و شاگرد آقا حسین خوانساری و مجاز از ایشان و همچنین شاگرد ملاّ محمّدباقر محقّق سبزواری و مجاز از وی و شاگرد و مجاز از علاّمه مجلسی بوده است. اجازه در پشت نسخه ای از شرح لمعه نوشته شده است.[2]
عبداللّه اصفهانی
عبداللّه اصفهانی [از نویسندگان کتب و خطاط نسخ نویس در قرن یازدهم هجری] در اواخر شعبان 1083ق کتابت نسخه ای از «شمسیه الحساب» و ذیل آن را در قصبه دلیجان اصفهان به خط نسخ به پایان رسانیده [است.] هر دو کتاب ضمن مجموعه شماره 564 کتابخانه دانشکده الهیات و معارف اسلامی مشهد موجود است.[3]
[1]فهرست عمومی اصفهان، ج1، ص111.
[2]زندگینامه علاّمه مجلسی، ج2، ص51؛ خاندان شیخ الاسلام اصفهان، ص76؛ نجوم السّماء، ج1، ص204؛ الکواکب المنتشره، ص448؛ دانشمندان آذربایجان، ص264؛ تلامذه العلاّمه المجلسی، ص35.
[3]فهرست الهیات مشهد، ج1، ص310.
عبداللّه اصفهانی*
عبداللّه اصفهانی، قلمدان ساز در اواخر قرن سیزدهم هجری قمری است و از آثار وی قلمدانی است که منظره پل اللّه وردی خان کلیسای جلفا و تصاویر زنان بر آن نقش بسته و رقم آن: «رقم عبداللّه» است که در مجموعه آقای کریم زاده تبریزی موجود است.[1]
شیخ عبداللّه اصفهانی
شیخ عبداللّه اصفهانی، از فضلای قرن سیزدهم هجری و از علمای شیخیه است. وی سؤالاتی را از حاج محمّدکریم خان کرمانی مطرح نموده که خان نامبرده رساله «اجوبه مسائل الشیخ عبداللّه الاصفهانی» را در سه شنبه 9 شعبان 1264ق در جواب آنها نوشته است. نسخه ضمن مجموعه شماره 2392 در کتابخانه آیت اللّه مرعشی در قم موجود است.[2]
عبداللّه اصفهانی*
عبداللّه اصفهانی، از علماء و فضلای قرن سیزدهم هجری و مؤلّف «ردّ بر رساله جان ولس عیسوی» است. این نسخه به خط مؤلف و به تاریخ 1267ق، به شماره 10654 در کتابخانه مجلس شورای اسلامی در تهران موجود است.[3]
[1]دانشنامه هنرمندان ایران و جهان اسلام، ص363.
[2]فهرست مرعشی، ج6، ص374.
[3]فهرست مختصر مجلس، ص390.
خواجه ظهیرالدّین عبداللّه امامی اصفهانی
خواجه ظهیرالدّین عبداللّه امامی اصفهانی [از عرفای قرن نهم هجری] شاگرد سیّد زین العابدین علی معروف بن «سید شریف» و مرید «علاءالدّین عطار نقشبندی» بود. او درک محضر شاه نعمت اللّه ولی ماهانی کرمانی مؤسس سلسله نعمت اللهیه را نموده و به او عرض ادب نموده بود.[1]
ملاّ عبداللّه امانی کرمانی
ملاّ عبداللّه کرمانی، شاعر ادیب متخلّص به «امانی» از شعرای قرن یازدهم هجری.
از اصفهان به هند مسافرت نموده و در آنجا در نزد میرجمله شهرستانی تقرّب یافته و با مُکنت و ثروت زیاد به اصفهان مراجعت نموده است. دیوانش متجاوز از دو هزار بیت است. تا سال 1041ق حیات داشته و در آن سال مادّه تاریخی جهت فوت میرداماد سروده است.[2]
این شعر از اوست:
ای حجاب تو حسن را ناموس ای نصیب از لب خیالت بوس
گرچه زشتیم از توایم آخر پای طاووس باشد از طاووس
میرزا عبداللّه خوشنویس اصفهانی
میرزا عبداللّه بن حاجی آقاجان خوشنویس اصفهانی [از خوشنویسان ماهر قرن
[1]زندگی شاه نعمت اللّه ولی، ص43؛ طرائق الحقائق، ج3، ص56؛ رشحات عین الحیات، ج1، صص 168 و 169.
[2]تذکره نصرآبادی، ج1، ص439؛ الذریعه، ج9، ص94؛ ریاض الشّعراء، ج1، ص277.
دوازدهم هجری] در جمادی الثّانیه 1159ق از کتابت «کلیات سعدی» فراغت حاصل نموده است. این نسخه به شماره 2911 در کتابخانه مرکزی دانشگاه طهران موجود است.[1]
عبداللّه اصفهانی*
عبداللّه بن ابراهیم بن ابوسعید بن ترکان شاه اصفهانی، از ادباء و خوشنویسان قرن نهم هجری، کتاب «دراسه الالفاظ» را در اوایل شعبان 803ق در شهر دزفول کتابت کرده است.[2]
عبداللّه طهرانی اصفهانی
ابوابراهیم عبداللّه بن ابراهیم بن محمّد بن عبداللّه بن حماد طهرانی اصفهانی [از محدّثین عامّه اصفهان در قرن پنجم و اوایل قرن ششم هجری.]
از ابوالعباس احمد بن عمر بن قاسم طهرانی حدیث شنیده و ابوسعد سمعانی از وی استماع حدیث نموده است.[3]
«طهران» از قرای اصفهان است. در زمان حاضر آنجا را «تیران و آهنگران» گویند. سه محلّه مجاور یکدیگر: تیران، آهنگران، شمس آباد.
عبداللّه نعامی حویزاوی
شیخ عبداللّه بن ابراهیم مساعد نعامی حویزاوی [از فضلاء ساکن اصفهان در قرن
[1]فهرست مرکزی دانشگاه، ج10، ص1768.
[2]نابغه فقه و حدیث، ص198.
[3]التّحبیر، ج1، ص361.
یازدهم هجری و] از شاگردان شیخ بهائی است. او نسخه ای از «خلاصه الاقوال» را نوشته و نزد شیخ بهائی خوانده و شیخ وی را اجازه داده است. نسخه به شماره 3629 در کتابخانه آستان قدس رضوی در مشهد مقدّس موجود است.[1][او همچنین مجموعه ای شامل «الجبل المتین» در سال 1007ق کتابت کرده که به شماره 6195 در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران وجود دارد.[2]]
ملاّ عبداللّه واعظ اصفهانی
مولی عبداللّه بن شیخ ابوالبرکات واعظ اصفهانی، از وعاظ و محدّثین مسجد جامع اصفهان است. و با خاندان علاّمه مجلسی معاشر و مصاحب [بوده] و احتمالاً در بقعه خاندان مجلسی و مسجد جامع و یا در حوالی آن مدفون است.[3]
ملاّ عبداللّه بن ابی الحسن
ملاّ عبداللّه [بن ابی الحسن]، عالم عامل و فقیه کامل متوفی در [عصر جمعه از ماه ذیقعده] سال 1184ق بوده و قبرش نزدیک قبر [ملاّ اسماعیل] خواجوئی در تخت فولاد است. مادّه تاریخ وفاتش را «صهبا» [تقی صهبای قمی] گوید:
از جهان رفت آه عبداللّه زان در اخلاق و فضل کامل حیف
کلک «صهبا» نوشت تاریخش: «حیف زان زبده افاضل حیف»[4]
[مؤلف فقید مرحوم مهدوی نام پدر او را «حسن» نوشته اند ولی با قرائت سنگ لوح
[1]فهرست رضوی، ج6، ص601.
[2]فهرست مرکزی دانشگاه تهران، ج16، ص215.
[3]زندگینامه علاّمه مجلسی، ج2، ص340؛ مزارات اصفهان، ص37.
[4]رجال اصفهان یا تذکره القبور، ص55؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص792؛ سیری در تاریخ تخت فولاد، ص117.
معلوم شد نام پدر او «ابوالحسن» است. این القاب هم روی سنگ مزار او و در وصف مقام علمی و معنوی او نوشته شده است:
«العالم العامل الفاضل الکامل زبده الفقهاء و المحدّثین وارث علوم الأئمه المعصومین»[1]]
عبداللّه جیانی اصفهانی
ابومحمّد عبداللّه بن ابی الحسن بن ابی الفرج جَیانی شامی، [از محدّثین عامّه اصفهان در قرن ششم هجری] مردی ثقه و صالح است، در بغداد و اصفهان تحصیل نموده و در اصفهان نزد مسعود ثقفی و ابی الخیر محمّد بن اوربانلبانی [کذا] تلمّذ نموده و در این شهر اقامت کرد.
وفاتش در 3 جمادی الآخر 605ق در اصفهان روی داده است.[2]
عبداللّه اصفهانی
ابومحمّد عبداللّه بن احمد بن اسحاق بن موسی بن مهران اصفهانی، [از محدّثین عامّه اصفهان در قرن سوم و چهارم هجری.] جدّش مهران از موالی عبداللّه بن معاویه بن عبداللّه بن جعفر بن ابی طالب بود که مسلمان شد. ابومحمّد در سال 231ق در اصفهان متولّد شد و جهت کسب علم به عراق و شام سفر کرده و به اصفهان مراجعت نمود. او در ماه رجب سال 365ق وفات یافته و در کنار قبر جدّش محمّد بن یوسف بناء صوفی اصفهانی در قبرستان روشاباد اصفهان مدفون گردید.
صاحب عنوان از ابوخلیفه، عبدان، عبداللّه بن ناجیه، جندی، اسحاق خزاعی، ابراهیم بن متویه، محمّد بن یحیی بن منده، ابن اشته، ابوبکر احمد بن محمّد بن عمر لنبانی
[1]تخت فولاد یادگار تاریخ: خطّی.
[2]معجم البلدان، ج1، ص109.
روایت می کند.
و فرزندش حافظ ابونعیم احمد بن عبداللّه اصفهانی مؤلف «ذکر اخبار اصبهان» از او نقل حدیث می نماید.[1]
عبداللّه دلال اصفهانی
ابوهمام عبداللّه بن احمد بن قاسم دلال صاحب الخابوطی اصفهانی [از محدّثین اصفهان در قرن ششم هجری.] از ابومحمّد رزق اللّه تمیمی حدیث شنوده و ابوسعد سمعانی وی را در اصفهان دیده و از او حدیث شنیده و از او اجازه یافته است.[2]
عبداللّه ایذجی اصفهانی
حافظ الدّین ابوالبرکات عبداللّه بن احمد بن محمّد نَسَفی، فقیه، مفسر و محدّث حنفی [در قرن هفتم و اوایل قرن هشتم هجری] از اهالی «ایذج» از نواحی اصفهان متوفی سال 710ق در «ایذج».
کتب زیر از اوست:
1. «تفسیر قرآن» یا «مدارک التّنزیل» در 3 جلد 2. «کنز الدّقایق» در فقه، مطبوع 3. «شرح المنار»4. «شرح الوافی» در فروع5. «شرح منظومه ابی حفص نَسَفی» در خلاف به نام «المضی»6. «عمده العقاید»7. «کافی» در شرح وافی8. «کشف الاسرار» (شرح المنار) مطبوع9. «المناردر اصول فقه10. «الوافی» در فروع[3]
[1]ذکر اخبار اصفهان، ج2، ص93؛ فرهنگنامه پارسی، ص659.
[2]التّحبیر، ج1، ص363.
[3]الاعلام، ج4، ص192؛ الدرر الکامنه، ج2، ص247؛ الفوائد البهیه، ج1، ص270؛ ریحانه الادب، ج6، ص171؛ الکنی و الالقاب، ج3، ص249؛ معجم المؤلّفین، ج6، ص32؛ لغت نامه دهخدا، «ذیل عبداللّه»، ص69؛ فرهنگ بزرگان اسلام و ایران، ص295.
عبداللّه خازن
ابومحمّد عبداللّه بن احمد خازن اصفهانی، از مشاهیر ادباء و شعراء عهد دیالمه [در قرن چهارم هجری] و از منسوبان به صاحب بن عباد بوده و با ابوبکر خوارزمی مراسلاتی داشته و اشعارش سلیس اللّفظ و لطیف المعنی بوده و از آن جمله است:
و اسال ابطحها و رویّ خفیّها و سقی جداولها و مدّ حیاضها
و الربح و الموج الطموج تصاحبا متلاطمین کجاهلین تعاضها[1]
[در برخی منابع نام پدرش را محمّد ذکر کرده اند.]
عبداللّه اعرج ویذآبادی
ابومحمّد عبداللّه بن اسحاق بن ابراهیم اعرج خیاط، [از محدّثین عامّه اصفهان در قرن چهارم هجری] از اهالی محلّه ویذآباد (بیدآباد) اصفهان بوده و قبل از سال 360ق وفات یافته است. او از ابوخلیفه فضل بن حُباب روایت می کند.[2]
عبداللّه دیلمانی خُرجانی
ابومحمّد عبداللّه بن اسحاق بن یوسف دیلمانی، [از محدّثین عامّه اصفهان در قرن سوم هجری] از اهالی «دیلمان» از توابع خُرجان اصفهان بوده و از پدرش اسحاق بن
[1]ریحانه الادب، ج5، ص167؛ محاسن اصفهان، ص50؛ اللباب، ج1، ص411؛ تاریخ تشیع اصفهان، ص223؛ لغت نامه دهخدا، ذیل «ابومحمّد»، ص804.
[2]ذکر اخبار اصفهان، ج2، ص91؛ بیان المفاخر، ج2، ص223؛ آثار ملّی اصفهان، ص192.