یازدهم هجری و] از شاگردان شیخ بهائی است. او نسخه ای از «خلاصه الاقوال» را نوشته و نزد شیخ بهائی خوانده و شیخ وی را اجازه داده است. نسخه به شماره 3629 در کتابخانه آستان قدس رضوی در مشهد مقدّس موجود است.[1][او همچنین مجموعه ای شامل «الجبل المتین» در سال 1007ق کتابت کرده که به شماره 6195 در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران وجود دارد.[2]]
ملاّ عبداللّه واعظ اصفهانی
مولی عبداللّه بن شیخ ابوالبرکات واعظ اصفهانی، از وعاظ و محدّثین مسجد جامع اصفهان است. و با خاندان علاّمه مجلسی معاشر و مصاحب [بوده] و احتمالاً در بقعه خاندان مجلسی و مسجد جامع و یا در حوالی آن مدفون است.[3]
ملاّ عبداللّه بن ابی الحسن
ملاّ عبداللّه [بن ابی الحسن]، عالم عامل و فقیه کامل متوفی در [عصر جمعه از ماه ذیقعده] سال 1184ق بوده و قبرش نزدیک قبر [ملاّ اسماعیل] خواجوئی در تخت فولاد است. مادّه تاریخ وفاتش را «صهبا» [تقی صهبای قمی] گوید:
از جهان رفت آه عبداللّه زان در اخلاق و فضل کامل حیف
کلک «صهبا» نوشت تاریخش: «حیف زان زبده افاضل حیف»[4]
[مؤلف فقید مرحوم مهدوی نام پدر او را «حسن» نوشته اند ولی با قرائت سنگ لوح
[1]فهرست رضوی، ج6، ص601.
[2]فهرست مرکزی دانشگاه تهران، ج16، ص215.
[3]زندگینامه علاّمه مجلسی، ج2، ص340؛ مزارات اصفهان، ص37.
[4]رجال اصفهان یا تذکره القبور، ص55؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص792؛ سیری در تاریخ تخت فولاد، ص117.
معلوم شد نام پدر او «ابوالحسن» است. این القاب هم روی سنگ مزار او و در وصف مقام علمی و معنوی او نوشته شده است:
«العالم العامل الفاضل الکامل زبده الفقهاء و المحدّثین وارث علوم الأئمه المعصومین»[1]]
عبداللّه جیانی اصفهانی
ابومحمّد عبداللّه بن ابی الحسن بن ابی الفرج جَیانی شامی، [از محدّثین عامّه اصفهان در قرن ششم هجری] مردی ثقه و صالح است، در بغداد و اصفهان تحصیل نموده و در اصفهان نزد مسعود ثقفی و ابی الخیر محمّد بن اوربانلبانی [کذا] تلمّذ نموده و در این شهر اقامت کرد.
وفاتش در 3 جمادی الآخر 605ق در اصفهان روی داده است.[2]
عبداللّه اصفهانی
ابومحمّد عبداللّه بن احمد بن اسحاق بن موسی بن مهران اصفهانی، [از محدّثین عامّه اصفهان در قرن سوم و چهارم هجری.] جدّش مهران از موالی عبداللّه بن معاویه بن عبداللّه بن جعفر بن ابی طالب بود که مسلمان شد. ابومحمّد در سال 231ق در اصفهان متولّد شد و جهت کسب علم به عراق و شام سفر کرده و به اصفهان مراجعت نمود. او در ماه رجب سال 365ق وفات یافته و در کنار قبر جدّش محمّد بن یوسف بناء صوفی اصفهانی در قبرستان روشاباد اصفهان مدفون گردید.
صاحب عنوان از ابوخلیفه، عبدان، عبداللّه بن ناجیه، جندی، اسحاق خزاعی، ابراهیم بن متویه، محمّد بن یحیی بن منده، ابن اشته، ابوبکر احمد بن محمّد بن عمر لنبانی
[1]تخت فولاد یادگار تاریخ: خطّی.
[2]معجم البلدان، ج1، ص109.
روایت می کند.
و فرزندش حافظ ابونعیم احمد بن عبداللّه اصفهانی مؤلف «ذکر اخبار اصبهان» از او نقل حدیث می نماید.[1]
عبداللّه دلال اصفهانی
ابوهمام عبداللّه بن احمد بن قاسم دلال صاحب الخابوطی اصفهانی [از محدّثین اصفهان در قرن ششم هجری.] از ابومحمّد رزق اللّه تمیمی حدیث شنوده و ابوسعد سمعانی وی را در اصفهان دیده و از او حدیث شنیده و از او اجازه یافته است.[2]
عبداللّه ایذجی اصفهانی
حافظ الدّین ابوالبرکات عبداللّه بن احمد بن محمّد نَسَفی، فقیه، مفسر و محدّث حنفی [در قرن هفتم و اوایل قرن هشتم هجری] از اهالی «ایذج» از نواحی اصفهان متوفی سال 710ق در «ایذج».
کتب زیر از اوست:
1. «تفسیر قرآن» یا «مدارک التّنزیل» در 3 جلد 2. «کنز الدّقایق» در فقه، مطبوع 3. «شرح المنار»4. «شرح الوافی» در فروع5. «شرح منظومه ابی حفص نَسَفی» در خلاف به نام «المضی»6. «عمده العقاید»7. «کافی» در شرح وافی8. «کشف الاسرار» (شرح المنار) مطبوع9. «المناردر اصول فقه10. «الوافی» در فروع[3]
[1]ذکر اخبار اصفهان، ج2، ص93؛ فرهنگنامه پارسی، ص659.
[2]التّحبیر، ج1، ص363.
[3]الاعلام، ج4، ص192؛ الدرر الکامنه، ج2، ص247؛ الفوائد البهیه، ج1، ص270؛ ریحانه الادب، ج6، ص171؛ الکنی و الالقاب، ج3، ص249؛ معجم المؤلّفین، ج6، ص32؛ لغت نامه دهخدا، «ذیل عبداللّه»، ص69؛ فرهنگ بزرگان اسلام و ایران، ص295.
عبداللّه خازن
ابومحمّد عبداللّه بن احمد خازن اصفهانی، از مشاهیر ادباء و شعراء عهد دیالمه [در قرن چهارم هجری] و از منسوبان به صاحب بن عباد بوده و با ابوبکر خوارزمی مراسلاتی داشته و اشعارش سلیس اللّفظ و لطیف المعنی بوده و از آن جمله است:
و اسال ابطحها و رویّ خفیّها و سقی جداولها و مدّ حیاضها
و الربح و الموج الطموج تصاحبا متلاطمین کجاهلین تعاضها[1]
[در برخی منابع نام پدرش را محمّد ذکر کرده اند.]
عبداللّه اعرج ویذآبادی
ابومحمّد عبداللّه بن اسحاق بن ابراهیم اعرج خیاط، [از محدّثین عامّه اصفهان در قرن چهارم هجری] از اهالی محلّه ویذآباد (بیدآباد) اصفهان بوده و قبل از سال 360ق وفات یافته است. او از ابوخلیفه فضل بن حُباب روایت می کند.[2]
عبداللّه دیلمانی خُرجانی
ابومحمّد عبداللّه بن اسحاق بن یوسف دیلمانی، [از محدّثین عامّه اصفهان در قرن سوم هجری] از اهالی «دیلمان» از توابع خُرجان اصفهان بوده و از پدرش اسحاق بن
[1]ریحانه الادب، ج5، ص167؛ محاسن اصفهان، ص50؛ اللباب، ج1، ص411؛ تاریخ تشیع اصفهان، ص223؛ لغت نامه دهخدا، ذیل «ابومحمّد»، ص804.
[2]ذکر اخبار اصفهان، ج2، ص91؛ بیان المفاخر، ج2، ص223؛ آثار ملّی اصفهان، ص192.
یوسف خرجانی روایت می کند و ابومحمّد عبداللّه بن محمّد بن جعفر بن حیّان (حافظ ابوالشیخ اصفهانی) و ابو عبداللّه وراق: محمّد بن احمد بن شبویه و ابوعمرو بن حکیم مدنی و ابوعبداللّه عسال: محمّد بن احمد بن ابراهیم اصفهانی از او نقل حدیث کرده اند.[1]
میرزا عبداللّه خان وزیرزاده
میرزا عبداللّه خان وزیرزاده فرزند میرزا اسداللّه خان وزیر بن فتح اللّه بن محمّدعلی بن رضاقلی بن محب علی بن فتحعلی خان اعتمادالدّوله، از روزنامه نگاران و معلمان فرهنگ اصفهان [در قرن چهاردهم هجری.] او معلم نقاشی مدارس اصفهان [از جمله از معلمان دبیرستان صارمیه] بوده و در سال 1304ش روزنامه فکاهی «ارژنگ» را به صورت هفتگی منتشر کرد.
[او در اواخر عمر در اداره تحقیق اوقاف اصفهان به خدمت مشغول بود] و سرانجام در سال 1384ق وفات یافته و در تخت فولاد مدفون شد.[2]
میرزا عبداللّه مجلسی
میرزا عبداللّه بن علاّمه ملاّ محمّدباقر بن ملاّ محمّدتقی مجلسی، عالم فاضل ادیب [از دانشوران قرن دوازدهم هجری.]
از معاشرین و مصاحبین شیخ محمّدعلی حزین بوده و بعد از محاصره اصفهان و سقوط این شهر به دست افاغنه، به خرم آباد مهاجرت نموده و در رمضان 1137ق در آنجا وفات یافته است. «حزین» در مادّه تاریخ وفاتش گوید:
[1]ذکر اخبار اصفهان، ج2، ص81؛ معجم البلدان، ج2، صص 356 و 544؛ اللباب، ج1، ص524.
[2]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص924؛ سیری در تخت فولاد، ص227؛ مشاهیر مطبوعاتی اصفهان، صص 235 و 236؛ تاریخ جراید و مجلات ایران، ج1، صص 113-115.
نور دیده و دل مجلس آرای زمان ملاّ عبداللّه فاضل عالی شأن
در ماه مبارک سفرش شد بجنان تاریخ وفات اوست «ماه رمضان»
صاحب عنوان شعر نیز می سروده و «ذرّه» تخلّص داشته است. این رباعی از اوست:
آرایشی بهر خس و خار از بهار ماند نخل حیات ماست که بی برگ و بار ماند
چون شاخ خشک دستم از آغوش گل جداست داغی به دل ز لاله رُخی یادگار ماند[1]
آقا محمّدخلیل بن محمّداشرف قائنی «رساله ای در شرح حدیث عمران صابی» منقول از حضرت رضا علیه السلام را جهت مشار الیه تصحیح کرده است. این رساله به شماره 3339 در کتابخانه آیت اللّه مرعشی موجود است.[2]
عبداللّه هلالی باطرقانی
عبداللّه بن بندار بن ابراهیم بن محتضر بن عَتّاب (غیاث) بن خلیفه بن ایاد بن عبیداللّه اصفهانی باطرقانی ضبّی هلالی [از محدّثین عامّه اصفهان در قرن سوم هجری.] ثقه و صالح بوده و از: محمّد بن مغیره، ابواسحاق اسماعیل بن عمرو بن نُجیح بَجَلی، ابومسعود سهل بن عثمان بن فارس عسکری، ابوحفص عمرو بن علیّ بن بحر صیرفی، ابوالهیثم موسی بن مساور بن موسی و محمّد بن یحیی بن نَجیح مکّی حدیث شنیده و محمّد بن یحیی بن منده، ابواحمد عسال: محمّد بن احمد بن ابراهیم قاضی، حافظ ابوالشّیخ: عبداللّه بن
[1]زندگینامه علاّمه مجلسی، ج1، ص361؛ مواد التّواریخ، ص177؛ الذریعه، ج9، ص338؛ الکواکب المنتشره، ص471؛ تذکره غنی، ص53؛ بهترین اشعار، ص140؛ صحف ابراهیم، ص138؛ منتخب اللّطایف، ص282؛ ریحانه الادب، ج5، ص201؛ فرهنگ بزرگان اسلام و ایران، ص315.
[2]فهرست مرعشی، ج9، ص116.
محمّد بن جعفر و ابوبکر محمّد بن احمد بن یعقوب از او نقل حدیث کرده اند.
وی در سال 294ق وفات یافت.[1]
عبداللّه اصفهانی
عبداللّه بن جعفر اصفهانی، از محدّثین اصفهان است. از یونس بن حبیب روایت نموده و ابن فورک (محمّد بن حسن بن فورک) از او نقل حدیث کرده است.[2]
عبداللّه اصفهانی
عبداللّه بن محمّدجعفر اصفهانی، از نسخ نویسان قرن یازدهم هجری است. از آثارش کتابت نسخه ای از «زبده الاصول» شیخ بهائی [است که] در کتابخانه دانشکده حقوق موجود است.[3]
عبداللّه اصفهانی
ابونعیم عبداللّه بن ابوعلی حسن حداد بن احمد اصفهانی [از محدّثین عامّه اصفهان در قرن پنجم و اوایل قرن ششم هجری] مؤلف «اطراف الصّحیحین» عابد زاهد فوت 517ق.[4]
[1]ذکر اخبار اصفهان، ج2، ص60؛ طبقات المحدّثین، ج3، ص144، المشتبه، ج2، ص577.
[2]احقاق الحق، ج10، ص536.
[3]فهرست حقوق، ص361.
[4]مرآت الجنان، ج3، ص221؛ مجمل فصیحی، ج2، ص224.
میرزا عبداللّه وثوق الحکماء خوراسکانی
میرزا عبداللّه وثوق الحکماء فرزند محمّدحسن خوراسکانی اصفهانی، عالم فاضل و ادیب شاعر [از دانشمندان اواخر دوره قاجاریه] مشهور به «ملک النُّحاه» ساکن مدرسه عبداللّه خان در طهران بوده و از فضلای معروف زمان خود به شمار می رفته و مجلس او مجمع فضلاء و دانشمندان بوده است.[1]
کتب زیر از اوست:
1. «عقاید المؤمنین» در اصول دین، مطبوع در سال 1324ق 2. «منظومه العقاید» که به ضمیمه «عقاید المؤمنین» به طبع رسیده است.[2]3. «قطرات العلوم» در شرح «نصاب الصبیان» که در سال 1324ق به چاپ رسیده است. مؤلف مادّه تاریخ آن را چنین سروده است:
یکی آمد فزون و کرد رقم: «قطرات وثوق» تاریخش[3]
1324=1+1323
[4. «شرح معما» که به شماره 7/898 در کتابخانه مرکزی مطالعات و تحقیقات اسلامی در قم موجود است.5. «رساله در صرف» به فارسی که در کتابخانه مرکز مطالعات و تحقیقات اسلامی به شماره 8/898 موجود است.6. «علم المیزان» به فارسی، در شرح «حاشیه تهذیب المنطق» به خط مؤلف در 13 جمادی الاوّل 1312ق
[1]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص792؛ خورشید جی، ص300؛ تاریخ شهر خوراسکان و روستای راران، صص 169-172.
[2]الذریعه، ج15، ص285.
[3]الذریعه، ج17، ص157؛ فرهنگنامه های عربی به فارسی، صص 119 و 286؛ مواد التّواریخ، ص516؛ مؤلّفین کتب چاپی، ج3، ص952.